“Grasland kan al vroeg stikstof gebruiken”

​Strenger wordende bemestingsnormen zorgen ervoor dat boeren bemesten met het figuurlijke apothekersweegschaaltje in de handen. Maar voor de grasteelt mag het weegschaaltje gerust op zak blijven. “Gefractioneerd over het hele seizoen bemesten is nooit een voordeel; de klemtoon moet onmiskenbaar in het voorjaar liggen”, benadrukt Mark de Beer.

​Mark de Beer is adviseur bij Groeikracht, een Nederlands onafhankelijk adviesbureau voor ruwvoederteelt dat ook in Vlaanderen actief is. In die functie komt hij geregeld over de vloer bij Vlaamse rundveehouders. “Elk jaar is anders, en 2026 zal ongetwijfeld op een of andere manier uitzonderlijk worden. Maar grasteelt blijft voorspelbaar: de echte winst zit in de grote lijnen.”

Voor grasland werd de uitrijregeling voor dit jaar vervroegd naar 9 februari voor drijfmest maar niet voor kunsmest. Een goede zaak?

“De draagkracht van de bodem moet het natuurlijk toelaten, maar in Nederland – waar het toegelaten is - durven we ook wel adviseren om voor 15 februari bijvoorbeeld kunstmest te strooien, en niet een beetje maar twee derde van de N-gift voor de eerste snede. Alles hangt af van de temperatuursom. Als die 180 tot 200 graden haalt, moet je vanuit technisch oogpunt niet twijfelen.”

Kan het gras in een eventuele koudedip in het vroege voorjaar die bemesting wel benutten?

“Onrechtstreeks wel. Bemesting is zelfs essentieel om de bodem in gang te krijgen en - ook letterlijk - de bodem op te warmen voor het voorjaar. Het bodemleven heeft bemesting nodig. Wanneer het die krijgt, vindt een massale vermenigvuldiging van het bodemleven (bacteriën) plaats. Dat vermenigvuldigen geeft letterlijk warmte. Drijfmest is daarvoor ideaal. En ook met kunstmest hoef je niet te wachten. Kunstmest kan soms ook vóór de drijfmest, wanneer bijvoorbeeld de draagkracht de beerton nog niet toelaat. Gewas dat groeit onttrekt vocht aan de bodem, waardoor de draagkracht sneller toeneemt.”

Bemesting spreiden over heel het seizoen laat wel toe om op de wisselende weersomstandigheden in te spelen.

“Je kan bijvoorbeeld een derde van je kunstmestgift achter de hand houden, maar wacht niet langer dan 1 april. Veel vroeg geven is nooit een nadeel. In een veldproef die we in 2022 deden zagen we dat gefractioneerde bemesting geen kilo’s opbrengst kost, maar wel kwaliteit in stikstofbenutting - tot wel 30%. De eerste snede bezit altijd hartstikke veel eiwit, en een maand later gaan alle waarden naar beneden. Dat is ieder jaar hetzelfde liedje, dat mag niemand meer verrassen.”

“Vroeg bemesten is nooit een nadeel.”

Er is niet alleen stikstofbemesting, maar je vraagt ook aandacht voor onder andere zwavelbemesting.

“Vroeger viel de zwavelbemesting vanuit industrie en verkeer zomaar uit de lucht, maar die tijd is door strenger wordende normen voorbij. We zien al een jaar of tien dat er op veel gronden een fors zwaveltekort is, zeker op zanderige gronden.”

Spuiwater van luchtwassers bevat veel zwavel, maar sommigen staan er nogal weigerachtig tegenover.

“Spuiwater is erg zuur, maar iedere meststof verzuurt. Ik ga niet tegenspreken dat spuiwater een tijdelijke piekverzuring kan geven, maar als je perceel in orde is zie ik geen probleem. Grasland liegt niet. Als het grasland voortdurend productief is, maak je mij niet wijs dat de bodem om zeep is. Wel geldt het advies dat je moet weten wat je geeft. Ook andere ammoniakreducerende staltechnieken geven zijstromen, maar de samenstelling kan variëren. Doe analyses, weet wat je geeft.”

