Eind vorig jaar bracht de West‑Vlaamse gouverneur Carl Decaluwé in Ardooie landbouwers en partners samen voor de studieavond ‘Van vlam tot wet’. Ook dit najaar is er opnieuw een bijeenkomst met sterke sprekers geplandom één boodschap te onderstrepen: brandpreventie op het landbouwbedrijf vraagt niet alleen praktische maatregelen op het erf, maar ook duidelijke, haalbare regels en de nodige ondersteuning.
Land- en tuinbouwbedrijven zijn vaak een combinatie van gebouwen, technieken, opslag en dieren op één site. Dat maakt de brandrisico’s complex, en de impact van een brand reikt verder dan enkel het bedrijf: ook omwonenden en nabijgelegen teelten kunnen getroffen worden door rook, rondvliegende deeltjes of mogelijke contaminatie, bijvoorbeeld door asbest. De verschillende brandweerzones hebben daarom al vaker aan de alarmbel getrokken om landbouwers te sensibiliseren en bewust te maken van deze risico’s.
De studieavond speelde hierop in met verschillende voordrachten over brandpreventie in bestaande gebouwen en de plannen voor nieuwbouw. Daarnaast kwam ook de preventieve aanpak van asbest aan bod, evenals wat er praktisch en juridisch volgt na een incident.
'Een sterke preventieve aanpak draagt bij tot een veiligere samenleving. Essentieel hierbij is de kennis van de risico’s en van de verschillende overheidsinstanties en partners die hierbij kunnen helpen.' (Gouverneur Carl Decaluwé)
Van praktijk naar regelgeving
De studieavond bracht niet alleen cijfers en regelgeving, maar vooral verhalen vanop het erf. Prevent Agri, dat sinds 2015 landbouwers ondersteunt om arbeidsongevallen te voorkomen, trapte de avond af met herkenbare situaties en praktische tips. Geen zware theorie, wel concrete adviezen die elke landbouwer meteen kan toepassen. De brandweerzone Midwest bouwde daarop voort en nam het publiek mee in de realiteit van brand op een landbouwbedrijf: hoe een klein defect kan uitgroeien tot een uitslaande brand, hoe knaagdieren kabels aantasten, hoe stof zich opstapelt in hoeken die niemand nog ziet, en hoe snel brandbaar materiaal zoals stro vuur kan vatten wanneer machines in de buurt staan.
De preventiemaatregelen bleken even tastbaar: compartimentering, voldoende en goed bereikbare blusmiddelen, rookverboden, orde en netheid, en vooral regelmatige keuringen van elektrische installaties. De sprekers sloten af met tips die blijven hangen - van brandwerende isolatieplaten in stallen tot het vermijden van werkzaamheden die vonken kunnen veroorzaken.
Ook de toegankelijkheid voor de hulpverleningsdiensten en het aanbrengen van signalisatie en pictogrammen kunnen van essentieel belang zijn in de bestrijding van brand en de vlotte evacuatie uit de gebouwen van personeel en dieren. De meeste brandweerzones werken ondertussen met een Digitaal Interventie Plan (DIP). Voor grote (industriële) bedrijven is het verplicht om zichzelf aan te melden, maar ook voor landbouwbedrijven is dit ten zeerste aangeraden. In dit plan worden onder meer de toegangswegen, waterbronnen, opslagplaatsen van gevaarlijke stoffen, aanwezigheid van dieren en overheersende windrichting aangegeven. Zo kan de brandweer in één oogopslag al bij aanrijden inschatten waar de risico’s zich situeren en bijgevolg levensreddende minuten uitsparen.
Wat na een asbestbrand?
Tijdens de infosessie lichtte OVAM de risico's van asbest in agrarische gebouwen toe. Vooral het belang van preventieve verwijdering werd benadrukt, samen met de correcte sanering om gezondheids-, milieu- en economische schade te voorkomen.
Asbest blijft een van de meest verraderlijke risico’s bij een landbouwbrand. De vezels zijn op zich onzichtbaar, maar bij verbranding komen ze vrij uit het materiaal en kunnen ze worden ingeademd, met gezondheidsrisico’s tot gevolg. De impact beperkt zich bovendien niet tot het erf: asbestdeeltjes kunnen zich via rook en wind verspreiden, met mogelijke milieuschade in de omgeving. En dan is er nog de economische tol, die vaak pas later duidelijk wordt: evacuaties, stilgelegde bedrijven in de buurt, mogelijke slachtoffers onder het vee, hoge saneringskosten en zelfs besmette mest door bluswater.
In zo’n situatie telt elke minuut. Brandweer, politie, asbestdeskundigen en de milieu‑ambtenaar - of bij een grote brand ook de noodplanningscoördinator (bij een grote brand van categorie 3) - nemen de regie in handen. Zij bepalen de perimeters, brengen de contaminatie in kaart en sturen de sanering aan. De exploitant van het getroffen gebouw moet intussen meteen de verzekeraar contacteren en is verantwoordelijk voor de saneringswerken, waaronder het aanstellen van een asbestdeskundige en een erkend verwijderaar. Bij nalatigheid kan de lokale toezichthouder bestuursdwang toepassen, waarbij de overheid de werken laat uitvoeren en de kosten verhaalt.
