Landbouw, de grootste exportbron in Oeganda

​Koffie, thee en vis zijn belangrijke exportproducten voor Oeganda, de parel van Afrika. Maar door de steeds zwaardere impact van de klimaatverandering komen deze teelten sterk onder druk te staan. Om landbouwers weerbaarder te maken, ondersteunt ngo Trias hen bij het investeren in alternatieve inkomstenbronnen zoals de aardappelteelt, die beter bestand is tegen de veranderende omstandigheden en lokaal nieuwe kansen biedt.

Veel export

​Zo’n 80% van de export uit het land bestaat uit landbouwproducten. Koffie, thee, cacao, vis en tuinbouwproducten zoals ananas en avocado’s vormen de belangrijkste exportstromen. Daarnaast produceren landbouwers vooral basisvoedingsmiddelen zoals bananen, mais, rijst, bonen en cassave (de zetmeelrijke wortel van de plant Manihot esculenta) voor de lokale markt. Ook de veeteelt is divers, met runderen, geiten, varkens, schapen en pluimvee zoals kippen, kalkoenen en eenden. De melkproductie neemt binnen deze sector een prominente plaats in.

​Economie wordt gedragen door kleinschalige landbouw

​De Oegandese economie draait in grote mate op landbouw: die sector vertegenwoordigt maar liefst 40% van het bruto nationaal product. Zo’n 70% van de bevolking werkt in de landbouw en woont op het platteland, vaak op een van de 3,5 miljoen familiale landbouwbedrijven. Het zijn precies deze kleinschalige boeren die het hardst getroffen worden door voedselonzekerheid. Vier op de tien Oegandezen leven onder de armoedegrens.

​Uitdagingen door de klimaatverandering en infrastructuur

​De landbouw is de ruggengraat van de Oegandese economie, maar staat steeds vaker onder druk door de toenemende gevolgen van de klimaatverandering. Bodemuitputting, beperkte irrigatiemogelijkheden en klimaatschokken zoals overstromingen, aanhoudende droogteperiodes en onvoorspelbare neerslag komen steeds vaker voor.

Daarnaast zijn er nog andere uitdagingen, zoals lage productiviteit, beperkte markttoegang, ontoereikende infrastructuur voor transport en na-oogstverliezen door gebrekkige opslagplaatsen. Tegelijkertijd is het erg moeilijk voor boeren om financiering te krijgen.

​Aardappelen als oplossing ...

De klimaatverandering bedreigt de opbrengst van Oeganda’s belangrijkste basisvoedingsmiddelen: bananen, mais en rijst. Aardappelen bieden een waardevol alternatief omdat ze meer gewassen kunnen opleveren met minder water en grond. Daarnaast hebben ze een kortere productietijd en zijn de knollen beter bestand tegen omgevingsstress. Daardoor zijn ze geschikt om voedselzekerheid en een inkomen te bieden aan het groeiend aantal huishoudens dat met voedselonzekerheid te maken heeft. De afgelopen jaren zijn aardappelen ook populairder geworden in stedelijke centra van Oeganda zoals de hoofdstad Kampala.

​... op 2000 meter hoogte

Door hun specifieke teeltvoorwaarden worden aardappelen vooral geteeld in de hooggelegen gebieden in het zuidwesten van Oeganda, maar ook in delen van het oosten en noordwesten. De belangrijkste teeltgebieden in Noord-Oeganda bevinden zich in de hooglandgebieden van de districten Zombo en Nebbi. In deze regio’s vormen aardappelen een belangrijk onderdeel van het voedingspatroon van huishoudens en een bron van inkomen. Consumptieaardappelen worden 1500 meter boven de zeespiegel geteeld, pootaardappelen op 2000 meter om ziektes zoals bruinrot te voorkomen. Er zijn twee teeltseizoenen, van maart tot juli en van september tot januari.

​Tegenwoordig is Oeganda de derde grootste aardappelproducent in Oost-Afrika. Toch zijn er nog steeds belangrijke uitdagingen. Grootschalige ziekte-uitbraken zoals Phytophtora infestans en alternaria komen vaak voor. Aardappelboeren hebben bijna geen toegang tot kwaliteitsvol pootgoed. Daar komt nog bij dat vooral de laatste jaren onvoorspelbare neerslag en overstromingen zorgen voor meer bodemerosie en minder vruchtbare bodems. De teeltmethodes zijn bovendien nog niet aangepast aan die veranderde weersomstandigheden.

​Trias steunt aardappeltelers

​Trias steunt 8900 aardappelboeren in de noordwestelijke regio Zombo om die uitdagingen aan te pakken. Deze telers bezitten boerderijen van zo’n halve hectare en zijn allemaal lid van de landbouworganisatie Zombo District Farmers’ Association (Zodfa). Deze lokale Oegandese boerenbond werkt al met Trias samen sinds 2014 en biedt de 11.000 leden toegang tot financiering, betere marktkanalen, opleidingen voor klimaatslimme teelt en betrekt jongeren en vrouwen sterker bij de sector. Zo zijn de helft van de boeren vrouwen en een vierde jongeren. Ook vluchtelingen uit D.R. Congo vonden hun plek in de Zombo District Farmers’ Association. Dankzij Trias krijgen aardappelboeren makkelijker toegang tot sterke, kwaliteitsvolle pootaardappelen die beter bestand zijn tegen het veranderende klimaat.

​De landbouwers krijgen opleidingen over klimaatslimme landbouwpraktijken, correct gebruik van zaaigoed en leren aangepaste bodem- en waterbeheerstechnieken toepassen. Daarnaast krijgen aardappeltelers meer toegang tot krediet voor investeringen. De landbouwers leren betere opslagplaatsen bouwen voor pootaardappelen, gekoppeld aan opleidingen in voorraadbeheer. Zo gaan er minder aardappelen verloren na de oogst.