Waar staan we één jaar na start van Vlaamse regering?

Eind september vorig jaar kwam er witte rook vanop het Martelaarsplein in Brussel. De vorming van de nieuwe Vlaamse regering was een feit: een coalitie van N-VA, Vooruit en cd&v. In het regeerakkoord 2024-2029 staan vereenvoudiging van de regelgeving en ondersteuning van ondernemers centraal. Hoever staat het nu, één jaar later, met de plannen en beloftes? We pikken er de belangrijkste zaken voor je uit.

​Stikstof blijft onzekerheid troef

In het ruime domein Omgeving zijn de ogen vooral gericht op het stikstofdossier dat als een zwaard van Damocles boven vele landbouwbedrijven hangt. De nieuwe Vlaamse regering rolde het stikstofdecreet verder uit, maar door de techniciteit en de grote onduidelijkheid over de concrete uitvoering van de stikstofverplichtingen blijft het onzekerheid troef. Vergunningen worden aangevochten, de kritische depositiewaarden (KDW) werden aangepast naar aanleiding van een gerechtelijke uitspraak waardoor ook de impactscores van bedrijven veranderen, het rendement van emissiereducerende maatregelen wordt in vraag gesteld ... Rechtsonzekerheid is de rode draad doorheen het dossier. Boerenbond stapte in augustus vorig jaar naar het Grondwettelijk Hof om het Vlaamse stikstofdecreet aan te vechten. Wanneer die uitspraak precies wordt verwacht, is vooralsnog koffiedik kijken. In het regeerakkoord belooft men wel in te zetten op de omslag naar een emissiebeleid. Minister Brouns gaf al aan te willen evolueren naar een model dat niet langer is gebaseerd op de neerslag van stikstof, maar op de uitstoot ervan, waardoor grenzen worden gesteld aan de bron zelf.

Om die overgang voor te bereiden, stelde de Vlaamse regering eind juni een wetenschappelijke commissie stikstof samen. Het is nu wachten op de eerste voorstellen. We volgen dit dossier nauwgezet op. Boerenbond pleit al langer voor een emissiebeleid, er is nood aan duidelijkheid én een zo breed mogelijk scala aan werkbare en betaalbare technieken.

​Beschermen van landbouw

‘De fermettisering van het platteland neemt toe’, zo kopte enkele weken geleden nog een krant. Het aantal aanvragen om actieve boerderijen om te zetten naar zonevreemde woningen stijgt. De regering heeft de ambitie om de open ruimte tegen ongewenst zonevreemd gebruik te beschermen. Boerenbond wil een actiever beleid om landbouwgronden en boerderijen te vrijwaren. En er is goed nieuws, want hiervoor zijn de eerste stappen gezet in de conceptnota over het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen. We zullen erop toezien dat het bij de uitwerking niet blijft bij vage principes. Om agrarisch gebied te beschermen, is er nood aan een decretale verankering zoals opgenomen werd in het regeerakkoord.

​‘Regelrecht’ voor minder administratie

De roep om minder administratieve rompslomp klinkt bij ondernemers over alle sectoren heen. Met ‘Regelrecht’ heeft de Vlaamse regering een actieplan voor administratieve vereenvoudiging gelanceerd. Boerenbond is hier nauw bij betrokken en zetelt in de thematische werkgroep ‘bedrijven’.
Dit leverde al concrete resultaten op. In juli keurde de regering principieel een grondige hervorming van het Vrijstellingsbesluit goed. Voor landbouwers betekent dat voor wat stedenbouwkundige handelingen betreft minder administratieve last bij kleine ingrepen en meer rechtszekerheid over wat wel en niet mag zonder vergunning. Zo zijn er vrijstellingen voor schuilhokken, pocketvergisters, vul- en spoelplaatsen en wateropslag. Een ander voorbeeld is dat men nu werkt aan de inkorting van de procedure voor een arbeidskaart voor seizoenarbeiders.
Een goed initiatief dus, maar onze lijst met voorstellen voor administratieve vereenvoudiging blijft lang. De regering moet haar belofte om hiervan ‘de rode draad’ te maken ook daadwerkelijk nakomen.

​Gewasbescherming

Dankzij de soepelere vergunningsregels kunnen niet overdekte vul- en spoelplaatsen voor landbouwvoertuigen vlotter aangelegd worden. Hierdoor wordt het risico op puntvervuiling verlaagd. We maken ons wel zorgen over een nieuwe maatregel die het gebruik van oppervlaktewater voor de productie van water voor menselijke consumptie moet beschermen, maar waar wetenschappelijk inzicht niet wordt gevolgd. De impact op de landbouwsector is groot en men laat de maatregelen ingaan terwijl de juiste criteria en enig flankerend beleid ontbreken.

In het Napan - het nationale actieplan voor de reductie van pesticiden - heeft de Vlaamse regering beslist dat er extra bufferende maatregelen komen ten aanzien van kwetsbare groepen. Percelen die grenzen aan woonzorgcentra, zorginstellingen, kleuter- en basisscholen en kinderdagverblijven moeten een gewasbeschermingsvrije bufferzone van 10 meter voorzien. Mits het aanplanten van een groenscherm op de perceelsgrens is 5 meter voldoende. Er zijn wel flankerende maatregelen en er wordt onderzocht of bij bepaalde agro-ecologische toepassingen en precisietechnieken de bufferzone kleiner kan. Boerenbond blijft pleiten voor een open en correct debat, en lanceerde daarom begin juli de position paper gewasbescherming waarin we objectieve feiten en cijfers bundelen.

