​Minder middelen, maar meer strategie op het Bayer-proefplatform

Op het proefplatform van Bayer, dat al meer dan dertig jaar op dezelfde locatie wordt uitgebouwd, worden praktijkgerichte oplossingen getest voor uiteenlopende akkerbouwteelten. Tijdens het recente proefveldbezoek lag de nadruk op de manier waarop gewasbescherming steeds meer verschuift naar gerichte en goed getimede interventies. Dat sluit nauw aan bij vragen die ook op het veld leven: wanneer begin je met behandelen, hoe lang blijft een zaadbehandeling effectief en hoe bouw je een betrouwbaar schema op in een context met minder beschikbare middelen?

Tijdens de rondgang werd vooral duidelijk hoe sterk gewasbescherming de voorbije jaren is veranderd. Succesvolle gewasbescherming draait steeds minder om afzonderlijke producten en steeds meer om een doordachte strategie. Door het wegvallen van actieve stoffen, de toenemende resistentiedruk en veranderende klimaatomstandigheden wordt het belangrijker om werkingsmechanismen te combineren, toepassingen correct te timen en voldoende afwisseling in te bouwen.

De praktijkproeven tonen vooral dat duurzame bestrijding vandaag niet uit één oplossing komt, maar uit een flexibel systeem dat inspeelt op de omstandigheden van het perceel en het seizoen. Voor landbouwers ligt de uitdaging daardoor steeds minder in de keuze van één product en steeds meer in het bouwen van een robuust systeem dat bestand is tegen wisselende omstandigheden en toekomstige resistentieproblemen.

Combineren blijft de sleutel bij aardappelen

In aardappelen bevestigen de proeven dat één product of één toepassing zelden volstaat om onkruiden gedurende het volledige seizoen onder controle te houden. Bodemomstandigheden, vocht en timing bepalen mee het uiteindelijke resultaat. Vooral de combinatie van bodemwerking en contactwerking blijkt belangrijk. Een goede vooropkomstbehandeling legt de basis, maar in praktijkomstandigheden blijft vaak een aanvullende aanpak nodig. Dat geldt zeker op zwaardere gronden, waar een fijn plantbed niet altijd haalbaar is. Daarnaast neemt de diversiteit aan onkruiden toe. Grassen en breedbladige soorten komen steeds vaker samen voor, waardoor een breed werkingsspectrum noodzakelijk wordt.

Na flufenacet wordt de puzzel complexer

In wintergranen stond vooral de zoektocht naar alternatieven voor flufenacet centraal. Volgens Bayer betekent het wegvallen van die actieve stof een duidelijke uitdaging voor de bestrijding van grassen zoals duist, raaigras en windhalm. Tegelijk werd gewezen op een vaak onderschat probleem. Resistentie beperkt zich niet langer tot grasachtige onkruiden. Ook kamille, klaproos en muur worden op steeds meer percelen moeilijker beheersbaar. Wanneer dergelijke onkruiden in het voorjaar onvoldoende worden bestreden, blijft een aanpak in het najaar vaak de enige efficiënte optie.

Tijdens de rondgang werd daarbij verwezen naar praktijkervaringen van de voorbije jaren. Op sommige percelen aan de kust ontwikkelde kamille zich na een moeilijk voorjaar zo sterk dat de tarwe nauwelijks nog zichtbaar was tussen de bloeiende planten. Volgens Bayer toont dat aan dat breedbladige onkruiden niet langer mogen worden onderschat en dat resistentie zich niet beperkt tot de klassieke probleemgrassen. De proeven tonen dat afzonderlijke actieve stoffen meestal onvoldoende breed werken. Daarom verschuift de strategie naar combinaties van verschillende werkingsmechanismen. Vooral combinaties met Mateno Duo, op basis van aclonifen en diflufenican, aangevuld met partners moeten het verlies aan efficiënte grassenbestrijding opvangen.

Een andere belangrijke vaststelling is dat een perfecte grasbestrijding met één najaarstoepassing steeds moeilijker wordt. In probleempercelen wordt een systeem met een najaarsbehandeling gevolgd door een correctie later in het seizoen steeds vaker noodzakelijk.

Resistentie is een probleem dat vaak onzichtbaar begint

Een opvallend onderdeel van de rondgang was de aandacht voor resistentie. Volgens Bayer ontstaat resistentie vaak veel vroeger dan landbouwers vermoeden. Een perceel kan er nog relatief proper uitzien, terwijl enkele overlevende planten toch voldoende zaad produceren om de populatie verder op te bouwen. Tegen de tijd dat de problemen visueel duidelijk worden, zijn vaak al meerdere jaren verloren gegaan. Bij metabolische resistentie neemt de gevoeligheid geleidelijk af. Middelen blijven eerst nog werken, maar leveren jaar na jaar een lager rendement. Daardoor gaat vaak kostbare tijd verloren voordat het probleem echt zichtbaar wordt.

