Eiwitteelten in Europees perspectief

​Begin juni namen Nele Lauwers, consulent ondernemerschap bij Boerenbond, en Jonas Claeys, onderzoeker bij Inagro, deel aan een bijeenkomst van het EU CAP Network om met andere Europese experten kennis uit te wisselen over eiwitrijke gewassen zoals peulvruchten. We konden daar onze ervaringen delen die we de afgelopen jaren opdeden over de productie en afzet van peulvruchten waaruit recent nog bleek dat het in onze regio uitdagend is om deze gewassen op grote schaal rendabel te telen. Toch zijn het gewassen die op bedrijfsniveau en in de rotatie bijdragen aan een gezonde bodem en aan de versterking van de agrobiodiversiteit. We waren dan ook benieuwd naar de stand van zaken rond lopende projecten in andere Europese landen.

Tijdens deze cross-visit werd het Hongaarse landbouwbedrijf Baki Agrocentrum Kft. voorgesteld als bedrijf die eerder al betrokken was in projecten en zelf nieuwe zaken uittest met soja. Het bedrijf beheert ongeveer 2.500 hectare en heeft de afgelopen jaren sterk ingezet op diversificatie, precisielandbouw en regeneratieve landbouwsystemen. De grootste teelten op het bedrijf zijn momenteel wintertarwe (681ha), koolzaad (411ha), mais (305ha) en luzerne (406ha).

Om beter om te gaan met droogte en onvoorspelbare neerslag werd het teeltplan aangepast, onder andere met een verschuiving van soja naar een groter aandeel wintererwten. Het areaal eiwitgewassen is over de jaren heen toegenomen op het bedrijf met in 2026 luzerne, 185 ha soja, 160 ha velderwten en recent ook een kleine test met kikkerwerten (4ha). Erwten en soja worden geproduceerd voor zaadbedrijven. Daarnaast investeert het bedrijf in bodemverbetering om de bodemstructuur, waterinfiltratie en nutriëntenbeschikbaarheid te verbeteren. Ook niet-kerende bodembewerking, groenbedekkers en koolstofprogramma’s maken deel uit van de strategie om de weerbaarheid van het bedrijf te verhogen.

‹

›

Tegelijk zet het bedrijf in op het gebruik van precisielandbouw. Via bodemanalyses, opbrengstgegevens en NDVI-kaarten worden variabele bemesting en plaatsspecifieke zaai toegepast. Dit helpt om efficiënter met productiemiddelen om te gaan en stabiele opbrengsten te behouden. Het bedrijf investeerde bovendien in een nieuwe zaaizaadverwerkingsinstallatie, waardoor de verwerking van onder meer wintertarwe, wintergerst, soja en velderwten sterk groeide.

‹

›

​Op de vraag hoe het bedrijf erin slaagt een goede prijs te onderhandelen voor eiwitgewassen, volgde een nuchter antwoord: “We produceren grote volumes van een uitstekende kwaliteit en leveren aan afnemers in West-Europa.” Kort en duidelijk.

Dit maakt meteen helder waarom eiwitgewassen die in Vlaanderen worden geteeld het economisch moeilijk hebben om te concurreren op vlak van volume en prijs. Alleen wanneer externe factoren, zoals klimaatverandering of geopolitieke ontwikkelingen, de vraag naar eiwitgewassen sterk doen toenemen, kan grootschalige teelt in Vlaanderen aantrekkelijk worden. Zolang dat niet het geval is, zullen landbouwers die deze teelten overwegen, zorgvuldig moeten rekenen en nagaan of de teelt, eventueel aangevuld met subsidies, op bedrijfsniveau rendabel is. Berekeningen die we maakten op basis van gemiddelde bedrijfsgegevens tonen voorlopig aan dat eiwitgewassen voor veel Vlaamse landbouwers vandaag geen economisch aantrekkelijke keuze zijn.

Wie toch een economische meerwaarde wil realiseren, zal die vaak zelf moeten creëren. Op dit moment zien we dat bijvoorbeeld door de gewassen kleinschalig te valoriseren via verwerking en rechtstreekse verkoop. Een voorbeeld hiervan is de hoeveslagerij. Ons project rond de ontwikkeling van de duo-burger vond tijdens de bijeenkomst veel weerklank, ook bij Ierse landbouwers die een deel van hun producten zelf vermarkten. Dat is dus maar een oplossing voor een klein deel van de markt.

Andere regio’s zoeken de meerwaarde op een andere manier. In Griekenland zet men in op veredeling en de erkenning van lokale variëteiten met een uitgesproken identiteit. In Frankrijk richt de aandacht zich dan weer op nieuwe, tropische eiwitgewassen zoals mungboon, azuki, cowpea, lablab en tarwi. Deze gewassen spreken niet alleen tot de verbeelding, maar leverden in de eerste proeven ook positieve resultaten op, met proteïnegehaltes tot 47% van de droge stof en een goede weerstand tegen waterstress. Toch blijft ook daar de aansluiting met de markt een uitdaging, aangezien Franse coöperaties voorlopig nog een eerder afwachtende houding aannemen.

Voor grotere volumes blijkt samenwerking tussen landbouwers sowieso essentieel. Niet alleen om voldoende product samen te brengen, maar ook om met een sterk en onderbouwd verhaal, vaak ondersteund door data, afnemers te overtuigen van de meerwaarde van lokaal geteelde peulvruchten. Dit was ook 1 van onze lessen uit de operationele groep ‘Vlaamse eiwitboeren’, wat eveneens aansluit bij de doelstellingen van het Europese project LEGENDARY, waarin onderzoekers, landbouwers en ketenpartners samenwerken om de kennisuitwisseling rond peulvruchten te versterken en de marktontwikkeling te ondersteunen.

​Het initiatief Legume Hub tenslotte heeft als ambitie om kennis, praktijkervaringen en onderzoeksresultaten uit Europa samen te brengen in 1 toegankelijk netwerk voor iedereen die actief is rond peulvruchten. Ook deze inzichten werden gedeeld binnen het netwerk.