Evolutie van de biologische graanmarkt (+ webinar)

​Zowel in België als in de rest van Europa blijft de biologische graanmarkt groeien, al is de productie in Wallonië sinds 2022 wel op een terugkeer. De geleidelijke toename in de teelt van biologische granen weerspiegelt de interesse voor afname van lokale producten en ligt in lijn met de heropleving van de bio sector in het algemeen.

Kansen en knelpunten

​De oorsprong van grondstoffen wint aan belang en voor biologische voedingsbedrijven past een keuze voor lokale ingrediënten bijna vanzelfsprekend mee in hun globale visie. Zo werden er de laatste tien jaar samenwerkingen opgestart tussen Belgische biologische telers en verwerkers. Belgische bio kikkererwt wordt onder andere verwerkt in de vegetarische producten van voedingsbedrijf La Vie Est Belle en bio tarwe in de broden van bakkerij De Trog. Het Brussels Gewest zoekt Belgische telers die tarwe, rogge en spelt willen telen om 2000 ton bloem (deels bio) te leveren aan het Brussels bakkersnetwerk Tartine & Boterham.

De interesse in biologiscwhe granen en peulvruchten is er bij veevoederproducenten, bakkers, brouwerijen, producenten van plantaardige producten enz. maar de teelt is nog relatief klein. De volumes die gezamenlijk geteeld worden, bevatten vaak veel verschillende granen of eiwitgewassen. Een uitdaging blijft voorlopig nog de infrastructuur om de granen en peulvruchten na de oogst te behandelen. Die is vaak niet aangepast aan kleine volumes. Lokale telersnetwerken, zoals bijvoorbeeld Biograno en Farm For Good, bundelen krachten en proberen samen naar gepaste oplossingen te zoeken.

​Biologische graanproductie

Europa

​Het areaal biologische granen in de EU is in de voorbije tien jaar toegenomen tot een totaal areaal van 2,4 miljoen ha. De belangrijkste productielanden zijn Frankrijk, Duitsland en Italië, zie figuur 1. Met name tarwe, spelt en haver zijn de belangrijke bio gewassen in Europa, zie figuur 2. Ook eiwithoudende gewassen nemen steeds meer hun plaats in. Biologische soja en peulvruchten in het algemeen zijn daar de opvallendste stijgers.

België
Eind 2024 werd in Vlaanderen bijna 10.237 ha landbouwgrond biologisch bewerkt, oftewel 1,7% van de totale Vlaamse landbouwoppervlakte (bio + in omschakeling). Een klein deel daarvan, 10%, is bestemd voor akkerbouwteelten. Deze vinden vooral plaats in de provincies Vlaams-Brabant, Oost- en West-Vlaanderen.

In de laatste tien jaren is de biologische akkerbouwoppervlakte in Vlaanderen bijna verdrievoudigd, tot 1750 ha, zie figuur 3. Deze groei was hoofdzakelijk te danken aan de stapsgewijze toename van de graanteelt. Belangrijke biologische akkerbouwgewassen in het Vlaamse landschap zijn tarwe (236 ha) en gerst (167 ha). Korrelmaïs maakt 135 ha van het Vlaamse areaal uit. Van maïs wordt het merendeel echter gebruikt in voeder voor biologisch melk- en vleesvee (542 ha silomais).

Biologische peulvruchten zijn in Vlaanderen goed voor 175 ha. Deze teelten zijn nog relatief nieuw en brengen voorlopig nog veel onzekerheden met zich mee. De teelt van quinoa en sorghum wint al enkele jaren aan belang maar blijft nog eerder klein. Spelt deed het in 2021 goed omwille van de hoge prijs maar is sindsdien op een terugloop. Hetzelfde geldt voor triticale.

Bij het interpreteren van de Vlaamse cijfers moet er echter rekening gehouden worden met een wijziging in de registratiewijze sinds 2022. In de biologische landbouw zijn gemengde teelten van granen of maïs met vlinderbloemigen vaak voorkomend maar het is nog maar sinds 2022 mogelijk om percelen op die manier aan te geven.

