“Gezond boerenverstand staat helaas niet op de PAS-lijst”

​Geen soja, maïs of kunstmest, niet ploegen, amper gewasbeschermingsmiddelen, … En toch behaalt melkveehouder Peter Bauwens prachtige resultaten. 15 jaar geleden begon hij een ontdekkingstocht naar duurzamer voeren, melken en telen. En voor hem is er geen weg terug.

Peter Bauwens bleef op z’n 19de thuis om het varkens- en melkveebedrijf van zijn vader in Sint-Lievens-Esse (Herzele) over te nemen. De varkenstak stootte hij al vrij snel af, maar de passie voor melkvee en akkerbouw nam enkel toe. “Ik werkte toen nog op een klassieke manier en vertrouwde op de expertise van teelt- en voederadviseurs”, vertelt Peter. “Tot in 2011, toen de ene na de andere koe problemen kreeg met lebmaagverplaatsingen door een teveel aan zetmeel.” Peter ging op zoek naar antwoorden maar vond die niet. Tot hij over de Nederlandse grens ging kijken, waar hij kennis opdeed over een rantsoen gebaseerd op gras(klaver).

Gras en omega 3

Toen hij even later leerde dat omega 3 (bijvoorbeeld uit gras) veel gezondheidsvoordelen heeft voor mens en dier, terwijl er in maïs en soja vooral omega 6 zit, was dat het laatste puzzelstukje dat op zijn plaats viel. “Ik bedankte mijn vroegere adviseurs voor bewezen diensten en stopte met maïs en soja te voederen. In de plaats kwam een rantsoen op basis van gras en klaver, aangevuld met voederbieten, wintergerst, zwarte haver, veldbonen in mengteelt met rogge.”

Beluister Peter zijn visie op bodem in onze Boer&Bondig actualiteitenpodcast:

Luister naar de gloednieuwe Boer&Bondig actualiteitenpodcast

In Boer&Bondig van woensdag 4 maart hebben we het over Peter Bauwens zijn visie op bodem, bekijken we de internationale vrouwendag door de bril van Ferm-voorzitter An Vrancken en gaan we mee op een Boerenbond-vorming in Zottegem.

www.boerenbond.be

Nieuwe genetica

Omdat Peter op zoek was naar robuustere koeien, ging hij ook experimenteren met genetica in de stal. “Sinds 2013 kruis ik mijn 125 Holsteins in met Fleckvieh, Brown Swiss en sinds kort ook Speckle Park. Zo evolueren we naar sterke, leergierige dieren die goed presteren en langer meegaan.” De cijfers geven Peter gelijk. De gemiddelde leeftijd in de melkstal is 6 jaar en 6 maanden en daarmee heeft hij de op één na oudste melkveestapel van Vlaanderen. Het vervangingspercentage ligt op 15%. De lactatieproductie is 13 006 liter, met 41,3% vet en 36,4% eiwit.

Spenen op 12 weken

Ook het kalvermanagement is niet-alledaags. Iglo’s zie je hier niet. “Elk kalf blijft vier dagen lang bij de moeder drinken. Zo kan de koe optimaal herstellen op stro en krijgt het kalf zoveel mogelijk biest van goede kwaliteit binnen. Op de vijfde dag gaat de koe naar de melkstal en verhuist het kalf naar de groepshuisvesting, waar het samen met andere kalfjes in het gezelschap van twee pleegmoeders vertoeft. Vanaf dan krijgen ze kunstmelk aangeboden. Op 12 weken worden de kalfjes gespeend en eten ze zonder problemen mee met het grasrantsoen van het jongvee.

Niet ploegen, kwalitatief bemesten

Maar geen duurzame melkveehouderij zonder ook de switch in het veld te maken. Peter omarmt het principe van kringlooplandbouw en laat de natuur zoveel mogelijk haar gang gaan. “Ik werk ploegloos sinds 2010. Dat zorgt ervoor dat teelten veel dieper wortelen en bodemleven zich kan ontwikkelen, wat zowel een voordeel is in droge periodes als bij veel regenval.” Het stal- en drijfmest van de koeien wordt gebruikt voor de 85 ha akkerbouw en dat is de enige vorm van bemesting. “We werken met rijpe mest, niet met rotte mest”, zegt Peter. “De mest is ons goud. In combinatie met ploegloos werken zorgt dit voor een verhoging van het koolstofgehalte. Ons nitraatresidu is nog nooit te hoog geweest.” Peter experimenteert sinds kort ook met directzaai van onder andere de mengteelt veldbonen met rogge. “Daarvoor werk ik samen met Bert Defruyt. Zijn Claydon directzaaimachine is enorm veelzijdig en respecteert de bodem.”

Kunstmest weglaten

“Als je erbij nadenkt is het toch te gek om je granen te boosten met kunstmest, om daarna de groei chemisch weer te gaan remmen?”, vraagt Peter zich af. Hij koos ervoor kunstmest en groeiregulatoren af te zweren, net als fungicide, insecticide en glyfosaat trouwens. “Kunstmest weglaten verlaagt de ziektedruk in de granen aanzienlijk en is een zegen voor het bodemleven. In de stal gebruiken we roofvliegen en sluipwespen in plaats van insecticide. We hebben zo goed als geen last van vliegen.”

Opbrengst verhogen of kosten drukken?

Ook de teeltrotatie is doordacht. “Ik werk met tijdelijk grasland met klaver, gevolgd door voederbieten, een mengteelt van veldbonen en rogge en daarna wintergerst. Of we zetten haver na tijdelijk grasland, daarna een tussenvanggewas en wintergerst.” Maar hoe zit dat dan met de opbrengst wanneer je minder intensief gaat bemesten en spuiten? “In een jaar waarin andere landbouwers 12 ton dorsen zal ik er misschien ‘maar’ 9 of10 hebben, maar als je de rekening maakt kom ik er vaak beter uit. De kosten liggen veel lager en bovendien investeer je in je bodem. Wie intensief bemest en spuit geeft zijn winst door aan de toeleverancier.”

Gezond boerenverstand

De combinatie van agro-ecologische maatregelen brengt Peter niet alleen economisch winst, maar heeft ook klimaatvoordelen. “Onze methaan- ammoniak- en CO2 uitstoot is drastisch verminderd en zit ver onder het Vlaamse gemiddelde. Het jammere is alleen dat de overheid zich blindstaart op end of pipe- oplossingen zoals luchtwassers, terwijl gezond boerenverstand de oorzaak van het probleem aanpakt. Jammer genoeg staat dat niet op de PAS-lijst.” De inspanningen van Peter blijven echter niet onopgemerkt. Zo won hij in 2024 de wedstrijd ‘Topmest’, was hij laureaat van ‘de Klimaatkoploper” en haalde hij recent de MilkBE duurzaamheidsaward binnen. Voor collega-landbouwers geeft hij nog deze raad mee: “Durf verder te kijken dan commercieel advies. De wereld is maar één muisklik van je verwijderd. Het loont echt de moeite om je visie te verbreden en op eigen tempo te experimenteren.”

Auteur: Nele Kempeneers, Pennenvrucht