Inspiratietoer toont potentieel van samenwerken in de korte keten

​De korte keten zit al enkele jaren duidelijk in de lift. Steeds meer landbouwers zoeken manieren om hun producten rechtstreeks, of via een beperkt aantal schakels, bij de consument te brengen. Dat biedt kansen: een betere prijs, meer voeling met de markt en ruimte om een eigen verhaal uit te bouwen. Tegelijk wordt snel duidelijk dat die stap verder gaat dan enkel produceren. Verwerking, verpakking, logistiek en verkoop vragen tijd, organisatie en specifieke kennis.

​Voor veel bedrijven is dat een struikelblok. Net daarom wint samenwerking aan belang. Door taken te delen of verwerking uit te besteden, kunnen landbouwers efficiënter werken en tegelijk nieuwe pistes verkennen. Tijdens een inspiratietrip naar drie Nederlandse bedrijven werd duidelijk hoe uiteenlopend die samenwerking kan zijn en hoeveel potentieel erin zit.

Van reststroom tot volwaardig product: De Laarhoeve

​Een eerste halte bracht de groep naar Ontwikkelingsboerderij De Laarhoeve in het Nederlandse Diessen. Het is geen klassiek landbouwbedrijf, maar een plek waar landbouw, zorg en ondernemerschap samenkomen. Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt krijgen er een werkplek, terwijl tegelijk een sterke economische activiteit wordt uitgebouwd.

Die economische poot zit onder meer in voedselverwerking voor collega-landbouwers. Op De Laarhoeve worden grote hoeveelheden tweede keus fruit en groenten verwerkt tot confituren, sauzen en andere producten. Die komen vervolgens op de markt onder het label van de aanleverende boer.

Wat hier vooral opvalt, is hoe reststromen worden omgezet in meerwaarde. Producten die anders moeilijk afzet vinden, krijgen via verwerking een tweede leven. Voor de landbouwers zelf betekent het dat ze kunnen instappen in verwerking zonder te moeten investeren in eigen infrastructuur. Tegelijk toont De Laarhoeve hoe een landbouwbedrijf meerdere rollen kan opnemen: economisch, sociaal en maatschappelijk.

‹

›

Drempels verlagen om te kunnen experimenteren: Land in Zicht

​Een heel ander model komt naar voren bij Land in Zicht in Amersfoort. Dit project situeert zich in een meer stedelijke context en zet sterk in op samenwerking tussen ondernemers, vrijwilligers en organisaties. Centraal staat het delen van infrastructuur. Op de site kunnen verschillende gebruikers – van startende voedselondernemers tot ervaren producenten – gebruikmaken van een professionele keuken en werkruimtes. Via een digitaal reserveringssysteem wordt het gebruik van die ruimtes strak georganiseerd, zodat iedereen efficiënt kan werken zonder elkaar in de weg te zitten.

​Het effect daarvan is groot. De drempel om met verwerking te starten ligt een pak lager. Wie een idee heeft voor een nieuw product, kan dat in de praktijk uittesten zonder zware investeringen. Dat maakt het makkelijker om te experimenteren en stap voor stap te groeien. Innovatie wordt zo iets concreets, in plaats van iets waar eerst een grote investering aan vooraf moet gaan.

‹

›

Verwerking als motor van het bedrijf: Den Eelder

​De derde stop, Zuivelboerderij Den Eelder in Well, toont hoe ver dat verhaal kan gaan. Hier is verwerking niet ondersteunend, maar de kern van het bedrijfsmodel. Het melkveebedrijf verwerkt zijn melk volledig zelf en brengt de producten rechtstreeks naar de markt.

Tegelijk speelt Den Eelder ook een rol voor andere landbouwers. Het bedrijf verwerkt verschillende melkstromen van collega’s en biedt daarbij een totaalpakket: van verwerking en verpakking tot transport en ondersteuning richting retail.

Wat dit model sterk maakt, is dat het schaal combineert met flexibiliteit. Zowel grote als kleinere volumes zijn mogelijk, waardoor ook landbouwers met een beperkter volume hun eigen producten onder een eigen merk kunnen vermarkten. Bovendien wordt er actief ingezet op innovatie, met nieuwe concepten zoals hybride melkproducten. Dat toont hoe samenwerking niet alleen efficiëntie oplevert, maar ook nieuwe marktkansen creëert.

‹

›

Van inspiratie naar strategie

De drie bedrijven verschillen sterk in aanpak, maar tonen samen vooral hoe breed de mogelijkheden zijn. Samenwerking kan verschillende vormen aannemen: van verwerking uitbesteden tot infrastructuur delen of zelf uitgroeien tot verwerker voor anderen. Volgens consulent Patrick Pasgang zit daar ook de essentie. “Een actieve landbouwer is in de eerste plaats een ondernemer in de groene ruimte”, klinkt het. Die ondernemersblik betekent ook dat je bewuste keuzes maakt. Niet alles zelf doen, maar nadenken over waar je als bedrijf het verschil maakt en waar samenwerking je vooruit helpt. Net die afweging bepaalt of verwerking een last wordt, of een hefboom voor groei.

Kansen voor Vlaanderen

​De vraag is natuurlijk wat dit betekent voor Vlaanderen. De context is niet identiek, maar de principes zijn wel herkenbaar. Ook hier botsen landbouwers op dezelfde uitdagingen rond schaal, investeringen en organisatie. Net daarom ligt er potentieel in het verder uitbouwen van gedeelde verwerkingsmodellen. Dat kan gaan van het delen van infrastructuur tot het organiseren van verwerking voor derden of het gezamenlijk vermarkten van producten.

Binnen de EIP Operationele Groep rond samen verwerken wordt onderzocht hoe zulke modellen ook bij ons kunnen werken. Wat de inspiratietrip vooral duidelijk maakt, is dat er niet één juiste aanpak bestaat. Maar één ding staat vast: wie inzet op samenwerking, vergroot zijn mogelijkheden. Samen verwerken is daarmee niet alleen een praktische oplossing, maar een logische stap richting een meer toekomstgerichte landbouw.