De strijd tegen everzwijnen: uitdagingen en aanpak in de landbouwsector

​Everzwijnen zijn in Vlaanderen allang geen uitzondering meer. Hun groeiende populatie zorgt voor steeds grotere uitdagingen, vooral voor landbouwers. Tijdens de Everzwijncafés van 2025 stond één vraag centraal: hoe remmen we die groei af? Gewassen worden omgewoeld, percelen beschadigd en oogsten bedreigd, met zware economische gevolgen. Ook tuinen en afsluitingen van particulieren ontsnappen niet aan de schade. Ondanks jacht en afrasteringen blijft het probleem complex: everzwijnen zijn slim, mobiel en passen zich snel aan. In dit artikel belichten we de realiteit achter de problematiek, delen we ervaringen van een landbouwer, bekijken we huidige maatregelen en staan we stil bij de schaderegeling: hoe werkt ze, waar knelt het en biedt ze voldoende antwoord op de toenemende schade?

Populatiebeheer van everzwijnen in Vlaanderen

Ondanks het huidige afschot stijgt de everzwijnenpopulatie jaarlijks met ruim een derde, wat duidelijk maakt dat de huidige maatregelen onvoldoende zijn. Everzwijnen vermenigvuldigen zich razendsnel: frislingen (de biggen) zijn al vroeg vruchtbaar, mastjaren zorgen voor extra grote worpen en zachte winters verhogen hun overlevingskansen. Het huidige afschot (hoofdzakelijk frislingen en eenjarigen) volstaat niet om de populatie te stabiliseren. Modellen tonen aan dat een gerichtere aanpak nodig is, met meer afschot en een duidelijke focus op frislingen, vooral tijdens de wintermaanden. De timing van de jacht blijkt daarbij cruciaal. Winterafschot is het meest effectief om de populatiegroei te temperen, terwijl zomerafschot noodzakelijk blijft om acute gewasschade te beperken. Alleen met een consequente, seizoensgebonden aanpak kan de impact van everzwijnen op landbouw en omgeving worden teruggedrongen.

Relatief jong, maar snel groeiend probleem

​We gaan langs bij Nico Rosmeulen. Hij heeft in Tongeren een gemengd bedrijf met akkerbouwteelten, fruit en varkens. Daar is het nog een relatief jong probleem, maar het groeit snel. Eerst had hij last van omgewoelde akkerbouwpercelen. Intussen kreeg een naburige fruitteler te maken met omgewoelde rijpaden in zijn plantage, waardoor de vrees groeit dat ook zijn eigen fruitpercelen binnenkort getroffen worden.

​Voor Nico heeft de impact op landbouw meerdere facetten. Het verlies aan opbrengsten door omgewoelde teelten is vanzelfsprekend, dat heeft niemand graag. Nico pleit daarom voor een duidelijke regeling die schadevergoeding voorziet bij everzwijnschade. Op het jaarlijkse overleg van de wildbeheereenheid (WBE) werd uitvoerig opgeroepen om de schade te melden zodat de jagers op de hoogte zijn en het probleem kunnen aanpakken, maar dan is het eigenlijk al te laat en is er al schade. Het voorzien van een schadevergoeding zal de jagers ook alerter houden. Een bijkomend facet zijn de zorgen die ermee gepaard gaan.

​Je moet ermee bezig zijn: gaan kijken in het veld, de zittende jager bellen, de druk hoog houden en opvolgen welke inspanningen er worden geleverd.

​In bepaalde gebieden moeten landbouwers noodgedwongen meer rekening houden met de aanwezigheid van everzwijnen - en bij uitbreiding andere wildsoorten - in hun teeltplanning. Onder meer langs beemden en bossen is het niet meer evident om korrelmais te zetten want dan komen ze nadien de grond omwroeten op zoek naar resten. De combinatie met de 25% areaalvermindering van suikerbieten maakt dat het jaarlijks moeilijker wordt.

​Tot slot is er de vrees om te maken te krijgen met Afrikaanse varkenspest. We zijn nog eens wakker geschud door de gevolgen en maatregelen die vogelgriep met zich meebrengt. Dit soort gevolgen kunnen zich ook voordoen binnen de varkenshouderij.

Aanpak

​Nico ziet regelmatig varkensmest in de plantages liggen. Ze trekken door naar nieuwe vestigingen. Als we om ons heen kijken, zien we in de verte rondom rond bosgebiedjes waar everzwijnen zich kunnen schuilhouden.

​Hoewel de jagers en natuurbeheerders in de regio niet van slechte wil lijken, krijgt men het probleem niet onder controle. Er is altijd wel een element in het verhaal wat je doet twijfelen of ze de populatie echt willen inkrimpen.

​Nico ijvert er dan ook voor dat betrokken landbouwers, naburige jagers en natuurbeheerders beter op de hoogte worden gebracht van de jachtstrategie, de locatie en het moment van afschot … want samenwerking en vertrouwen blijven noodzakelijk.

Preventieve maatregelen tegen everzwijnenschade

De schade aan gewassen, tuinen en infrastructuur neemt toe en preventieve maatregelen zijn vaak niet alleen noodzakelijk om schade te beperken, maar ook een voorwaarde om een schadevergoeding te kunnen aanvragen. Toch blijkt in de praktijk dat deze maatregelen niet altijd eenvoudig zijn. Op papier lijken oplossingen makkelijk: een raster rond een maisveld, een geluidsinstallatie of een bewegende pop. Maar in werkelijkheid spelen factoren zoals inspanning, kostprijs, doel en risico’s een grote rol. Bovendien is preventie locatiegebonden en vraagt het samenwerking tussen landbouwers, particulieren en overheid. Niet alles kan overal worden toegepast. Soms hebben maatregelen bovendien een negatief effect op landbouw en landschap.

