Biogas als motor van circulaire landbouw

In Vlaanderen wordt biogas uit landbouwvergisters momenteel vooral ingezet voor warmte-krachtkoppelingen, maar er zijn nog slimme en potentieel winstgevende alternatieven. Tijdens de inspiratiedag bij Inagro kwamen drie projecten aan bod: Value4Farm, Biogas-Mambo en Klimrek Varkens. Verder kon je inspirerende sessies bijwonen en aansluitend de biogassite van Inagro bezoeken waar onder andere hun biogastractor gedemonstreerd werd.

Anaerobe vergisting is een natuurlijk proces waarbij er biomassa in een reactor gebracht wordt. Dat kan vloeibaar zijn, zoals drijfmest, maar ook in vaste vorm zoals dikke fractie van mest of bijvoorbeeld oogstresten. De reactor, die gezien wordt als het hart van de installatie, is een volledig anaerobe omgeving, vrij van zuurstof, die ervoor zorgt dat micro-organismen en bacteriën de organische stof omzetten naar biogas. Het buitenste membraan van een pocketvergister zie je altijd bol staan, maar daarbinnen bevindt zich nog een binnenste membraan dat op en neer beweegt, afhankelijk van hoeveel biogas er geproduceerd wordt. Je kan het vergelijken met het opblazen van een ballon.

Digestaat recupereren als Renure

Vanaf een bepaalde druk wordt het biogas naar de wkk gestuurd. Biogas is een mengsel van methaan en CO₂. Het methaandeel, zo’n 50 tot 60%, wordt via de wkk omgezet in hernieuwbare elektriciteit en warmte. Het restproduct van het proces, digestaat, bevat nog steeds stikstof, fosfor en kalium, maar in een beter opneembare vorm voor planten. Dankzij het hogere aandeel ammoniumstikstof is digestaat bovendien een interessante meststof. Nieuw is dat nutriënten uit digestaat steeds vaker worden teruggewonnen in verwerkte vorm. Via technieken zoals membraanfiltratie en ‘stripping-scrubbing’ kan stikstof gerecupereerd worden als Renure (Recovered Nitrogen from Manure). Recent kreeg Renure op Europees niveau groen licht als potentiële kunstmestvervanger. Zodra de Vlaamse regelgeving is aangepast, opent dit perspectieven om stikstof uit dierlijke mest opnieuw in de landbouwkringloop te brengen en zo het gebruik van fossiele kunstmest te verlagen.

Innovatie in twee onderzoeksprojecten

De proefinstallatie van Inagro vormt de kern van twee onderzoeksprojecten. Biogas Mambo onderzoekt hoe de methaanconcentratie in biogas kan worden verhoogd, onder meer door samenwerking met de universiteiten van Leuven en Brussel. Het doel is om CO₂ uit biogas te verwijderen en biomethaan te produceren, dat kan dienen als grondstof voor nieuwe toepassingen zoals microbiële eiwitproductie.

Het tweede project, Value4Farm, richt zich op nieuwe conversietechnologieën. Zo wordt de klassieke wkk vergeleken met een microturbine, met minder emissies en een lagere onderhoudsvraag. Daarnaast wordt gewerkt aan in situ-biomethanisering: door waterstof in de reactor te injecteren, wordt extra methaan gevormd uit CO₂. Dit zogeheten ‘power-to-gas’-principe biedt mogelijkheden om overtollige zonne- of windenergie tijdelijk op te slaan in de vorm van gas.

Biogasinstallaties zijn een slimme investering voor een duurzame en rendabele bedrijfsvoering.

Vrijstelling bouwvergunning kleine pocketvergisters

Tijdens haar toelichting gaf Astrid D’Haene (DLV) een stand van zaken over de vergunningsprocedure voor pocketvergisters. Sinds 2018 zijn bouw- en milieuvergunning samengevoegd tot één omgevingsvergunning, maar beide luiken blijven afzonderlijk beoordeeld. Voor het bouwluik komt er naar verwachting in het voorjaar van 2026 een vrijstelling. Kleine pocketvergisters tot 200 m², die enkel bedrijfseigen mest gebruiken en op minstens 50 meter van de bedrijfsgebouwen staan, zouden dan zonder bouwvergunning kunnen worden geplaatst. Die versoepeling moet de administratieve drempel verlagen, al blijft een milieuluik altijd verplicht. De vergunningsprocedure duurt momenteel nog zes à zeven maanden. Pocketvergisting wordt immers beschouwd als mestverwerking, met bijbehorende milieueffectbeoordeling en PAS-toets. De installatie mag geen bijkomende ammoniakemissies veroorzaken na 2030 en voorlopig geldt vergisting nog niet als erkende PAS-maatregel. Er lopen wel dossiers om combinaties met stripping en scrubbing te erkennen, maar die zijn nog in onderzoek. Het digestaat blijft juridisch dierlijke mest en moet aan alle mestregelgeving voldoen, inclusief hygiënisatie. De nieuwe vrijstelling wordt gezien als een stap vooruit, maar de afstandsvereiste van 20 meter tot de perceelsgrens zal voor veel rundveebedrijven een knelpunt blijven.

Biogastractor voor dichtbij

De proefinstallatie bij Inagro werd de voorbije jaren sterk vernieuwd en kon afsluitend ook worden bezocht. Naast de microturbine, de membraanzuivering en de PSA-unit werd ook de New Holland T6.180-methaantrekker voorgesteld. De trekker rijdt op gecomprimeerd biogas met minstens 84% methaangehalte en is qua bediening nagenoeg identiek aan een klassieke dieseltractor. Het vermogen en de rijsnelheid zijn vergelijkbaar, al draait de motor iets hoger en warmer. Het systeem gebruikt meerdere hogedruktanks, waardoor de actieradius beperkt is, maar er wel aan een regulier CNG-station kan getankt worden. Veiligheid is belangrijk, want gaslekken kunnen opstijgen, stalling in gesloten ruimtes wordt dus afgeraden. Economisch is het voorlopig haalbaar voor boeren met eigen biogasproductie, maar de kosten voor een tijdelijk tankstation voor de demonstratie van drie maanden waren te hoog. In België rijden nog vooral demo-exemplaren, terwijl in Italië, Frankrijk en Duitsland de techniek al op grotere schaal wordt ingezet. De eerste praktijkervaringen tonen aan dat de techniek potentie heeft, zeker voor boeren die dichtbij huis werken en zelf biogas produceren.