Selenium is nog zo’n element dat vaak vernoemd wordt.

“Ja, maar hou er rekening mee dat selenium erg gevoelig is voor uitspoeling en uiteraard ook opgenomen wordt door gras. Selenium moet je wel heel het jaar door geven, niet zomaar in een piek.”

Grasklaver en kruidenrijke graslanden kennen een opkomst. Vraagt dat andere aandachtspunten?

“De kalktoediening is er zo mogelijk nog belangrijker dan in grasland, net als kali. Kruiden en vlinderbloemigen voelen zich pas thuis op kalkrijke grond. Verder reageren niet alle vlinderbloemigen en kruiden even goed op een hoog maai-interval of mechanische onkruidbestrijding. Je moet wel een andere bril opzetten.”

Vlinderbloemigen kunnen in principe zonder veel bemesting. Als je veel bemesting vroeg in het voorjaar geeft, concurreer je ze dan niet weg?

“Je kan met te veel bemesten inderdaad bijvoorbeeld klavers wegpesten, maar met een vroege voorjaarsbemesting wakker je meer de bodem aan dan dat je klavers benadeelt. Als je vroeg bemest, doen de vlinderbloemigen later op het jaar wel hun werk. Dat veel vlinderbloemigen vaak verdwijnen heeft soms ook met het inzaaimoment te maken. Dat ligt rond september, zodat ze een persistent wortelpakket kunnen ontwikkelen. Vlinderbloemigen na mais is meestal te laat, al zie je de effecten pas na een jaar of twee.”

Naar verwachting zullen opnieuw meer melkveehouders hun koeien weiden als ammoniakreducerende maatregel. Waar moeten zij op letten?

“Als het van moeten is, dreigt beweiding een dure uitloop te worden. Mik naar 5 kg drogestofopname in de weide, dan blijft het ook economisch haalbaar. Hou er rekening mee dat koeien die op stal staan moeten leren grazen. Zeker jongvee ouder dan een jaar moet de weide op. Zorg voor voldoende capaciteit op de melkrobots, vaak loopt het daar mis.”

De introductie van de melkrobots heeft koeien naar binnen gebracht. Kan de omgekeerde beweging?

“Jazeker, ik zie zelfs mogelijkheden. De grasopname op de weide is het grootst in de ochtend- en avondschemer. Bij conventioneel melken staan de koeien dan juist in de melkstal, bij robots niet. Je kan bijvoorbeeld gerust bijvoorbeeld tweemaal daags beweiden met een robot, waarbij de koeien op het midden van de dag op stal staan.”

Wanneer mogen de koeien in de wei?

“Wat mij betreft, vroeg. Dat kan al in maart. Wacht niet tot de grasgroei volop piekt. Als je vroeg beweidt, krijg je diverse groeitrappen in het gras waarbij de grasgroei gelijkmatiger is. Vaak verrast het hoeveel koeien kunnen opnemen terwijl het gras nog niet piekt.”

Grasland is een teelt waarbij er klassiek weinig problemen met nitraatresidu zijn. Zijn de normen te strikt voor grasland?

“Ik ben ervan overtuigd dat er veel hogere nitraatresiduen te meten zijn bij percelen met slechte opbrengsten. Een te lage bemesting en dito opbrengst werken averechts voor zowel de bodem als de waterkwaliteit. Een dichte, productieve grasmat houdt nutriënten vast. Uiteraard kan je altijd overbemesten, maar de risico’s op uitspoeling zijn met onderbemesting niet altijd minder.”

Heb je nog een laatste tip?

“Verdun je mest met water, bijvoorbeeld twee derde drijfmest met een derde water. Water is bewezen het belangrijkste toevoegmiddel dat er is. Het zorgt ervoor dat er minder ammoniumstikstof vervluchtigt en dat de mest sneller in de bodem dringt en beter in contact komt met bodemdeeltjes.”