Hennepketen zoekt schaal

​Hennep krijgt de laatste jaren steeds meer aandacht in Vlaanderen. ​Het gewas past netjes in de rotatie, heeft nauwelijks gewasbescherming nodig en biedt een waaier aan toepassingen: van bouwmaterialen tot textiel en industriële vezels. Toch blijft het areaal voorlopig klein. Want achter de groeiende interesse schuilt één hardnekkige vraag die veel akkerbouwers bezighoudt: waar kan je met je hennep terecht, onder welke voorwaarden en tegen welke prijs?

​Met het EIP-project Hemp-Match willen Inagro, HoGent en de Arteveldehogeschool daar antwoorden op vinden. Het project bracht de voorbije maanden telers, verwerkers en afnemers samen om te bekijken hoe een werkbare Vlaamse hennepketen kan groeien.

Grootste uitdaging ligt na de teelt

Tijdens een overlegmoment met telers, verwerkers, bouw- en textielbedrijven, onderzoekers en overheidspartners werden de belangrijkste knelpunten in kaart gebracht. Daarbij kwam telkens dezelfde conclusie terug: de teelttechniek zelf vormt vandaag niet langer de grootste drempel. De echte uitdaging begint na de oogst. Gespecialiseerde oogstmachines zijn beperkt beschikbaar en vragen stevige investeringen. Daarnaast ontbreekt vaak aangepaste verwerking voor verschillende toepassingen. Ook afzetzekerheid blijft een heikel punt.

​Zolang er geen duidelijke contracten of gegarandeerde afnemers zijn, blijft investeren in hennep een risico.

Voor landbouwers betekent dat een moeilijke afweging. Zolang er geen duidelijke contracten of gegarandeerde afnemers zijn, blijft investeren in hennep een risico. Verschillende deelnemers gaven aan dat net die onzekerheid verdere opschaling vandaag afremt. Toch zien de projectpartners potentieel in het gewas. Hennep groeit snel, past goed in de rotatie en vraagt geen gewasbescherming en relatief weinig bemesting. Bovendien groeit de vraag naar biogebaseerde grondstoffen in bouw en industrie.

Franse voorbeelden tonen belang van samenwerking

Om te bekijken hoe een sterkere keten eruit kan zien, trok een delegatie van landbouwers, onderzoekers en beleidsmakers naar Frankrijk. Daar wordt vandaag ongeveer 23.000 hectare hennep geteeld, verspreid over verschillende toepassingen.

Tijdens het bezoek aan onder meer Gatichanvre, FRD-Codem en Terre de Lin werd vooral duidelijk hoe sterk de Franse sector inzet op samenwerking. Landbouwers delen er machines, werken met contractteelt en maken duidelijke afspraken over kwaliteit, logistiek en afname. Ook schaalgrootte speelt een belangrijke rol. De teelt gebeurt vaak binnen een beperkte straal rond de verwerking, zodat transportkosten beheersbaar blijven en voldoende volumes gegarandeerd zijn. Volgens de deelnemers zit net daar een belangrijk verschil met Vlaanderen. Niet zozeer de kennis rond teelt ontbreekt, maar wel de structurele organisatie van de keten.

Niet alleen de vezel telt

​Het bezoek maakte ook duidelijk dat de economische waarde van hennep veel breder gaat dan enkel de lange vezels voor textieltoepassingen. Ook de scheven, het houtachtige binnenste van de stengel, blijken economisch belangrijk. Ze worden onder meer verwerkt in isolatiematerialen en andere toepassingen in de bouwsector. Volgens verschillende Franse spelers is die valorisatie zelfs mee bepalend voor de rentabiliteit van de volledige keten.

Daarnaast bleek dat textielhennep niet zomaar een kopie van vlas is. Bij het bezoek aan het bedrijf van Jos Vanneste leerden we dat voor textieltoepassingen vaak bijkomende verwerkingsstappen nodig zijn, soms zelfs met extra chemische voorbehandeling. Dat verhoogt de kosten en zorgt voor rendementsverlies. Verder onderzoek op vezelniveau is dus noodzakelijk. Daardoor lijken toepassingen in bouw en industrie vandaag economisch het meest haalbaar om de Vlaamse hennepketen verder uit te bouwen.

Vlaanderen heeft troeven, maar mist structuur

De inzichten uit Hemp-Match werden nadien samengebracht in een SWOT-analyse. Daaruit blijkt dat Vlaanderen wel degelijk troeven in handen heeft. Er is ervaring met vezelgewassen, infrastructuur vanuit de vlassector en interesse vanuit verschillende industrieën. Wat vandaag ontbreekt, is volgens de projectpartners vooral een sterke ketenorganisatie met duidelijke afspraken over afzet, gedeelde investeringen in mechanisatie en verwerking en een spreiding van risico’s tussen de verschillende schakels.

Voor akkerbouwers lijkt de conclusie voorlopig duidelijk: hennep biedt potentieel, maar de economische haalbaarheid hangt sterk af van hoe snel de keten zich verder organiseert. De volgende stap is dan ook logisch: verder bouwen aan het opzetten van structurele samenwerking om ketenpartners te verbinden en bottlenecks gericht weg te werken.