European Dairy Farmers meet in the land of Milk and Money

Van 23 tot 25 juni 2026 hield European Dairy Farmers haar jaarlijkse congres Chester, in het noordwesten van Engeland. 8 Belgische melkveehouders waren deel van de 400 deelnemers aan deze combinatie van sprekers, workshops, bedrijfsbezoeken en veel uitwisseling in opvallend zonnige omstandigheden. Hoofddoel is de melkveehouderij in het land leren kennen. Hoe managet een Engelse melkveehouder zijn bedrijf? Wat zijn specifieke uitdagingen? Hoe ziet de toekomst er uit? Het belangrijkste is deze kennis samen te ‘herkauwen’ met diverse Europese collega’s en zo nuttige zaken mee naar huis te nemen.

Het congres vond plaats in Chester, in het noord westen van Engeland, een streek met ruim voldoende regen en een zeer grote dichtheid aan melkveebedrijven.

Wat is EDF? European Dairy Farmers (EDF) is een club van melkveehouders opgericht in 1990 en ondertussen uitgegroeid tot 450 leden over 23 landen in Europa, Canada, USA en Australië. De club heeft geen politieke of syndicale ambities, enkel kennis uitwisseling. Een Europees vergelijkbare boekhouding (Cost of Production) is de data basis om melkveehouders te vergelijken. EDF is ook de drijvende kracht achter de Europese melkprijsvergelijking milkprices.nl.

Wat is de rol van Boerenbond? In elk land is een organisatie de STAR partner (Scientific Team of Advisors and Researchers). Boerenbond neemt deze verantwoordelijkheid op, om de Belgische leden te ondersteunen voor praktische zaken, maar vooral ook om de Europese kostprijsvergelijking of COP (Cost Of Production). In 1997 en 2012 vond het congres plaats in België.

Exact 10 jaar voor de start van dit congres stemde het Verenigd Koninkrijk voor Brexit, het verlaten van de Europese Unie. Chris Walkland, journalist en zuivelmarktanalist, maakte met veel Engels flegma zeer helder dat op basis van puur sentiment, maar zonder serieuze argumenten de VK bevolking zeer nipt gestemd heeft om de EU te verlaten, de voorstanders hebben zich direct daarna terug getrokken uit de politiek. VK wisselde sedertdien 7 keer van prime minister, 10 keer van verantwoordelijke voor landbouw, met als gevolg dat geen enkele vorm van duurzaam beleid werd ontwikkeld. Ook voor de Britten in schril contrast met de jaren voordien. Landbouwers zijn de inkomsten uit het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid kwijt, zonder dat iets in de plaats kwam. In kader van ‘dynamic alingment’, toch zo dicht mogelijk blijven aanleunen bij de normen van EU, blijven zowat alle regels (en lasten) wel lopen. Het Verenigd Koninkrijk bestaat uit 4 landen, waarvan Engeland de enige is die voedselproductie op zich op geen enkele manier rechtstreeks ondersteunt.

Grootste plas ooit met minder melkveehouders

In 2025 piekte de melkproductie boven 14 miljard liter, het grootste volume ooit. Dat wel nog slechts 6850 melkveehouders, 5% minder dan het jaar voordien, 20% minder in 5 jaar tijd. De gemiddelde melklevering per bedrijf steeg naar 1.9 miljoen. De productie trekt ook richting de regio’s waar het wel regent (Noord Ierland vooral) en het westen, de regio’s met meer dan 1000 mm regen per jaar. Afhankelijk van de omstandigheden focussen melkveehouders op systemen, waarbij Autumn Block calving aan een opmars bezig is (van 16.4 naar 19.4% in laatste 5 jaar). Bij gegroepeerd afkalven in de herfst (autumn block), kalven de koeien niet bij begin van de lente zoals in Nieuw Zeeland en Ierland, maar in de herfst. De koeien staan samen droog op moment dat de grasgroei stil valt in de zomer, kunnen bij start van de lactatie eten van de herfstgroei, halen hun top van de melkproductie terwijl ze opgestald zijn op makkelijker stuurbaar winterrantsoen, kunnen goedkoop gevoederd worden op vers weidegras einde lactatie en gaan dan mee droog met het stilvallen van de grasgroei.

