European Dairy Farmers ontmoeten in ‘the land of milk and money’

Van 23 tot 25 juni 2026 hield European Dairy Farmers haar jaarlijks congres in Chester, in het noordwesten van Engeland. Onder de 400 deelnemers ook acht Belgische melkveehouders. Hoe managet een Engelse melkveehouder zijn bedrijf? Wat zijn specifieke uitdagingen? Hoe ziet de toekomst er uit?

Op het programma van de Belgische melkveehouders stonden bijdragen van sprekers, workshops, bedrijfsbezoeken en veel uitwisseling in opvallend zonnige omstandigheden. Hoofddoel was de melkveehouderij in het land leren kennen. Het belangrijkste is deze kennis samen te ‘herkauwen’ met diverse Europese collega’s en zo nuttige zaken mee naar huis te nemen.

Het congres vond plaats in Chester, in het noordwesten van Engeland, een streek met ruim voldoende regen en een zeer grote dichtheid aan melkveebedrijven.

Exact tien jaar voor de start van dit congres stemde het Verenigd Koninkrijk voor de brexit, het verlaten van de Europese Unie. Chris Walkland, journalist en zuivelmarktanalist, schetste met veel Engels flegma de gevolgen van deze keuze. De Britste bevolking stemde - op basis van puur sentiment, maar zonder serieuze argumenten - zeer nipt vóór het verlaten van de EU. De brexit-voorstanders hebben zich direct daarna teruggetrokken uit de politiek. Het VK wisselde sedertdien zeven keer van prime minister en tien keer van verantwoordelijke voor landbouw, met als gevolg dat geen enkele vorm van duurzaam beleid werd ontwikkeld. Dat stond ook voor de Britten in schril contrast met de jaren voordien. Landbouwers zijn de inkomsten uit het gemeenschappelijk landbouwbeleid kwijt, zonder dat iets in de plaats kwam. Om in het kader van dynamic alignment toch zo dicht mogelijk te blijven aanleunen bij de normen van EU, blijven zowat alle regels (en lasten) wel lopen. Het Verenigd Koninkrijk bestaat uit vier landen, waarvan Engeland de enige is die voedselproductie op zich op geen enkele manier rechtstreeks ondersteunt.

Grootste plas ooit met minder melkveehouders

In 2025 piekte de melkproductie in het Verenigd Koninkrijk boven 14 miljard liter, het grootste volume ooit. Dat wel met nog slechts 6850 melkveehouders, 5% minder dan het jaar voordien, 20% minder in 5 jaar tijd. De gemiddelde melklevering per bedrijf steeg naar 1,9 miljoen. De productie trekt ook richting de regio’s waar het wel regent (Noord-Ierland vooral) en het westen, de regio’s met meer dan 1000 mm regen per jaar. Afhankelijk van de omstandigheden focussen melkveehouders op systemen. Daarbij is Autumn Block calving, gegroepeerd afkalven in de herfst, aan een opmars bezig (van 16.4 naar 19.4% in laatste vijf jaar). Dit in tegenstelling met gegroepeerd afkalven in de lente, wat in landen zoals Nieuw-Zeeland en Ierland de standaard is.

Bij afkalven in de herfst staan de koeien samen droog op het moment dat de grasgroei stil valt in de zomer. Ze kunnen dan bij de start van de lactatie eten van de herfstgroei. Op hun top van de melkproductie kunnen ze dan opgestald gevoederd worden met een makkelijke stuurbaar winterrantsoen. Einde lactatie hebben ze dan weer een goedkoop rantsoen van vers weidegras.

Net als bij ons kregen de melkverwerkers het afgelopen jaar fors meer melk te verwerken. De productie steeg door de groei van overblijvende bedrijven en door een doorgedreven focus op genetica. Dit leidde ertoe dat verschillende melkveehouders gedwongen werden om melk te lozen in mestopslag, gewoon omdat er onvoldoende verwerkingscapaciteit was.

Melk bij de thee?

​Coöperatie Arla (3.3 miljard) en private melkophaler Müller (3) zijn de grootste melkophalers. 40% van de melk gaat naar coöperaties. Opvallend is dat nog 40% van de melk geconsumeerd wordt als drinkmelk, in België is dat amper 13%. Melk bij thee blijkt één van de belangrijkste consumptiemomenten. De consumptie staat onder druk, maar de sector werkt eraan. Vijf-zes jaar geleden leken alternatieve dranken de plaats in te nemen van melk, al lijkt dat ondertussen gekeerd.

Melkprijsverschillen

Opvallend zijn de zeer grote prijsverschillen tussen melkerijen en individuele melkveehouders. 16% van de melkplas zit in een afgestemd contract, waarbij de melkveehouder moet voldoen aan extra eisen en extra controles zoals maandelijkse externe klauwgezondheidsbeoordeling. Maar het bezorgt de melkveehouder wel een betere, minder flexibele prijs. Sommige van deze contracten zijn ook gebaseerd op een kostprijsanalyse, waarbij alle betrokken melkveehouders hun productiekostprijs moeten delen met de retailer waar hun melk wordt verkocht. De melkprijs wordt er vervolgens op de gemiddelde kost gebaseerd. In tijden van lagere internationale prijzen zoals nu, kan dit verhaal leiden tot verschillen in melkprijs tussen bedrijven van 20 tot 25 euro/100 liter, op vandaag van het enkel naar het dubbel. Vorig jaar was de prijs goed en dus ook de goesting om veel te produceren. Alleen is het bevoorrecht contract vaak niet voor de volledige melkplas. Als de melkerij die de rest van de melk moet plaatsen geen afzet meer vindt, kan dit leiden tot negatieve prijzen op wat je meer produceert dan het jaar voordien.

