RAMBO: innovatie voor emissiereductie is er, nu de praktijk nog

​Bijna 120 veehouders, onderzoekers, adviseurs en beleidsmakers verzamelden op 15 september in Sint-Niklaas voor het slotevent van project RAMBO. Na drie jaar onderzoek, praktijkproeven, demonstraties en kennisuitwisseling stond één vraag centraal: hoe krijgen we innovatieve oplossingen voor emissiereductie sneller naar de praktijk?

Hoewel het Interreg-project afloopt, lag de focus tijdens het slotevent vooral op de toekomst. Dat innovatieve oplossingen voor emissiereductie bestaan, daarover was tijdens de dag weinig discussie. Maar de weg naar erkenning en toepassing blijft vaak complex. Hoe kunnen we die kloof tussen onderzoek en praktijk verkleinen?

Van innovatie naar toepassing

Die vraag vormde meteen het vertrekpunt van het panelgesprek met Kris Peeters (Boerenbond), Bart Dochy (Vlaams Parlement), Arno van Son (ZLTO) en Jelle Scheepers (provincie Noord-Brabant). Ze gingen in gesprek over een uitdaging die tijdens het volledige RAMBO-project terugkwam: waarom raken innovatieve oplossingen zo moeilijk tot op het veebedrijf?

De panelleden waren het erover eens dat de sector bereid is om stappen te zetten. Zowel in Vlaanderen als in Nederland wordt volop gewerkt aan emissiereducerende maatregelen en technieken. Toch ervaren veel ondernemers dat de stap van innovatie naar toepassing te veel tijd vraagt. Regelgeving, erkenningsprocedures, vergunningskaders en juridische onzekerheid vormen daarbij belangrijke drempels.

Ook de verschillen tussen Vlaanderen en Nederland kwamen aan bod. Terwijl Vlaanderen sterk werkt met erkende technieken en maatregelen, zet Nederland steeds meer stappen richting doelsturing. Daarbij staat niet de maatregel centraal, maar het emissiedoel dat een bedrijf moet behalen. Dat biedt meer ruimte voor ondernemerschap en innovatie, al vraagt het tegelijk betrouwbare meetmethodes en duidelijke afspraken.

Daarnaast klonk ook een duidelijke oproep om emissiereductie breder te bekijken dan alleen ammoniak of stikstof. Maatregelen moeten niet alleen emissies reduceren, maar ook haalbaar zijn op het vlak van diergezondheid, dierenwelzijn, arbeid en economische rendabiliteit. Of zoals tijdens het debat meermaals werd benadrukt: kijk verder dan stikstof alleen.

De conclusie van het debat was helder: de sector beschikt vandaag over kennis, innovatie en ondernemers die willen vooruitgaan. De uitdaging ligt niet zozeer in het ontwikkelen van nieuwe oplossingen, maar in het creëren van een kader dat innovaties sneller laat testen, valideren en toepassen.

Wat is haalbaar voor de veehouder?

Dat de stap van innovatie naar toepassing niet vanzelfsprekend is, bleek ook uit de presentatie van Pieter-Jan Delbeke van Boerenbond. Binnen RAMBO werden meer dan 35 Vlaamse veehouders individueel begeleid rond hun emissiereductieopgave. Die begeleiding maakte duidelijk dat emissiereductie maatwerk blijft.

Geen enkel bedrijf is hetzelfde. Technische mogelijkheden, vergunningen, geurimpact, financiële haalbaarheid en de toekomstvisie van de ondernemer spelen allemaal een rol. Daarom werd voor elke deelnemende veehouder een traject op maat uitgewerkt, waarbij verschillende scenario's werden doorgerekend.

De belangrijkste les? Begin tijdig aan de oefening. Het doorrekenen van verschillende scenario's levert vaak nieuwe inzichten op en helpt veehouders om onderbouwde keuzes te maken voor de toekomst van hun bedrijf.

