De belangrijkste controles op landbouwbedrijven
worden uitgevoerd door het Federaal Agentschap voor de Voedselveiligheid (FAVV), de Vlaamse Landmaatschappij (VLM), het Agentschap Landbouw en Zeevisserij (ALV), het Departement Omgeving en het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB). Daarnaast kan de overheid ook sociale, fiscale en economische controles uitvoeren, net als inspecties rond dierenwelzijn. Hoewel de inhoud van deze controles verschilt, verloopt het proces doorgaans op een gelijkaardige manier. Ook de rechten en plichten van de landbouwer tijdens zo’n controle zijn in grote lijnen hetzelfde. Een correcte en vlotte controle staat of valt met wederzijds respect, begrip en hoffelijkheid. Wanneer zowel de inspecteur als de landbouwer professioneel en open communiceren, verloopt de controle meestal zonder problemen en met duidelijkheid voor alle partijen.

Hoewel controles doorgaans correct verlopen, komt het helaas voor dat malafide personen zich voordoen als inspecteurs om toegang te krijgen tot bedrijfsgebouwen of woningen. Wees daarom altijd waakzaam! Vraag een controleur altijd om zich te identificeren vóór je hem toegang verleent tot je bedrijf. Heb je twijfels ver de echtheid van het legitimatiebewijs, neem dan contact op met de instantie waarvoor de controleur zegt te werken. Gebruik daarbij uitsluitend de contactgegevens die je vindt op officiële briefwisseling of op de officiële website van die instantie, nooit de gegevens die de controleur zelf doorgeeft. Krijg je geen bevestiging dat de controleur effectief voor die instantie werkt, of klopt de identificatie niet, neem dan onmiddellijk contact op met de politie en doe aangifte van het misdrijf.

In principe kan je een controle niet weigeren, maar zowel de landbouwer als de controleur blijven mensen, waardoor er in uitzonderlijke omstandigheden wel begrip kan worden gevraagd. Wanneer zich een acuut incident voordoet, bijvoorbeeld een kalvende koe, een ongeval of een begrafenis die je moet bijwonen, kan je de controleur vragen om de controle uit te stellen. Als de controleur zich menselijk opstelt, zal hij doorgaans instemmen met een later tijdstip. Wanneer de controleur toch weigert om de controle uit te stellen, is het belangrijk om beleefd te blijven en te vragen dat jouw verzoek tot uitstel, samen met de reden, wordt opgenomen in het verslag of pv. Laat er ook in opnemen dat je om die reden mogelijk niet optimaal op de vragen kon antwoorden omdat je aandacht bij het noodgeval lag dat zich net had voorgedaan. De controleur heeft wel enkel recht op toegang tot de bedrijfsgebouwen. Indien die in de woning liggen, zoals een bureau of magazijn, is de controle beperkt tot die ruimtes van de woning waar zich bedrijfsgebouwen bevinden.
Toegang tot de woning kan enkel met jouw uitdrukkelijke toestemming of op bevel van een politie- of onderzoeksrechter. In dat laatste geval contacteer je best een advocaat om je tijdens de controle te laten bijstaan. De controleur zal in dat geval moeten wachten totdat de advocaat er is.

Een controle verloopt meestal vlotter wanneer het eerste contact correct en vriendelijk gebeurt. Hanteer basisbeleefdheid, stel vragen en geef antwoorden op een respectvolle manier. Je mag gerust iets te drinken aanbieden (geen alcohol) of een kleine versnapering, zolang dit geen verkeerde indruk wekt. Hou de sfeer aangenaam,
maar vermijd ongepaste grappen. Beperk je antwoorden tot wat gevraagd wordt en ga niet onnodig uitweiden. Alles wat je zegt, kan later tegen je gebruikt worden. Laat je niet opjagen: als woorden verdraaid worden of er druk wordt gezet, vraag beleefd om dit in het verslag of pv te laten opnemen. Weet je het antwoord niet, vraag uitstel en laat ook dat noteren of noteer het zelf op het document. Laat de controleur niet alleen rondlopen, maar begeleid hem steeds en help waar nodig praktisch mee. Verzamel zelf ook bewijsmateriaal: neem foto’s van vaststellingen, staalnames en documenten, en bewaar kopieën. Zorg dat alles duidelijk voorzien is van datum en uur.

Je hebt het fundamentele recht om niet tegen jezelf te getuigen. Dat betekent dat je mag weigeren om op een vraag te antwoorden waarbij je in het verslag of pv laat opnemen dat je je op dat recht beroept. Gebruik dit recht met mate en enkel wanneer het echt nodig is, want een controle verloopt uiteraard minder vlot wanneer je bij elke vraag weigert te antwoorden. Je hebt daarnaast altijd het recht om toegang tot je woning te weigeren, behalve wanneer de controleur een bevel tot huiszoeking kan voorleggen. Laat je in dat geval bijstaan door een advocaat. In principe moet je de gevraagde documentatie onmiddellijk kunnen voorleggen. Soms is dat echter niet mogelijk, bijvoorbeeld wanneer bepaalde documenten bij je boekhouder liggen. Vraag in dat geval een redelijke termijn om de documenten alsnog te bezorgen. Als de
controleur dit weigert, laat dan zowel je verzoek als zijn weigering opnemen in het verslag of proces-verbaal. Je hebt ook altijd het recht om het verslag of pv na te lezen en om correcties te vragen, of minstens te laten opnemen dat het verslag volgens jou niet overeenstemt met je verklaringen of met de vaststellingen die je zelf hebt gedaan. Als je
om die reden weigert te tekenen, laat dit dan expliciet vermelden in het verslag of noteer je het zelf op het document. Als je het niet eens bent met de vaststellingen van de controleur kan je tegen de uiteindelijke beslissing altijd beroep of bezwaar aantekenen. Voor advies en begeleiding daarbij kan je uiteraard contact
met ons opnemen.