Strategisch plan drinkwaterkwaliteit heeft zware impact op landbouwsector

​Boerenbond vindt het belangrijk dat het strategisch plan over drinkwaterkwaliteit in de eerste plaats focust op de gezondheidskundige aspecten. We betreuren dat ook andere ideologische insteken naar voren komen, zonder dat daar een wetenschappelijk onderbouwd antwoord tegenover staat. Uitbreidingen van maatregelen voor specifieke stoffen naar heel Vlaanderen is echt een brug te ver en heeft niets meer te maken met de bescherming van ons drinkwater. Dit weegt gigantisch op de Vlaamse landbouwsector.

Toch is in het plan ook met een aantal van onze bezorgdheden rekening gehouden, zoals het voeren van een correct bronnenonderzoek en de aanpak van puntlozingen. Hiervoor is wel een sterke ondersteuning vanuit de overheid noodzakelijk.

​Drinkwater in Vlaanderen is veilig

Het drinkwaterbesluit vormt het algemene wettelijke kader om de kwaliteit van drinkwater in Vlaanderen te garanderen. Het legt minimale kwaliteitseisen vast en bepaalt hoe de minimumcontrole op productie en distributie georganiseerd wordt. Duidelijk is dat het drinkwater in Vlaanderen veilig is, ondanks de bangmakerij die sommigen de wereld willen insturen.

Nieuwe normering dreigt vertrouwen te ondermijnen

​Boerenbond betreurt dat Vlaanderen een nieuwe norm introduceert die op 60% ligt van de wettelijke norm of de gezondheidskundige norm, het opstarten van een bronnenonderzoek is wel positief. Hiermee wil Vlaanderen weeral strenger zijn dan wat Europa oplegt, Europa werkt niet met 60% van een of andere norm. Door het kluwen aan normen gelooft de burger niet meer dat ons drinkwater veilig is in Vlaanderen.

Voor drinkwater is het veel logischer om enkel naar de gezondheidskundige norm te kijken en die steeds samen met de wettelijke norm te communiceren . Enkel zo kan de maatschappij de techniciteit van dit debat volgen zonder in holle oneliners te vervallen.

Behoud van gewasbeschermingsmiddelen is cruciaal

Wij vertrouwen in de Europese erkenningsprocedures van gewasbeschermingsmiddelen, die trouwens wereldwijd bij de strengste zijn. We aanvaarden dan ook niet dat Vlaanderen verder gaat dan de Europese wetgeving. Het is niet langer uit te leggen dat een boer een middel wel nog mag gebruiken in Wallonië, Frankrijk, Nederland of Duitsland, maar niet meer in Vlaanderen.

We zien duidelijk dat we teelten aan het verliezen zijn door een gebrek aan voldoende beschikbare gewasbeschermingsmiddelen. Er mogen dus geen bijkomende verboden opgelegd worden zonder dat we alternatieven voorhanden hebben. Het is gemakkelijk aan de zijlijn te staan roepen maar voor ons is het belangrijk dat landbouwers nog goedgekeurde gewasbeschermingsmiddelen achter de hand hebben om teelten en oogsten te redden, binnen de gezondheidskundige drinkwaternormen, die vaak hoger liggen dan de wettelijke normen of detectienormen. We betreuren enorm dat hierover een verkeerde perceptie gecreëerd wordt. Bij het zoeken naar alternatieven, is het cruciaal dat ook het resistentiemanagement in rekening wordt gebracht.

​Transitietraject in de beschermingszones II en III

Drinkwaterbedrijven kunnen inzetten op een pakket aan transitiemaatregelen voor landbouw binnen beschermingszones II en III rond grondwaterwinningsgebieden. Dit pakket omvat gebiedsgerichte bedrijfsmilieuovereenkomsten, instrumenten van de VLM en uitwerking van thematische inrichtingsnota's drinkwater met gerichte maatregelen en flankerend beleid. Via de coördinatiecel bronbescherming drinkwater wordt dit pakket nog verder besproken, uitgewerkt en opgevolgd.

​Gericht inzetten op handhaving

In prioritaire gebieden zal sterker ingezet worden op het handhaven van beschermingsstroken, bemestingsregels en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. In beschermingszones II en III rond grondwaterwinningen komt er een sterkere handhaving op de correcte toepassing van de bemestingsregels en een verhoogde sensibilisering. In de prioritaire zones voor landbouw zal men sterk handhaven op het respecteren van beschermingsstroken en het correct gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Alle handhavingsinspanningen en resultaten worden tegen eind 2026 geïntegreerd in het landbouwdashboard – bronbescherming drinkwater.