Om veehouders te ondersteunen bij het verkennen van mogelijke maatregelen en technieken, ontwikkelde RAMBO ook de duurzaamheidsmatrix. Met die online tool kunnen veehouders verschillende emissiereducerende maatregelen en scenario's vergelijken op onder meer emissiereductie, toepasbaarheid en duurzaamheidseffecten. Zo krijgen ze sneller zicht op welke oplossingen passen bij hun bedrijf.

Wat leerden we uit drie jaar RAMBO-onderzoek?

Welke maatregelen bieden vandaag perspectief voor emissiereductie? Wat kunnen Vlaanderen en Nederland van elkaar leren? En welke stappen zijn nodig om innovatie sneller naar het veebedrijf te krijgen? Tijdens de keuzesessies van het RAMBO-slotevent kregen deelnemers een overzicht van de belangrijkste onderzoeksresultaten, praktijkervaringen en toekomstinitiatieven. We zetten de belangrijkste inzichten op een rij.

Emissiereductie vraagt maatwerk

Eén van de belangrijkste lessen uit RAMBO is dat er geen universele oplossing bestaat. Wat werkt op het ene bedrijf, is niet altijd haalbaar of wenselijk op een ander bedrijf. Daarom combineerde het project onderzoek, demonstraties, praktijkbezoeken en individuele begeleiding van veehouders.

Emissiereductie is meer dan het behalen van een bepaald reductiepercentage. Technische prestaties, dierenwelzijn, gezondheid, arbeid, economische haalbaarheid en de mogelijkheid om maatregelen erkend te krijgen spelen allemaal een rol. Die integrale benadering kwam in vrijwel elke sessie terug.

Varkenshouderij

Tijdens de sessie over de varkenshouderij blikten Chari Vandenbussche (ILVO) en Marion Verhoeven (De Hoeve Innovatie) terug op drie jaar onderzoek, demonstraties en bedrijfsbezoeken. Daarbij kwamen onder meer voedermaatregelen, mestadditieven, luchtzuivering en dagontmesting aan bod.

Een van de meest opvallende resultaten werd behaald met dagontmesting. Op De Hoeve wordt verse mest dagelijks uit de stal verwijderd via een automatisch spoelsysteem. Bij gespeende biggen werd daarbij een ammoniakreductie van 86% gemeten. Bij vleesvarkens bedraagt de reductie ongeveer 60% voor ammoniak en 95% voor methaan. De voordelen beperken zich niet tot emissiereductie alleen. Door de dagelijkse mestverwijdering verbetert ook het stalklimaat, wat bijdraagt aan gezondere dieren, betere groeiprestaties en een aangenamere werkomgeving voor de veehouder.

RAMBO onderzocht daarnaast ook andere pistes, zoals voedermaatregelen, luchtzuivering en mestadditieven. Niet alle maatregelen leverden dezelfde resultaten op, maar ook die inzichten zijn waardevol voor toekomstige onderzoeks- en investeringskeuzes. Meer info over de resultaten lees je in een reeks artikels:

• Dagontmesting
• Vrijloopkraamhok met dagontmesting
• Biostimulerend mestputadditief
• andere onderzochte maatregelen

Pluimveehouderij

Ook in de pluimveehouderij werd een breed pakket aan maatregelen onderzocht. Tijdens de sessie van Kris De Baere (Proefbedrijf Pluimveehouderij) en Arie van der Stok (Poortershaven) kregen deelnemers een overzicht van de belangrijkste onderzoeksresultaten rond strooiselmaterialen, strooiseladditieven, voedermaatregelen en mestmanagement.

Bij vleeskuikens sprong vooral aangezuurd strooisel eruit. Door strooisel te behandelen met natriumbisulfaat kon de ammoniakemissie met 80 tot 90% worden verminderd. Ook vlaspulver als alternatief strooiselmateriaal liet een emissiereductie van ongeveer 20% ten opzichte van stropellets.

Ook bij leghennen werden interessante resultaten geboekt. Het frequenter verwijderen van mest bleek een relatief eenvoudige maar effectieve maatregel. In verrijkte kooien daalde de ammoniakemissie met 65% wanneer de mestbanden drie keer per week werden afgedraaid in plaats van één keer per week.

