Elektronische monitoring bij luchtwassers en biobedden: aangepaste regels principieel goedgekeurd

De Vlaamse regering heeft op 3 april de aangepaste regels voor de elektronische monitoring van luchtzuiveringssystemen voor het eerst principieel goedgekeurd. Dat is relevant voor heel wat veehouders, omdat nu duidelijk wordt welke sensoren verplicht zijn bij luchtwassers en biobedden, zowel in nieuwe installaties als in bestaande, eerder geplaatste systemen. De aangekondigde wijziging hing al langer in de lucht, maar tot nu toe was het nog niet helder welke parameters precies opgevolgd moesten worden. Daarnaast worden ook de rollen en de verantwoordelijkheden van andere betrokken partijen, zijnde de dataleverancier en de onderhoudspartij, verder verduidelijkt. Boerenbond heeft dit dossier van nabij opgevolgd en bleef sterk aandringen op een regeling die haalbaar is in de landbouwpraktijk. Ten opzichte van de vorige regelgeving zijn er duidelijke verbeteringen waar Boerenbond tevreden over is. Tegelijk blijven er belangrijke aandachtspunten en grote bezorgdheden bestaan.

Wat houdt de elektronische monitoring technisch in?

Een luchtzuiveringssysteem moet via elektronische monitoring continu en geautomatiseerd de parameters opvolgen die bepalend zijn voor de goede werking van het systeem. Die monitoring moet betrouwbaar, traceerbaar en controleerbaar zijn.
Concreet moet het systeem voldoen aan de volgende technische voorwaarden:

• Adequate meetvoorzieningen
  Om relevante parameters continu te kunnen meten, moeten de nodige sensoren voorzien zijn.
• Registratie en datadoorstroming
  De meetwaarden:
• worden minstens één keer per uur geregistreerd,
• digitaal opgeslagen,
• en minstens om de 24 uur doorgestuurd naar een door de overheid voorzien internetloket (ARMOS).
  Bij tijdelijke onbeschikbaarheid van het platform worden de gegevens achteraf automatisch doorgestuurd zodra dit opnieuw mogelijk is.
• Bewaartermijn en inzage
  Alle gemeten gegevens moeten minstens vijf jaar lokaal digitaal bewaard blijven en op elk moment raadpleegbaar zijn door:
• de dataleverancier,
• de onderhoudspartij,
• en de bevoegde toezichthoudende overheden.
• Alarmfunctie
  Het systeem moet uitgerust zijn met een alarmfunctie die in werking treedt zodra grenswaarden worden overschreden. Deze grenswaarden zijn vastgelegd in de officiële systeembeschrijving van het luchtzuiveringssysteem.

Specifieke parameters per systeemtype
Voor luchtwassers moeten minstens volgende parameters worden gemonitord:

• pH van het waswater
• geleidbaarheid van het waswater
• spuiwaterproductie
• drukval over het waspakket
• waswaterdebiet naar het waspakket
• stalbezetting (aan- of afwezigheid van dieren)
• systeemstatus (via vastgelegde codelijst)

Voor biobeddenmoeten minstens volgende parameters worden gemonitord:

• drukval over het biobed
• waswaterdebiet voor voorbevochtiging van de ingaande stallucht
• waterverbruik voor bevochtiging van het vulmateriaal
• biobedspuiwaterproductie
• biobedspoelwaterproductie
• stalbezetting (aan- of afwezigheid van dieren)
• systeemstatus (via vastgelegde codelijst)

Wanneer biobedspoelwater en biobedspuiwater samen worden opgevangen, volstaat één gezamenlijke meting van het totale volume.

​Nieuwe verplichtingen en rol van de dataleverancier

In de aangepaste regeling krijgt de dataleverancier een centrale en formeel verankerde rol in de elektronische monitoring van luchtzuiveringssystemen. Elke exploitant van een luchtwasser of biobed is verplicht om via een contract een dataleverancier aan te stellen. Die dataleverancier is verantwoordelijk voor zowel de registratie van het luchtzuiveringssysteem in het digitale loket ARMOS als voor de correcte, tijdige en continue doorgifte van de elektronisch gemonitorde gegevens aan dat platform.

Dataleveranciers moeten zich eerst formeel registreren en laten valideren binnen ARMOS alvorens ze systemen kunnen aansluiten. Pas na die validatie kunnen zij luchtzuiveringssystemen in ARMOS registreren en de bijhorende meetgegevens digitaal doorsturen. De regelgeving wordt momenteel verder aangepast om de rol en verantwoordelijkheden van dataleveranciers explicieter te regelen; tot die aanpassing officieel van kracht wordt, geldt een overgangsperiode vanaf 1 januari 2026 waarin zowel exploitanten als dataleveranciers de tijd krijgen om contracten, registraties en technische koppelingen in orde te brengen.

De data die door de dataleverancier wordt doorgestuurd, wordt binnen ARMOS centraal verzameld en beschikbaar gesteld aan de bevoegde toezichthoudende overheden. De dataleverancier moet er daarbij voor zorgen dat gemeten waarden correct, volledig en conform de technische vereisten worden aangeleverd, ook wanneer het platform tijdelijk onbeschikbaar is. In dat geval moeten de lokaal opgeslagen gegevens automatisch worden doorgestuurd zodra ARMOS opnieuw bereikbaar is.

​Blijvende bezorgdheden

​Veel landbouwers ervaren het verplicht doorsturen van alle data naar de overheid als ingrijpend. Het idee dat de overheid vanop afstand mee kan kijken naar de werking van installaties roept vragen op over controle en toekomstige handhaving. Hoewel wordt aangegeven dat bij problemen eerst een terreinbezoek zou plaatsvinden, blijft het gevoel van extra druk en wantrouwen sterk leven. Boerenbond vraagt daarom duidelijke garanties over het gebruik en de interpretatie van deze data.

Landbouwers botsen vandaag op veel hogere kosten dan verwacht, vooral voor het doorsturen en beheren van gegevens. Bedragen tot 1.400 euro per jaar zijn geen uitzondering. Dat staat in schril contrast met andere digitale toepassingen in de sector en weegt zwaar op het bedrijf. Ook de aankoop van de sensoren en het monitoringssysteem zelf zijn veel duurder dan in de studie van ILVO in 2021 ingeschat was. De kosten kunnen oplopen tot 15.000 euro.

Tot slot kaartte Boerenbond de moeilijke situatie aan van landbouwers die tegen 2030 willen stoppen. Zij moeten vandaag nog investeren in elektronische monitoring, met die enorm hoge kosten, zonder mogelijkheid tot VLIF‑steun. Voor deze beperkte groep vraagt Boerenbond om na te gaan of een uitdoofscenario mogelijk is, zodat zware investeringen op het einde van de rit vermeden kunnen worden.

Boerenbond blijft deze punten actief opvolgen en pleit voor oplossingen die technisch correct, economisch verdedigbaar en menselijk rechtvaardig zijn.

De nieuwe regels zijn nu een eerste keer principieel goedgekeurd. Aangezien het om technische aanpassingen gaat, moeten ze bij Europa worden aangemeld in de TRIS procedure die 3 maanden in beslag zal nemen. Pas hierna kan de regeling definitief worden goedgekeurd.