Nog slechts 7% conventioneel sperma

In de vleesveehouderij zijn gebruikskruisingen (vleesvee op melkvee) de grote trend. Ondertussen komt een groter deel van de runds- of roodvleesproductie in Engeland uit de melkveehouderij. De kalvermesterij zoals bij ons bestaat er niet. Omdat men het beeld van melktype stierkalveren waar geen afzet voor is absoluut wil vermijden in de Britse sensatiezoekende pers, is de melkveehouderij massaal overgestapt op het gebruik van gesext sperma. Nog slechts 7 procent van het verkochte sperma om te gebruiken op melkveebedrijven is conventioneel, 53% zijn vleesstieren, 40% is gesekst vrouwelijk. Net als bij ons zijn de prijzen voor deze vleestype kalveren fors gestegen.

Eigenaar of pachter?

Engeland is ook het land met nog veel klassieke landadel, met als opvallende voorbeelden de koning en de Duke of Westminster. Onder andere door een erfsysteem waarbij alle eigendom bij een van de kinderen blijft in plaats van gesplitst te worden, blijft veel samen. De meeste melkveehouders zijn eigenaar van hun hoeve en een groot deel van de grond, maar in de regio van Chester zijn er toch opvallend veel pachters. Tenant of Tenancy is een vorm van pachten met bediscussieerbare periodes van vijf toe zeven of tien jaar. Als pachter van de hoeve(gebouwen) en de grond heb je dus geen carrièrezekerheid voor de uitbouw van je bedrijf. Deze melkveehouders kiezen dan ook voor lage-inputsystemen met veel begrazing of volledige begrazing om zo weinig mogelijk vaste kosten te maken tegenover de output die ze kunnen maken.

Variabele pacht of sharemilking

We bezochten onder andere een melkveehouder waarbij de te betalen pacht afhankelijk is van de melkprijs. Maandelijks moet hij zijn melkfactuur aan de eigenaar bezorgen. Elk half jaar wordt de pacht aangepast aan de melkprijs van het voorbije half jaar: naar boven maar even goed naar beneden. Sharemilking of melken met gedeelde input en gedeelde inkomsten is ook een systeem. De eigenaar zorgt voor de gebouwen (en investeringen daarin) en de grond, de melkende partner voor de arbeid en de koeien. Elk krijgen ze een deel van de inkomsten.

Regeneratief

Klimaatverandering met meer extremen stelt de melkveehouderij ook in Engeland voor uitdagingen. Verhoogde aandacht voor bodemleven en biodiversiteit is duidelijk in opmars bij begrazingssystemen. Bij complexere mengsels in het gras heeft smalle weegbree een zeer positieve invloed op de methaanuitstoot.

Rundertuberculose

Rundertuberculose is bij ons een uitgeroeid probleem, maar blijft in het Verenigd Koninkrijk een continue bedreiging voor alle rundveehouders. Het Engelse landschap is gekenmerkt door weilanden omzoomd met hagen en die hagen zijn nu net de ideale woonplaatsen voor dassen. De das is zowat het lievelingsdier van de Engelse publieke opinie, maar niet van rundveehouders. Dassen wordt immers algemeen aanzien als de verspreiders van de bacterie. Jaarlijks worden alle dieren gecontroleerd en moeten positieve dieren snel worden afgevoerd tegen een vergoeding. Bedrijven afsluiten van dassen die komen mee-eten is onbegonnen werk of er moet een volledig dichte omheining van anderhalve meter rond. De druk van positieve rundertuberculose dieren af te voeren, zorgt dat er weinig speelruimte is om andere ziektes aan te pakken.

Economisch goede periode

Steffi Wille-Sonk, de economische medewerkster van EDF, gaf haar altijd geapprecieerde kijk op economische data en op basisboekhoudkundige cijfers van 330 leden verspreid over Europa. De laatste vier jaar waren op zich zeer goed naar ondernemersinkomen door een hogere melkprijs. Dat is nadat de volledige economische kost inclusief familiale arbeid en kapitaal in grond en gebouwen is gedekt. Maar de kostprijs per koe is over dezelfde periode wel gestegen van 4253 naar 6135 euro of een stijging met 45%. Maar wat als het huidige melkprijsdal een aankondiging zou zijn van melkprijzen van voor 2022? Tot nu toe zijn de leden van EDF er enkel in geslaagd om de kostprijs per liter in de hand te houden door een zeer forse stijging in productie per koe. Nu al noteren melkveehouders in verschillende landen 12.500 kg melk per koe per jaar, maar hoeveel rek zit daar nog op? De leden van EDF in Verenigd Koninkrijk zitten opvallend lager in ingezet kapitaal per koe. Dat komt deels door de verschillende uitbatingssystemen. Een melkveehouder met een onzekere pachtperiode voor zijn hoeve kan immers niet investeren in dure huisvesting of melksystemen. Daarnaast zijn een aantal zaken toch opvallend minder rigide als in de rest van Europa. Zo mogen grote open putten met een kleilaag eronder nog dienen als mestopslag. Inkomsten uit premies zijn opvallend kleiner bij melkveebedrijven in Verenigd Koninkrijk.

‹

›

Jan Halewyck