De sessie maakte duidelijk dat er verschillende perspectiefvolle pistes bestaan voor de pluimveesector. Tegelijk blijft verder onderzoek nodig. Zo bleek het effect van aangezuurd strooisel beperkt in de tijd, waardoor bijkomend onderzoek moet uitwijzen hoe vaak en in welke hoeveelheid dit moet worden toegepast om een blijvend effect te garanderen.

Meer informatie over de meest beloftevolle technieken is beschikbaar via een reeks fiches:

• strooisel aangezuurd met natriumbisulfaat- ImproBed®
• vlaspulver als strooisel
• frequente mestverwijdering in verrijkte kooien

Doelsturing: lessen uit Nederland

Tijdens een derde keuzesessie gingen Daniëlle Aarts-van de Loo (ZLTO) en Hans Verhoeven (De Hoeve Innovatie) dieper in op de Nederlandse ontwikkelingen rond doelsturing. Daarbij staat niet langer de maatregel centraal, maar het emissiedoel dat een bedrijf moet behalen. De ondernemer krijgt meer vrijheid om zelf te bepalen hoe dat doel wordt bereikt.

Volgens de sprekers biedt die aanpak kansen voor innovatie en ondernemerschap. Tegelijk brengt ze nieuwe uitdagingen met zich mee. Doelsturing vraagt betrouwbare meetmethodes, duidelijke afspraken over borging en een juridisch kader dat zowel ondernemers als overheid zekerheid biedt.

Vanuit het praktijkperspectief werd ook het belang van proefstallen benadrukt. Dankzij de proefstalstatus van De Hoeve Boerderij kon jarenlang geëxperimenteerd worden met nieuwe stalsystemen. Dat leidde onder meer tot de ontwikkeling van dagontmesting, een techniek die vandaag aantoonbare voordelen oplevert op het vlak van emissiereductie, diergezondheid en stalklimaat.

De sessie gaf deelnemers een inkijk in een alternatief beleidskader dat mogelijk inspiratie biedt voor toekomstige ontwikkelingen in Vlaanderen.

Wat na RAMBO?

Hoewel RAMBO afloopt, gaat het onderzoek verder. Tijdens de toekomstsessie maakten deelnemers kennis met verschillende initiatieven die voortbouwen op de kennis en ervaringen uit het project.

In Vlaanderen start het project RAMMONIA, waarin veelbelovende maatregelen verder onderzocht en gevalideerd worden onder praktijkomstandigheden. Bij de varkenshouderij staat onder meer dagontmesting bij vrijloopkraamzeugen op de planning.

Daarnaast ondersteunt VeeKompas Vlaamse veehouders met gratis individueel emissieadvies. Landbouwers kunnen er terecht met vragen rond emissies, regelgeving en mogelijke reductiescenario's voor hun bedrijf.

Ook in Nederland lopen vervolginitiatieven zoals Continu Meten en VAMOS. Die projecten moeten nieuwe maatregelen valideren en tegelijk ervaring opbouwen met continue emissiemetingen, een belangrijke bouwsteen voor toekomstige systemen van doelsturing.

Daarmee bouwen zowel Vlaanderen als Nederland verder op de ervaringen uit RAMBO en blijft de zoektocht naar werkbare emissie-reducerende oplossingen doorgaan.

Belangrijkste les na drie jaar RAMBO

De resultaten van RAMBO tonen dat er vandaag al verschillende maatregelen en technieken beschikbaar zijn die emissies kunnen reduceren. Tegelijk blijkt dat technische prestaties slechts één deel van het verhaal zijn. Praktische haalbaarheid, dierenwelzijn, vergunningen, economische impact en erkenning bepalen mee of een innovatie uiteindelijk haar weg vindt naar het veebedrijf. De kennis is er. De technieken zijn er. De volgende stap is ervoor zorgen dat ze sneller hun weg vinden naar de praktijk. Vragen? Contacteer een van de RAMBO-projectpartners: Contact | RAMBO | Interreg Vlaanderen-Nederland