De bodem is geen eendimensionaal gegeven, maar eerder een complex samenspel van allerlei processen en parameters. Voor een gezonde bodem moeten de fysische (bodemstructuur en -textuur), chemische (nutriënten, pH) én biologische (bodemleven, organische stof) parameters op punt staan en in evenwicht zijn. Je kan het werken aan een gezonde bodem dus niet veralgemenen tot één enkele maatregel, en bij het toepassen van maatregelen is het belangrijk correct in te schatten welk effect die hebben op de drie genoemde aspecten van bodemgezondheid. Zelf aan de slag gaan met kleine ingrepen, en de effecten daarvan goed observeren, is de basis. Advies inwinnen bij kennisinstellingen en ervaringen delen met andere landbouwers kan helpen om sneller de stappen te kunnen nemen die voor jouw bedrijf werken.

Er zijn heel wat hulpmiddelen voorhanden om aan de bodemkwaliteit te werken, en die hoeven helemaal niet duur of complex te zijn. Met je zintuigen, spade en een prikstok kan je al veel leren over je bodemstructuur. De locatie en diepte van verharde lagen, kleur en geur van de grond, en eventuele plasvorming op het perceel kunnen je inzicht geven in de gesteldheid van de grond en de noodzaak om die met bodembewerkingen te corrigeren. Het volgende wapen in het arsenaal van de landbouwer is de groenbedekker. Die heeft vele voordelen: vanggewas voor nutriënten, aanvoer van organische stof, structuurherstel van de ondergrond, bescherming van het bodemoppervlak tegen weersinvloeden enzovoort. Om van deze voordelen te kunnen genieten is het wel belangrijk dat het vanggewas als een volwaardige
teelt wordt beschouwd, en dus wordt nagedacht over de geschikte soort, het zaaitijdstip en zaaitechniek en de manier en tijdstip van vernietigen. Naast deze basisprincipes kan de boer ook terugvallen op een aantal ondersteunende instrumenten zoals bodemstalen, bodemscans, satellietbeelden en opbrengstkaarten. Sommige zijn al beter ingeburgerd dan andere, maar allemaal kunnen ze
helpen meer inzicht te verwerven in de bodem. Om deze uitgebreide puzzel gelegd te krijgen zijn kennis, ervaring én de nodige zelfreflectie van de landbouwer onmisbaar.

Als landbouwer kan je via een aantal kanalen financiële ondersteuning krijgen voor bodemzorg op je bedrijf, zowel op niveau van investeringen (VLIF) als op dat van uitgevoerde handelingen in functie van de bodemkwaliteit, denk aan ecoregelingen. Beide ondersteuningsvormen
zijn voorzien voor GLB-actieve landbouwers, waarbij de instapdrempel voor VLIF (standaard verdiencapaciteit (SVC) boven 20.000 euro) hoger is dan voor ecoregelingen (SVC > 7500 euro). De ecoregelingen bieden een ondersteuning voor verschillende maatregelen ten voordele van de bodemkwaliteit, zoals niet-kerende grondbewerking of het gebruik van producten met een hoog koolstofgehalte (stalmest, compost, houtsnippers). Ook landbouwers die een teeltplan hanteren dat veel organische stof aanbrengt kunnen daar een vergoeding voor ontvangen. Landbouwers die door de goede bodemzorg in het verleden hun percelen in de streefzone voor pH en koolstof hebben, kunnen ook daar een vergoeding voor aanvragen. Ecoregelingen moeten aangevraagd worden via de verzamelaanvraag. Daarnaast is er de mogelijkheid om steun te krijgen voor investeringen die de bodem ten goede komen. Zowel in het VLIF voor productieve als niet-productieve investeringen zijn er mogelijkheden. Het gaat dan bijvoorbeeld om een diepwoeler, schijveneg, bandendrukwisselsystemen, strip-till-machine, compostkeerder of drempelmachine. Voor VLIF-aanvragen zijn er jaarlijks vier aanvraagperiodes.

Ondanks alle inspanningen tijdens het seizoen blijven er altijd enkele potentiële risico’s op de loer liggen. Dit kan door te weinig rekening te houden met de effectieve toestand van het perceel om handelingen op te baseren, zoals het systematisch bekalken in de rotatie zonder na te kijken hoeveel kalk effectief wenselijk en nodig is, of diepe grondbewerkingen doen als de ondergrond nog te nat is. Ook werkzaamheden uitvoeren in suboptimale omstandigheden kan een nadelige effect hebben op de bodemkwaliteit. In het voorjaar komt dit regelmatig voor als er (te) vroeg met (te) zware voertuigcombinaties op het veld wordt gereden. Ook in het najaar kunnen zware oogstmachines in natte omstandigheden de gedane inspanningen naar bodemkwaliteit tenietdoen. Het weer speelt hierin meestal een cruciale rol, maar dat hebben we als landbouwer niet onder controle. Wel kunnen we onszelf proberen wapenen tegen de omstandigheden die het weer ons voor de voeten werpt - zoals het maken van een realistische werkplanning, de juiste machines kiezen naargelang van de omstandigheden en de uit te voeren werken of de bandendruk van de machines aanpassen. 

Boerenbond waakt er actief over dat het beleidsmatig kader rond bodem op maat is van de sector. We ijveren voor een werkbare wetgeving in de bedrijfsvoering van diverse bedrijven, die resultaatgericht is en waarvoor de nodige ondersteuning wordt voorzien. Daarnaast zorgen we ook dat waardevolle bodemverbeterende producten en technieken de wettelijke ruimte krijgen om toegepast te worden, bijvoorbeeld door een kader uit te werken voor boerderijcompost of afzet van afgeteeld substraat. Voor teelttechnische ondersteuning inzake bodemzorg kan je onder meer terecht bij de praktijkcentra, adviseurs of B3W.