Erkende maatregelen en hun uitdagingen:

• Elektrische omheining: een effectieve oplossing, maar onderhoud is cruciaal. Gras en takken veroorzaken stroomverlies, en chemisch onderhoud is verboden. Regelmatig maaien met een bosmaaier is noodzakelijk.
• Vaste omheining: Complex in een gevarieerd landschap met knotwilgen, watergangen en reliëf. Te veel draden hinderen landbouwactiviteiten en andere fauna. Financieel vaak niet haalbaar zonder overheidssteun.
• Geluidsinstallaties (gaskanon, radio): Bereik: 3-4 hectare, afhankelijk van weer en wind. Geluidsniveau instelbaar (80-120 dB). Gemeentelijke reglementen en stiltegebieden kunnen beperkingen opleggen.
• Bewegende poppen met licht of geluid: Prijs: 500-1100 euro exclusief btw. Werkt enkel in lage teelten en verliest effect na enkele dagen door gewenning. Extra aandacht voor batterij en weersomstandigheden.

​Daarnaast bestaan er creatieve oplossingen uit de praktijk, zoals schietstroken. Die werken echter alleen als ze in overleg met jagers worden toegepast en binnen de wettelijke regels blijven. Kortom: preventieve maatregelen zijn geen wondermiddel. Ze vragen inzet, kosten en samenwerking. Een aanpak op maat, afgestemd op ligging en landschap, blijft cruciaal. De everzwijnen zullen niet verdwijnen, maar met slimme, goed onderhouden maatregelen kunnen we de schade wel beperken.

Schadevergoeding bij wildschade: hoe zit het in Vlaanderen?

Schade door wilde dieren, zoals everzwijnen, is een groeiend probleem voor landbouwers. Wilde dieren zijn niemands eigendom (res nullius). Dat maakt de aansprakelijkheid voor schade en vergoeding van schade niet altijd eenvoudig. De basisprincipes om een schadevergoeding te krijgen zijn nochtans eenvoudig. Wie schade wil vergoed krijgen, moet met vier zaken rekening houden:

1. Je moet kunnen aantonen dat er daadwerkelijk belangrijke schade is;
2. Je moet kunnen aantonen wie de schadeveroorzaker is;
3. Je moet kunnen aantonen dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen diens handelingen en de schade;
4. Bovendien moet de schadelijder zijn eigendom redelijkerwijs beschermen door preventieve maatregelen.

Bij everzwijnschade ligt de verantwoordelijkheid voor schade in eerste instantie bij de terreineigenaar omdat die een verantwoordelijkheid draagt voor wildbeheer. Die kan het jachtrecht zelf uitoefenen of doorgeven aan een jager. Wie het jachtrecht heeft, is verantwoordelijk voor het wildbeheer zodat de schade onder controle blijft. Als er toch schade is, verloopt de schadevergoeding dan ook niet via de overheid, maar via de jachtrechthouder. Als de schadelijder en de jachtrechthouder er onderling niet uitkomen, moet het eventueel via de burgerlijke rechtbank.

Er bestaat daarnaast een administratieve schaderegeling van de Vlaamse overheid, maar die geldt enkel in uitzonderlijke situaties: wanneer jacht of bestrijding op de soort verboden is, of wanneer het dier uit een gebied komt waar beheer niet toegelaten is. In dat geval moet je als landbouwer aantonen dat je de juiste preventieve maatregelen nam en dat er een duidelijk verband is tussen de schade, het dier en het gebied. Voor de praktijk is een snelle melding cruciaal. Het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) heeft een app waarmee schade kan worden geregistreerd: www.wildinzicht.be. Die app verzamelt niet alleen gegevens voor schadevergoeding, maar ook voor populatiemonitoring en ziektebewaking. Zo ontstaat een gecoördineerde aanpak met jagers en faunabeheerders.

Tot op heden is er nog maar één schadedossier uitbetaald via de administratieve weg. Het is dus een quasi onmogelijke opdracht om schade via de huidige administratieve schadevergoeding te laten uitbetalen. Boerenbond blijft desondanks wel hameren op een billijke schadevergoeding voor land- en tuinbouwers.

Toekomst

Vlaanderen erkent de problematiek rond de verdere verspreiding van de everzwijnpopulaties. Al sinds 2022 is er een Limburgse everzwijncoördinator die in interactie moet gaan met lokale betrokkenen en belanghebbenden (landbouwers, natuurverenigingen, WBE’s). Advies verlenen over bestrijding behoort tot het werkpakket. Op vraag van minister Brouns wordt de werking van de coördinator echter verruimd van de provincie Limburg naar het volledige gewest. De Vlaamse coördinator zal binnenkort van start gaan.

​Boerenbond verwacht van de everzwijncoördinator:

• Gecoördineerd plannen en actie voeren, van zone- naar lokaal niveau;
• Praktisch ondersteunen (preventie, schade, jachtmiddelen);
• Een werkbaar schaderegelingssysteem uitwerken
• Technologische innovatie toepassen voor efficiënte monitoring;
• Strikte bioveiligheid bevorderen tegen Afrikaanse varkenspest;
• Verbinding creëren tussen alle stakeholders met als doel om meer actie op het terrein ter realiseren om de everzwijnpopulatie in te tomen.