De sanering zelf is precisiewerk. Afhankelijk van de situatie kan dat gaan van handpicking van asbestresten tot stofzuigen met HEPA‑filters, gecontroleerd afspoelen of het afschrapen van de toplaag. Gecontamineerde mest en kadavers moeten door gespecialiseerde firma’s worden verwerkt, en voor afgegraven grond gelden de regels van het grondverzet. Het is een ingrijpend proces, maar noodzakelijk om het erf én de omgeving opnieuw veilig te maken.
Ondersteuning en actieplan asbestverwijdering
Vlaanderen streeft naar een asbestveilige omgeving tegen 2040. Daarvoor is een actieplan opgesteld met mijlpalen voor de verwijdering van asbestmaterialen. Voor de landbouw is er een sectorprotocol gestart in 2021, in samenwerking met Boerenbond, VAC en ABS met gratis ophaling van hechtgebonden asbest van daken door OVAM. Het is zinvol om je asbestverwijdering nu te plannen. Hoe ouder het materiaal, hoe brozer - met alle gezondheidsrisico’s van dien.
Bovendien wordt het plaatje snel duurder wanneer de asbestplaten in slechte staat zijn en een gespecialiseerde aannemer moet worden ingeschakeld. Ook het risico op schade door brand of storm valt niet te onderschatten: één incident kan leiden tot hoge kosten, stilgelegde activiteiten en complexe saneringstrajecten.
Vandaag zijn er nog premies - via Fluvius voor asbestverwijdering in combinatie met zonnepanelen, en via VLIF voor asbestverwijdering - maar hoe lang die ondersteuning blijft bestaan, is onzeker. Voor landbouwers bij wie het begint te kriebelen om werk te maken van een asbestveilig dak, is er alvast een handige brochure beschikbaar: ‘Stappenplan naar een asbestveilig landbouwdak’. Raadpleeg de brochure via www.asbestinfo.be.
Grote interesse
De provincie West-Vlaanderen was niet aan haar proefstuk toe met deze infosessie. In 2024 werd al eens een avond georganiseerd in Houthulst en vorig jaar lanceerden ze filmpjes om de aandacht op brandpreventie te vestigen. Een 90-tal landbouwers nam vorig jaar deel aan de infosessie in Ardooie. Het initiatief kwam van de gouverneur en de dienst Landbouw van West-Vlaanderen, in samenwerking met Prevent Agri, Hulpverleningszone Midwest en OVAM, met de steun van Inagro en Boerenbond. Ook in het najaar van 2026 wordt een infoavond georganiseerd. Het belooft alvast opnieuw een interessante uiteenzetting te worden en de verwachte opkomst is groot. Meer informatie volgt hierover later.
Boerenbond juicht dergelijke initiatieven toe: veiligheid op het bedrijf versterkt de continuïteit van ondernemingen én beperkt schade voor de omgeving. In de praktijk zien we dat niet alle gevolgen van een brand (zoals sanering na contaminatie) automatisch in brandverzekeringen zijn opgenomen. Boerenbond vraagt daarom dat overheden en verzekeringssector samen bekijken hoe zulke kosten beter en transparanter kunnen worden gedekt.
Op het jaarlijkse BASF-proefveld in Pont-à-Celles presenteerde het bedrijf onder andere een nieuw bladluizenmiddel in bieten en twee nieuwe producten in de bestrijding van aardappelplaag.
Binnen het Europese project Re-Greenhouse kunnen glastuinbouwers zich kandidaat stellen voor een begeleidingstraject met een nieuwe energietool. Die helpt om na te gaan welke hernieuwbare of alternatieve energiebronnen technisch en economisch interessant kunnen zijn voor jouw bedrijf. Inschrijven kan tot 23 augustus 2026 om 17 uur.
Ontdek tijdens de Demoreeks Klimaat & Technologie praktische innovaties voor land- en tuinbouwbedrijven. Bekijk demo’s op het veld, stel vragen en laat je inspireren door concrete oplossingen uit de praktijk.
Bayer toont op zijn proefplatform hoe gewasbescherming evolueert naar gerichte, goed getimede combinaties. Van aardappelen tot tarwe en mais: resistentie, timing en formulering bepalen steeds vaker het verschil.
Ferm voor Agravrouwen organiseerde op 3 juli een fietsbenefiet om aandacht te vragen voor het mentale welzijn van boeren en boerinnen. De opbrengst gaat naar Boeren op een Kruispunt.
Ondanks de vele voorzorgen die werden genomen om het draaglijker te maken voor de dieren, heeft de combinatie van hitte en hoge luchtvochtigheid voor oversterfte gezorgd op heel wat veehouderijen. Rendac heeft een achterstand, maar belooft de achterstand zo snel mogelijk weg te werken.