​Grondaankopen en globale kaders

Zowel aankopen in agrarisch gebied als de opname van agrarisch gebied in globale kaders van natuurbeheerplannen beroerde de afgelopen jaren de gemoederen. Dit waren dan ook belangrijke thema’s voor Boerenbond bij de opmaak van het regeerakkoord. De regering houdt woord en hanteert sinds kort nieuwe instructies bij de opmaak en goedkeuring van globale kaders bij natuurbeheerplannen waarbij de opname van agrarisch gebied enkel in specifieke gevallen nog mogelijk is (onder meer in SBZ-H en SBZ-V).

Deze beslissing vloeit voort uit het gegeven dat er geen aankopen (al dan niet via aankoopsubsidies) meer zullen gebeuren in het herbevestigd agrarisch gebied en er een voorkooprecht komt voor landbouwers in het niet-herbevestigde agrarisch gebied (buiten SBZ en VEN). Dit belangrijke akkoord moet nog in Vlaamse wetgeving worden gegoten en wordt de komende maanden verwacht.

​Water

Sinds de goedkeuring van het Blue Dealdecreet moet elke nieuwe Vlaamse regering een jaar na haar aantreden een vernieuwde Blue Deal opstellen, dat het waterbeleid voor deze legislatuur vormgeeft. De Blue Deal 2.0 richt zich op klimaatadaptatie en het verbeteren van de waterkwaliteit. Intussen is er een high-level klankbordgroep met alle stakeholders opgericht, waarin Boerenbond zetelt en zal toezien op een realistisch en haalbaar ambitieniveau. 

We verwachten deze legislatuur nog een strategisch plan waterbevoorrading voor landbouw en industrie, dat de weerbaarheid tegen weersextremen voor de landbouwsector moet verhogen. We roepen de overheid op om hierin een actieve rol te spelen, administratieve obstakels weg te nemen en voldoende budgettaire ondersteuning te voorzien.  

​Bodem

De bodemmonitoringsrichtlijn is nog niet goedgekeurd op Europees niveau. We willen dat er in geen geval aan ‘gold plating’ wordt gedaan, dat wil zeggen de regelgeving op Vlaams niveau strenger maken dan Europa voorschrijft. De Vlaamse regering heeft nog geen definitief bodemzorgplan goedgekeurd. We rekenen erop dat dit plan niet wordt opgelegd maar in overleg met de betrokken actoren zal opgesteld worden.

​MAP 7

Het mestactieplan MAP 7 werd in december officieel goedgekeurd door het Vlaams Parlement. De evaluatie van de MAP-meetpunten is nu cruciaal voor een eerlijk en effectief mestbeleid. Boerenbond dringt al geruime tijd aan op een grondige herziening van het meetnet, zodat landbouwers correct beoordeeld worden op hun inspanningen voor waterkwaliteit. We verwachten dat de nieuwe studie, opgestart door de Vlaamse overheid, op korte termijn een oplossing biedt voor meetpunten die niet representatief zijn.

​Klimaat en energie

De Vlaamse regering heeft een nieuw Vlaams Energie- en Klimaatplan goedgekeurd. Er is geluisterd naar onze herhaaldelijke oproepen om de nieuwe klimaatdoelstellingen voor de land- en tuinbouwsector haalbaarder te maken. Het is nu belangrijk om samen met de sector te bekijken hoe bepaalde maatregelen concreet vorm krijgen en welke budgetten er tegenover staan. Zo moet de klimaatcatalogus voldoende keuzes bevatten voor rundveehouders. Voor de glastuinbouwsector zijn we vooral beducht voor een te ruwe taksshift naar fossiele brandstoffen en moet het convenant energetische emissies vorm krijgen in samenspraak met de sector. We verwachten dat de Vlaamse regering de nodige financiële middelen en tijd voorziet om de omslag naar groene-energieproductie doordacht te kunnen maken.

​Plattelandspact

Vlaams minister voor Plattelandsbeleid Hilde Crevits gaf in maart het startschot voor de opmaak van een plattelandspact om het Vlaamse platteland veerkrachtiger, duurzamer en meer verbonden te maken. In het voorjaar van 2026 zal het actieplan klaar zijn. Dit pact kan enkel succesvol zijn als de volledige Vlaamse regering zich engageert, met voldoende middelen en betrokkenheid vanuit alle beleidsdomeinen. Boerenbond en Landelijke Gilden hebben al actief deelgenomen aan diverse toekomstateliers.

​Europese budgetten

Vlaanderen heeft in april haar krachtlijnen voor het nieuwe meerjarig financieel kader (MFK) van de EU na 2027 gepubliceerd. De Vlaamse overheid pleit voor het behoud van een sterk landbouwbeleid met focus op internationale concurrentiekracht en verzet zich tegen het idee dat elke lidstaat slechts één plan zou indienen voor alle EU-fondsen. We verwachten van Vlaanderen dat men blijft pleiten voor een sterk landbouwbudget als motor van verduurzaming, rentabiliteit en innovatie.

Intussen heeft de Europese Commissie een voorstel gelanceerd waarin het landbouwbudget met bijna 25% zou dalen. Boerenbond en Groene Kring noemden dit onaanvaardbaar en waarschuwen voor de gevolgen voor voedselzekerheid en strategische autonomie in een geopolitiek instabiele wereld.