Het merendeel van de mengteelten wordt niet getrieerd bij de oogst en gaat rechtstreeks als geheel naar het veevoeder. Anderzijds zijn er ook mengteelten voor humane voeding. Denk aan baktarwe-erwt, haver-linzen en spelt-linzen. In dat geval worden ze na de oogst gescheiden en apart gevaloriseerd. Los van de voordelen voor onder andere de bodem en de biodiversiteit, kunnen mengteelten voor telers interessant zijn om het risico per ha te verminderen en er economisch meer uit te halen.

Tabel 1: Totaal areaal bio granen in hectare voor Vlaanderen en Wallonië (bron: Biorapport 2024 Vlaanderen, Bio en Chiffres)

Het leeuwendeel van de Belgische biologische graanproductie zit nog steeds in Wallonië. Hoofdzakelijk in Luxemburg en Namen maar ook in de andere provincies, zie Tabel 1. In tegenstelling tot in Vlaanderen neemt in Wallonië zowel het akkerbouwareaal in zijn geheel als het biologische graanareaal zelf de laatste twee jaren af.

De voornaamste bio gewassen in monocultuur in Wallonië zijn respectievelijk tarwe (2782 ha), haver (1587 ha), gerst (1188 ha), spelt en triticale, samen goed voor 85%. Maïs en rogge worden vooral voor voeders geteeld.

Van spelt, triticale en tarwe zijn de arealen in Wallonië gedaald. Die van maïs en boekweit zijn toegenomen en die van gerst, haver en rogge zijn gelijk gebleven. De Waalse biologische sectororganisatie BioWallonie ziet hiervoor verschillende redenen. Zo waren er de terugschakeling van gemengde bedrijven, lage prijzen voor gewassen als triticale en spelt, en moeilijke weersomstandigheden voor enkele wintergewassen waardoor korrelmaïs daar in de plaats is gekomen. Van de Waalse rogge en haver is de helft bio, van tarwe en gerst slechts een verwaarloosbaar percentage.

Mengteelten in Wallonië zijn in 2024 afgenomen met 3% t.o.v. 2023, tot 6113 ha. Eiwitrijke gewassen zitten vaak mee in deze mengteelten waardoor hun oppervlakte erg onderschat wordt (411 ha). Duidelijk is wel dat deze teelten meer en meer toenemen (+16% t.o.v. 2023) sinds Covid en de oorlog in Oekraïne. Met name biologische veldbonen, lupine, erwten en linzen worden meer geteeld. Wat betreft bio soja is het Waalse areaal sterk gedaald, omdat de teelt nog zeer complex, risicovol en moeilijk rendabel te krijgen is. Naar biologische kikkererwt is er veel vraag. Ook met die teelt blijft het voorlopig experimenteren in ons Belgisch klimaat en zijn opbrengsten en resultaten erg wisselend.

Biologische graanprijzen

In vergelijking met de grote productielanden Frankrijk en Duitsland liggen de prijzen in België vaak iets lager. Op dit moment liggen de prijzen voor de biologische granen eerder op een gemiddeld niveau en kennen ze niet dezelfde grote actuele daling in prijs als de gangbare granen. Dit geldt zowel voor België als voor het Franse en Duitse biograan.

Spelt is tegenover 2021 wel sterk gedaald in prijs, wat zich geuit heeft in een duidelijke vermindering van het areaal. Bio baktarwe is normaal eerder stabiel in prijs, om en bij de 400 €/ton. Toch zat die in het voorjaar van 2024 een pak lager, in combinatie met een daling in areaal, en een jaar later dan weer een pak hoger, tot bijna 500 €/ton.

Voedergranen en peulvruchten kenden in 2022 een piek qua prijs en waren in het afgelopen seizoen terug stijgende, onder meer door een eerder krappe oogst. Dergelijke prijsstijgingen hebben telkens een grote impact op biologische veehouders. Zij kunnen de hogere voedingskosten vaak niet systematisch doorrekenen in de keten. Inmiddels lijken de prijzen weer te keren.

Meer info

Mieke Van Looveren, Ketenmanager Bioforum,mieke.vanlooveren@bioforum.be, en Paul Verbeke, Ketenmanager Bioforum, paul.verbeke@bioforum.be.