Publieke gronden als hefboom voor duurzame landbouw

​Agro-ecologie is meer dan een landbouwmethode – het is een manier van denken. Tijdens een studienamiddag over agro-ecologie en publieke gronden die georganiseerd werd door de dienst landbouw van de provincie Antwerpen, werd duidelijk dat de grote uitdaging niet technisch, maar systemisch is. In tegenstelling tot begrippen als regeneratieve landbouw, die vaak focussen op praktijken op perceelsniveau, legt agro-ecologie de nadruk op de samenhang tussen ecologie, economie en sociale rechtvaardigheid.

Het gaat om het herstellen van relaties: tussen boer en bodem, tussen landbouw en natuur, en tussen producent en consument. Door natuurlijke processen te versterken – zoals bodemleven, waterinfiltratie en biodiversiteit – kan de landbouw minder afhankelijk worden van externe inputs. In die zin raakt agro-ecologie ook aan gezondheid en voeding. Dirk Holemans, panellid en auteur van ‘Grondgenoten’ pleit voor een voedselrevolutie van boeren en burgers. Hij schetste de cruciale link tussen microbioom van de natuur en de eigen darmen. ‘Gezonde bodem, gezonde voeding, gezonde mensen’.

Voor landbouwers biedt agro-ecologie zowel kansen als uitdagingen. Pioniers tonen dat investeren in bodemkwaliteit loont: meer koolstof in de bodem betekent betere waterhuishouding, minder nood aan kunstmest en gezondere dieren. Tegelijk is de omschakeling geen evident verhaal. Ze vraagt kennisopbouw, experiment en vaak ook een herdenken van wat men ooit leerde. Veel landbouwers werken vandaag nog geïsoleerd, terwijl net samenwerking cruciaal is – met collega’s, met natuurorganisaties en met burgers. Initiatieven zoals korte ketens, coöperaties en lokale markten tonen hoe landbouwers meer grip kunnen krijgen op prijszetting en afzet. Maar het systeem blijft wringen: zolang consumenten vooral kiezen voor goedkoop bulkvoedsel en landbouwers afhankelijk zijn van de wereldmarkt, blijft een eerlijke verloning onzeker en is verandering moeilijk.

Daar ligt ook een belangrijke rol voor lokale besturen. Publieke gronden kunnen een hefboom zijn om landbouwers ruimte te geven voor agro-ecologische praktijken, zeker wanneer ze niet zelf zwaar moeten investeren in grond. Gemeenten kunnen via een doordachte visie op open ruimte, aangepaste contracten en samenwerking met andere overheden richting geven aan die transitie. Tegelijk is schaalgrootte een uitdaging en dringt een bovenlokale aanpak zich op. Lokale besturen kunnen ook bruggen bouwen tussen landbouw en natuur, en samenwerking stimuleren waar die vandaag nog moeilijk tot stand komt. In een context van klimaatverandering en geopolitieke onzekerheid wordt het belang van veerkrachtige, lokale voedselsystemen alleen maar groter.

“Het begint met omdenken,” zei een van de deelnemers. “De kiemen zijn er. Nu moeten we ze laten groeien.”