(On)kruid niet altijd een pest in de wijngaard

​Kruiden op de zwartstrook worden vaak als een probleem in de wijngaard gezien. Het creëert competitie voor water en nutriënten, wat als nadelig beschouwd wordt. Deze onkruiden worden daarom vaak bestreden met herbiciden en/of het mechanisch schoffelen of maaien, dit om de groei van wijnstokken te bevorderen. Met regeneratieve wijnbouw gaan we nog een stap verder en zoeken we naar technieken waarbij we de grond minder verstoren. Onderzoek in de proefwijngaard van pcfruit toont aan dat het verminderen van herbiciden ook positief kan zijn voor opbrengst en kwaliteit. De eerste resultaten van het maaien en/of het begroeien van de strook onder de stokken met living mulch zien er alvast goed uit.

​Machinale bewerkingen op de strook onder de stokken zijn een standaardpraktijk geworden in volwassen wijngaarden. Af en toe wordt er nog een herbicide toegepast om een zwartstrook te creëren die een voordeel geeft naar lentevorst en zo ook de start van het schoffelen in de lente vergemakkelijkt.

​In de proefwijngaard werd er in 2022 beslist om geen herbiciden meer te gebruiken en volledig over te gaan tot het mechanisch bewerken van de zwartstrook. Om het effect van één winterglyfosaatbehandeling op de start van het schoffelen in het voorjaar te evalueren, werden in de winters van 2022 en 2023 enkele rijen wel met glyfosaat behandeld. Hier was minder competitie van onkruid aanwezig (zie foto’s 1-3).

In 2023 werden er plots grote groeiverschillen waargenomen tussen de rijen die wel en niet behandeld waren. De behandelde rijen waren duidelijk groeikrachtiger, met een dense loofwand en donkergroen blad. Een bladanalyse toonde dat er 11% meer stikstof in de bladeren aanwezig was. In beide jaren brachten de behandelde rijen meer op, in 2023 zelfs een stijging van 47%! Dit ging echter ten koste van de kwaliteit. De al hoge opbrengsten van 2023 stegen naar 5,5 kg/stok, een opbrengst die veel te hoog is om een goede kwaliteit te behalen. Het suikergehalte was maar 76 °Oe bij de pluk, in vergelijking met 89 °Oe bij de niet behandelde druiven. Hogere stikstofgehaltes trekken ook ziektes aan. Een groot deel van de opbrengst ging verloren aan zuurrot en botrytis (zie foto). Ook kwamen in deze rijen meer bladinfecties van echte en valse meeldauw voor.

​Deze resultaten zijn in strijd met het idee dat de zwartstrook vrij van kruiden zou moeten zijn om competitie voor water en nutriënten te vermijden. Het grootste verschil van de proefwijngaard met dit advies uit het buitenland is dat deze wijngaard aangeplant werd op een vruchtbare leembodem, in combinatie met een groeikrachtige onderstam (SO4). De competitie die de onkruiden teweegbrachten, was in dit geval net positief voor de opbrengst en kwaliteit. De situatie kan of zal anders zijn op minder vruchtbare bodems, bij minder groeikrachtige onderstammen en bij jonge aanplanten.

Regeneratieve wijnbouw

Na de resultaten uit het voorgaand onderzoek werd er nog een stapje verder gegaan. Bij regeneratief bodembeheer worden grondbewerkingen vermeden en blijft de bodem maximaal begroeid om het bodemleven te beschermen, erosie te voorkomen en de bodemgezondheid te bevorderen.

Sinds 2024 worden enkele rijen onder de stokken niet meer machinaal geschoffeld en wordt de spontane vegetatie gemaaid met een litsenmaaier. Om ook het maaien in de toekomst te vermijden, werden er in een aantal andere objecten verschillende laag groeiende kruiden gezaaid of kruidachtigen geplant onder de stokken. Dit noemen we de ‘living mulch’.

Living mulch

In het voorjaar van 2024 werd het zaaien of planten van verschillende kruidachtige met elkaar vergeleken. We zaaiden verschillende klavers manueel onder de stokken en plantten Lysimachia nummularia en hondsdraf. Hoewel de klavers duidelijk waren gekiemd, werd hun groei al snel verdrongen door spontaan opkomende onkruiden, waardoor de strook onder de stokken snel vergrasde. Lysimachia nummularia ontwikkelde niet snel genoeg om de bodem te bedekken maar bleef wel aanwezig onder de groei van spontane vegetatie. Hondsdraf gaf het beste resultaat: deze kon de strook onder de stokken in twee maanden volledig bedekken en de meeste ontwikkeling van andere hoog groeiende onkruiden tegenhouden. Hondsdraf kan ook van nature voorkomen in de wijngaard en kan voor een dense bodembedekking zorgen die in voorjaar paarse bloemen geeft. In het voorjaar van 2025 werd microklaver en Dichondra repens machinaal onder de stokken gezaaid. Het machinaal zaaien leek effectiever dan het manueel zaaien in 2024, maar de weersomstandigheden waren ook heel anders. Ondanks het droge voorjaar kiemden de zaden goed en het voordeel is dat de druk van andere (on)kruiden ook laag blijft door de afwezigheid van regenval.

‹

›

Opbrengst en kwaliteit

Over de langdurige effecten van deze onderstokbegroeiing op opbrengst en kwaliteit kunnen we voorlopig nog niets zeggen, maar na één teeltjaar werden gelijkaardige opbrengsten en rijpheidsparameters bekomen voor de geschoffelde zwartstrook, de gemaaide strook en de living mulch.

Bodemtemperatuur en -vochtigheid

Lentenachtvorst is een van de grootste problemen in de wijngaard. Een compacte zwartstrook, vrij van kruiden, kan overdag het meeste warmte opslaan om ’s nachts weer af te geven waardoor de kans op vorstschade verkleint. Door het schoffelen of het begroeien van de strook onder de stokken wordt deze warmteopslag verkleind. Begin april 2025 werd de bodemtemperatuur opgevolgd. De maximumtemperaturen bij de living mulch lag 2 °C lager in vergelijking met het geschoffelde en het gemaaide perceel. ’s Nachts koelde de geschoffelde bodem tot 2 °C meer af dan waar de bodem begroeid was.

Het voorjaar van 2025 was erg droog en begroeiing van de strook onder de stokken zou voor competitie van water kunnen zorgen. Daarom werd de bodemvochtigheid van de verschillende objecten nagegaan door grondstalen (0 tot 60 cm) te wegen voor en na het drogen in een oven. De verschillen in bodemvocht waren klein, met 1,6 tot 2,6% minder vocht in het object met Hondsdraf en het gemaaide object, respectievelijk. Deze oefening werd herhaald na het vallen van 70 liter regen op een korte tijdsperiode. De totale vochtgehaltes waren gelijk voor alle objecten. In de bovenste 10 cm van de hondsdraf was er tot 2% meer vocht in vergelijking met het geschoffelde of gemaaide object. De verschillen in vochtgehalte zijn zo klein dat ondanks het droge voorjaar de competitie voor water waarschijnlijk niet waarschijnlijk was. De volwassen wijnstokken zijn waarschijnlijk ook dieper geworteld dan 60 cm waar ze mogelijk geen impact hebben van de droogte of de begroeiing onder de stokken.

Vicky Everaerts, pcfruit