Wat wél goed zit in het plan

Het plan bevat zeker ook positieve elementen, waaruit duidelijk blijkt dat is rekening gehouden met een aantal van onze bezorgdheden.

Bronnenonderzoek: inspanningen correct verdelen

Bronnenonderzoek is een essentieel onderdeel in het strategisch plan, waar Boerenbond vragende partij voor was. Zeker omdat bij problemen initieel vaak richting de landbouwsector gekeken wordt, terwijl de praktijk aangetoond heeft, zoals bij de triazolen, dat er meer en grotere bronnen kunnen zitten in andere sectoren. Zo kunnen inspanningen correct verdeeld worden over de sectoren zoals huishoudens, industrie en landbouw.

Meersporenaanpak: samen resultaat boeken

Ook het verderzetten van de meersporenaanpak is bijzonder waardevol. In de meersporenaanpak werken diverse partners samen om land- en tuinbouwers te informeren over de problematiek en te sensibiliseren. Door dit snel en gericht te doen, merken we dat er positieve resultaten geboekt worden. Positief is dat dit gaat uitgebreid worden naar andere sectoren.

Puntlozingen aanpakken

Boerenbond pleit al meer dan zeven jaar voor een gerichte aanpak van puntlozingen. Het is dan ook cruciaal dat het actieplan hier ook aandacht voor heeft, omdat we ervan overtuigd zijn dat hier nog de grootste winsten te boeken vallen op vlak van waterkwaliteit richting drinkwaterproductie.

Concreet gaat het over het faciliteren van een kader voor de inrichting van vul- en spoelplaatsen voor spuittoestellen. Cruciaal is dat bestaande drempels in Vlarem-wetgeving dringend worden weggewerkt, zeker als de Vlaamse Regering in 2029 een totaalverbod op het spoelen van spuitmachines op het veld voorziet. Ook is Boerenbond tevreden dat er aandacht is voor precisietechnieken en datagestuurde beslissingen. Boerenbond vindt het positief dat een interne reiniging van het spuittoestel op het behandelde veld mogelijk blijft, omdat dit een goede agrarische praktijk is en de grootste resthoeveelheid zo op het behandelde veld blijft.

Alternatievenonderzoek

​Bij overschrijding van 60% van de wettelijke norm of gezondheidskundige norm wordt naast een bronnenonderzoek ook een alternatievenonderzoek opgestart voor in drinkwaterzuivering moeilijk verwijderbare stoffen. Voor de landbouw vindt het alternatievenonderzoek overkoepelend plaats voor de volledige sector. Daarbij wordt door het agentschap Landbouw advies ingewonnen via een externe expertencommissie, die alternatieven op teeltniveau beoordeelt en aanbeveelt. Deze expertencommissie wordt samengesteld uit wetenschappers van het ILVO, aangevuld met experten uit de verschillende praktijkcentra Plant.

Ook voor industrie en huishoudens

Het is evident dat er, naast maatregelen voor de landbouwsector, ook maatregelen moeten gelden voor de industrie en de huishoudens. Ook daar is het belangrijk dat Vlaanderen aandacht heeft voor de aanpak van puntlozingen. Die puntlozingen blijken absoluut niet alleen uit de landbouwsector te komen en we zijn dan ook tevreden dat de Vlaamse regering dit ook erkent. ​

Maatregelen ter bescherming van oppervlaktewater voor de productie van drinkwater

In het strategisch plan wordt ook het Besluit van de Vlaamse regering vermeld over ‘Bescherming van oppervlaktewater voor de productie van water bestemd voor menselijke consumptie tegen verontreiniging met pesticiden of andere producten die na aanwending oppervlaktewater kunnen verontreinigen ’.

​In afgebakende actieve winningszones of deelgebieden kan de minister bevoegd voor Leefmilieu voor een beperkte periode één of meerdere maatregelen opleggen: bredere bufferstroken, beperkingen op het aantal toepassingen, of een verbod op bepaalde pesticiden. Ook verplichte extra registratie en melding van het gebruik van gewasbescherming wordt daarin opgenomen.

Het gaat dus om maatregelen die geactiveerd kunnen worden door de bevoegde minister: ze treden niet allemaal automatisch in werking. Bovendien wordt voorafgaand advies gevraagd aan de bevoegde entiteit Leefmilieu, het Agentschap Landbouw en Zeevisserij, de bevoegde entiteit Volksgezondheid en de betrokken drinkwaterbedrijven. Wanneer de minister een afwijking verleent voor de normen worden automatisch volgende maatregelen geactiveerd: opleggen van registratie- en meldingsplicht en een bufferzone van 5 meter waarin (bepaalde) pesticiden verboden zijn.