Naast chemische bestrijding blijft ook de teelttechniek belangrijk. Bayer wees daarbij op het belang van vals zaaibed, het vermijden van zaadvorming en occasioneel ploegen. Vooral bij duist kan ploegen een aanzienlijk deel van het zaad onderwerken, waardoor de druk op korte termijn afneemt. “Eén ploegbeurt kan al een groot deel van het aanwezige zaad uit de kiemzone halen, op voorwaarde dat het perceel daarna enkele jaren niet opnieuw wordt geploegd.”

Daarnaast ook aandacht voor de verspreiding van resistente onkruiden tussen percelen. Zaden van windhalm en raaigras kunnen zich gemakkelijk verspreiden via oogstmachines, strotransport en mest. Daardoor kunnen resistente populaties opduiken op percelen waar voordien nooit problemen werden vastgesteld.

Seizoenen worden vroeger in tarwe

De ziekteproeven in tarwe maakten duidelijk hoe sterk de ontwikkeling van het gewas de voorbije jaren is vervroegd. Waar fungicidetoepassingen vroeger relatief voorspelbaar konden worden ingepland, moeten landbouwers vandaag veel sneller reageren op de gewasontwikkeling. Op het proefplatform was het vlagblad al half mei volledig ontwikkeld, aanzienlijk vroeger dan enkele jaren geleden gebruikelijk was. Volgens Bayer is die evolutie niet uitzonderlijk meer. Waar op dezelfde locatie tien jaar geleden vaak pas begin juli werd gedorst, verwacht men vandaag opnieuw ongeveer twee weken vroeger te kunnen oogsten. Daardoor wordt het steeds moeilijker om behandelingen op vaste kalenderdata te baseren.

In de proeven lag de nadruk op bruine roest, een ziekte die zich bij warme temperaturen bijzonder snel kan ontwikkelen. Vooral gevoelige rassen kunnen in korte tijd zwaar worden aangetast wanneer niet tijdig wordt ingegrepen. Verder werd benadrukt dat niet alleen de actieve stof, maar ook de formulering van een fungicide bepalend is voor het eindresultaat. Vergelijkingen tussen generische producten en geoptimaliseerde formuleringen toonden duidelijke verschillen in nawerking en ziektecontrole.

Ook het gebruik van verlaagde dosissen kwam aan bod. Volgens Bayer verhogen opeenvolgende toepassingen met te lage dosissen het risico op resistentieontwikkeling. Een correcte dosis blijft daarom een belangrijk onderdeel van een duurzame ziektebestrijding.

Combinaties als basis in mais

In mais lag de focus op de toenemende resistentiedruk bij zomergrassen zoals hanenpoot, naaldaar en bloedgierst. Hoewel de problematiek in België voorlopig minder uitgesproken is dan in Frankrijk, worden de eerste signalen nauwgezet opgevolgd. Bayer verwees daarbij naar waarnemingen uit Frankrijk, waar bepaalde zomergrassen al een verminderde gevoeligheid vertonen voor sulfonylurea's. In België lijkt die problematiek voorlopig beperkter, onder meer doordat landbouwers traditioneel meerdere werkingsmechanismen combineren. Toch werd gewaarschuwd dat ook hier een te eenzijdige aanpak op termijn risico's inhoudt.

De proeven bevestigen volgens Bayer dat eenzijdig inzetten op één werkingsmechanisme een doodlopende straat is. Daarom blijven schema's gebaseerd op bodemherbiciden, aangevuld met triketonen zoals tembotrione en sulfonylurea’s zoals TCMax, de meest robuuste oplossing. Vooral de combinatie van verschillende werkingsmechanismen levert de meest stabiele resultaten op. In droge jaren wordt daarbij het belang van nawerking nog duidelijker, omdat bodemherbiciden dan minder goed kunnen presteren. Hier dus ook een duidelijke conclusie dat wie resistentie wil voorkomen, vandaag al voldoende variatie in zijn schema's moet inbouwen.

Werking, formulering en timing van Roundup

De glyfosaatproeven draaiden vooral rond de invloed van regen en formulering op de werking. Daarbij werd een regenbui van 8 mm gesimuleerd kort na toepassing. Om de grenzen van de werking af te toetsen werd zowel één uur als twintig minuten na toepassing kunstmatig regen toegediend. Vooral in dat laatste scenario werden duidelijke verschillen zichtbaar tussen formuleringen.

Zelfs wanneer de regen al een uur na de bespuiting viel, bleef de werking van de geoptimaliseerde formulering grotendeels behouden. Bij generieke producten waren de verschillen duidelijk groter, vooral op moeilijkere onkruiden zoals kamille en duist. Volgens Bayer bevestigen de resultaten dat niet alleen de actieve stof, maar ook de sterke formulering van Roundup een belangrijke rol speelt bij opname, regenvastheid en uiteindelijke veldwerking.