De stijging in melkproductie door groei in de overblijvende bedrijven en forse productiestijging door focus op genetica, leidde er toe dat verschillende melkveehouders gedwongen werden om melk te lozen in mestopslag, gewoon omdat er onvoldoende verwerkingscapaciteit was.

Melk bij de thee?

​Coöperatie Arla (3.3 miljard) en private melkophaler Müller (3) zijn de grootste melkophalers. 40% van de melk gaat naar coöperaties. Opvallend is dat nog 40% van de melk geconsumeerd wordt als drinkmelk, in België is dat amper 13. Melk bij thee blijkt één van de belangrijkste consumptiemomenten. De consumptie staat onder druk, sector werkt er aan. 5-6 jaar geleden leken alternatieve dranken de plaats in te nemen van melk, al lijkt dat ondertussen gekeerd.

Melkprijsverschillen

Opvallend zijn de zeer grote prijsverschillen tussen melkerijen en individuele melkveehouders. 16% van de melkplas zit in een afgestemd contract, waarbij de melkveehouder moet voldoen aan extra eisen, extra controles zoals maandelijkse externe klauwgezondheidsbeoordeling. Maar het bezorgt de melkveehouder wel een betere, minder flexibele prijs. Sommige van deze contracten zijn ook gebaseerd op een kostprijsanalyse, waarbij alle betrokken melkveehouders hun productiekostprijs moeten delen met de retailer/grootwarenhuis waar hun melk wordt verkocht, en de melkprijs op de gemiddelde kost gebaseerd wordt. In tijden van lagere internationale prijzen zoals nu, kan dit verhaal leiden tot verschillen in melkprijs tussen bedrijven van 20 tot 25 euro/100 liter, op vandaag van het enkel naar het dubbel. Vorig jaar was de prijs goed, de goesting dus ook groot om veel te produceren, maar het bevoorrecht contract is vaak niet voor de volledige melkplas en als de melkerij die de rest van de melk moet plaatsen geen afzet meer vindt, kan dit leiden tot negatieve prijzen op wat je meer produceert dan het jaar voordien.

Nog slechts 7% conventioneel sperma

Beef on dairy als grote trend, ondertussen komt een groter deel van de runds- of roodvleesproductie in Engeland uit de melkveehouderij. Oa omdat er geen kalvermesterij bestaat zoals bij ons en het beeld van melktype stierkalveren waar geen afzet voor is absoluut vermeden wil worden op de sensatiezoekende media in Engeland, is de melkveehouderij massaal overgestapt op het gebruik van gesext sperma. Nog slechts 7 procent van het verkochte sperma om te gebruiken op melkveebedrijven is conventioneel, 53% zijn vleesstieren, 40% is gesext vrouwelijk. Net als bij ons zijn de prijzen voor deze vleestype kalveren fors gestegen.

Eigenaar of pachter?

Engeland is ook het land met nog veel klassieke landadel, met als opvallende voorbeelden de koning en de Duke of Westminster. O.a. door een erfsysteem waarbij alle eigendom bij 1 van de kinderen blijft i.p.v. gesplitst wordt, blijft veel samen. De meeste melkveehouders zijn eigenaar van hun hoeve en groot deel van de grond, maar in de regio van Chester zijn er toch opvallend veel pachters. Tenant of Tennancy is een vorm van pachten met bediscussieerbare periodes van 5 tot 7 of 10 jaar. Als pachter van de hoeve(gebouwen) en de grond heb je dus geen carrierezekerheid voor uitbouw van het bedrijf. Deze melkveehouders kiezen dan ook vaak naar lage input systemen met veel begrazing of volledige begrazing om zo weinig mogelijk vaste kosten te maken tov de output die ze kunnen maken.

Variabele pacht of sharemilking

We bezochten o.a. een melkveehouder waarbij de te betalen pacht afhankelijk is van de melkprijs. Maandelijks moet hij zijn melkfactuur aan de eigenaar bezorgen, elk half jaar wordt de pacht aangepast aan de melkprijs van het voorbije half jaar, naar boven maar even goed naar beneden. Share milking of melken met gedeelde input en gedeelde inkomsten is ook een systeem. De eigenaar zorgt voor de gebouwen (en investeringen daarin) en de grond, de melkende partner voor de arbeid en de koeien, elk krijgen ze een deel van de inkomsten.

