Waterzekerheid wordt jaar na jaar belangrijker

​“Vroeger hoopten we op regen, vandaag vertrekken we vanuit het idee dat we zelf zullen moeten beregenen.” Voor Klaas Soenen uit Handzame is water in enkele jaren tijd uitgegroeid tot een bepalende factor op zijn bedrijf. Hij teelt als zesde generatie op boerderij D’Oude Linde witloof en aardbeien en zet daarnaast ook in op akkerbouwgewassen zoals aardappelen, granen en suikerbieten. Via het Groevewaterproject zoekt hij samen met andere landbouwers en bedrijven naar meer waterzekerheid in droge periodes.

Klaas Soenen nam het bedrijf in december 2021 over van zijn vader Kris. “Ik ben de zesde generatie op het bedrijf en op vandaag baten we het bedrijf nog samen uit. Onze twee hoofdpijlers zijn witloof en aardbeien. Daarnaast hebben we nog een neventak akkerbouw met aardappelen, witloofwortelen, granen en suikerbieten.” Water speelt daarin een steeds grotere rol. “Vooral voor de aardbeien in de zomer hebben we veel water nodig. Maar ook voor de aardappelen en om het witloof goed te laten kiemen en boven te krijgen. Dat witloof is voor mij enorm belangrijk. Als ik geen goede wortels heb, kan ik in de winter ook niet produceren.” Volgens Klaas is de impact van het veranderende klimaat de voorbije jaren erg voelbaar geworden. “Tien jaar geleden was dat helemaal anders. De extremen zijn veel groter geworden. Het is sneller droog, maar ook sneller nat. Die geleidelijke regen van vroeger is er veel minder. We vertrekken vandaag bijna standaard van het idee dat we zullen moeten beregenen.”

Water uit de groeve

Die toenemende droogte bracht Klaas bij het Groevewaterproject in Kortemark. Daarbij wordt bemalingswater van de kleiontginningssite van Wienerberger opgevangen en hergebruikt door landbouw en industrie. Jaarlijks wordt op de site ongeveer 100.000 kubieke meter water weggepompt. Dat water stroomde vroeger grotendeels weg richting zee, maar krijgt nu een nieuwe bestemming.

“We kregen de kans om mee in het project te stappen. Op een deel van ons bedrijf hadden we nog geen goede watervoorziening. Dit project was een mooie kans om daar een oplossing voor te vinden zonder alles volledig alleen te moeten investeren.” Binnen het project werken Wienerberger, voedingsbedrijf Verduyn en vijf landbouwbedrijven samen in een coöperatieve structuur. Centraal staat een groot foliebassin waarin water opgeslagen wordt tijdens de winter. Via een leidingennetwerk wordt dat water verdeeld naar de verschillende partners. “Het water wordt drukloos tot bij ons gebracht en komt in een bufferput terecht. Van daaruit kunnen we zelf druk opbouwen.”

Voor Klaas biedt die samenwerking vooral meer zekerheid. “Iedere landbouwer weet hoeveel water hij heeft. En als iemand water over heeft en een andere landbouwer heeft net extra nodig, dan kan dat onderling geregeld worden. Dat geeft rust. Zonder die samenwerking was zo’n project er nooit gekomen. Hoe meer water er uit het project komt, hoe interessanter het wordt voor iedereen.” Volgens Klaas zullen dergelijke initiatieven in de toekomst nog belangrijker worden. “In West-Vlaanderen hebben we minder mogelijkheden om grondwater op te pompen dan in andere regio’s. Captatieverboden komen ook steeds vaker voor. Dan moet je zoeken naar alternatieven.”

Historische waterput

Vandaag gebruikt Klaas voornamelijk regenwater en beperkt grondwater. “Het regenwater van de aardbeienserres vangen we op en hergebruiken we voor de teelt. Ook het water dat op de boerderij valt, proberen we zoveel mogelijk op te slaan.” Toch botst het bedrijf op grenzen. “We hebben momenteel een open waterput zonder folie. Die ligt hier al verschillende generaties. Er komt ondertussen meer water van de daken dan de put kan opslaan en die historische put voldoet eigenlijk niet meer aan de huidige noden.” Een uitbreiding is niet vanzelfsprekend. “Het graven van zo’n put is eigenlijk nog niet het grootste probleem. De uitgegraven aarde kwijt geraken, dát is vaak de moeilijkheid. En daar hangt natuurlijk een stevig prijskaartje aan vast.” Ook het opslaan van voldoende regenwater wordt steeds uitdagender. “De zomers worden warmer en droger. Dat betekent dat je in de winter voldoende buffer moet kunnen opbouwen om de zomer door te komen. Dat wordt elk jaar moeilijker.”

Hergebruik en investeringen

Op het bedrijf wordt water ook hergebruikt, al zijn daar beperkingen aan verbonden. “Bij de aardbeien proberen we drainwater opnieuw te gebruiken. Maar je moet goed opletten voor ziektes. Dat water moet ontsmet worden, waarvoor we werken met peroxide. Dat vraagt extra opvolging.” De investeringen wegen bovendien zwaar door. “Ik heb het bedrijf nog maar recent overgenomen en tegelijk geïnvesteerd in nieuw materiaal en aardbeien op substraat. Doordat aardbeien in volle grond de laatste jaren vaak te snel te warm krijgen, werden we als het ware gepusht om op substraat te telen. Je moet uiteindelijk keuzes maken. Als je water moet laten aanvoeren, kost dat enorm veel geld en daarbovenop komen de captatieverboden die de laatste jaren zo goed als traditie zijn geworden. Bij het invoeren van zo’n captatieverbod, valt alles stil. Je ziet je gewassen achteruitgaan terwijl je er hard voor gewerkt hebt. Dat is frustrerend.” Volgens Klaas kan de overheid nog sterker ondersteunen. “Vooral vergunningen eenvoudiger maken zou al veel helpen. Maar ook kijken waar water vandaag verloren gaat terwijl het misschien hergebruikt kan worden voor landbouwdoeleinden. Hoe meer ondersteuning zulke projecten krijgen, hoe meer er mogelijk wordt.”

Afwisseling tussen winter en zomer

Ondanks de uitdagingen blijft Klaas genieten van zijn job als landbouwer. “Vooral de variatie spreekt me aan. In de winter zit ik vooral binnen met het witloof en in de zomer werken we buiten in de aardbeien en akkerbouw. Dat maakt het voor mij boeiend.” Ook tijd maken voor het gezin vindt hij belangrijk. “Er moet hard gewerkt worden, anders hou je dit niet vol. Maar er moet ook tijd zijn voor iets naast het werk. Op zondagmiddag proberen we tijd vrij te maken voor de familie. Als het in de zomer te warm wordt om nog verder te werken, rijden we soms nog eens naar zee. Het zijn die kleine dingen waar je van moet genieten.” Over de toekomst blijft Klaas realistisch, maar hoopvol. “Het is vandaag niet simpel in de landbouw en zeker niet in het witloof. Maar moeilijk gaat ook. We zitten erin en we moeten vooruit.”