Regeneratief

Klimaatverandering met meer extremen, hitteperiodes zoals op het moment dat we er waren, stelt de melkveehouderij ook in Engeland voor uitdagingen. Verhoogde aandacht voor bodemleven, biodiversiteit, complexere mengsels in het gras, waarbij smalle weegbree een zeer positieve invloed heeft op de methaan uitstoot, is duidelijk in opmars bij begrazingssystemen.

Rundertuberculose

Rundertuberculose is bij ons een uitgeroeid probleem, maar blijft in het Verenigd Koninkrijk een continue bedreiging voor alle rundveehouders. Het Engelse landschap is gekenmerkt door weilanden omzoomd met hagen en die hagen zijn nu net de ideale woonplaatsen voor dassen. De das is zowat het lievelingsdier van de Engelse publieke opinie, maar niet van rundveehouders, want ze worden algemeen aanzien als de verspreiders van de bacterie. Jaarlijks worden alle dieren gecontroleerd en moeten positieve dieren snel worden afgevoerd tegen een vergoeding. Bedrijven afsluiten van dassen die komen mee-eten is onbegonnen werk of er moet een volledig dichte omheining van anderhalve meter rond. De druk van positieve rundertuberculose dieren af te voeren, zorgt dat er weinig speelruimte is om andere ziektes aan te pakken.

Economisch goede periode

Steffi Wille-Sonk, de economische medewerkster van EDF, gaf haar altijd geapprecieerde kijk op ecomische data, op basis boekhoudkundige cijfers van 330 leden verspreid over Europa. De laatste 4 jaar waren op zich zeer goed naar ondernemers inkomen, dus nadat de volledige economische kost inclusief familiale arbeid en kapitaal in grond en gebouwen is gedekt, door een hogere melkprijs. Maar de kostprijs per koe is over dezelfde periode wel gestegen van 4253 naar 6135 euro of 45%, maar wat als het huidige melkprijsdal een aankondiging zou zijn van melkprijzen van voor 2022? Tot nu toe zijn de leden van EDF er enkel in geslaagd om de kostprijs per liter in de hand te houden door zeer forse stijging in productie per koe, nu al in verschillende landen 12500 kg melk per koe per jaar, maar hoeveel rek zit daar nog op? De leden van EDF in Verenigd Koninkrijk zitten opvallend lager in ingezet kapitaal per koe. Deels door de verschillende uitbatingssystemen, een melkveehouder met een onzekere pachtperiode voor zijn hoeve kan niet investeren dure huisvesting of melksystemen. Daarnaast zijn een aantal zaken toch opvallend minder rigide als in de rest van Europa, zoals mestopslagen die nog grote open putten met een kleilaag onder mogen zijn. Inkomsten uit premies zijn opvallend kleiner bij melkveebedrijven in Verenigd Koninkrijk.

‹

›

Zin om Europees te spelen?

European Dairy Farmers biedt melkveehouders de kans om hun blik te verbreden, met onder andere het jaarlijkse congres, maar ook een kennisuitwissellingsplatform en een unieke Europees vergelijkbare boekhouding. In alle verschillende landen en of bij aanbiedende bedrijven ziet de bedrijfseconomische boekhouding er net anders. EDF ontwikkelde een Cost of Production tool die resultaten over lands-, taal- en muntgrenzen heen vergelijkbaar maakt. Naast de klassieke berekeningen die we ook kennen in Focus worden ook de niet in cash betaalde kosten mee geteld. Alle familiale arbeid krijgt een verloning aan een vergelijkbaar uurloon. Grond in eigendom moet een vergelijkbaar rendement opbrengen, alsook het geld in machines en materiaal gestopt. Op deze manier krijg je een unieke berekeningswijze om zowel een 1 persoons melkveebedrijf te vergelijken met een multifamiliebedrijf of een voormalig staatsbedrijf uit Oost-Europa die volledig draait op betaalde arbeid. Elke melkveehouder kan lid worden. Om aan de discussies te kunnen deelnemen is het wel noodzakelijk dat je jezelf kan uitdrukken in het Engels en bereid bent om je bedrijfseconomische cijfers kenbaar te maken. Zin om jezelf eens te vergelijken met Europese collega’s en ook over de landsgrenzen mee te kijken? neem contact op met EDF België op jan.halewyck@boerenbond.be of neem een kijkje op www.dairyfarmer.net.

Jan Halewyck