Vele land- en tuinbouwers nemen op hun bedrijven bovenwettelijke duurzaamheidsinitiatieven, zoals de toepassing van innovatieve technieken (bijvoorbeeld precisielandbouw) of het gebruik van beslissingsondersteunende instrumenten bij irrigatie, bemesting of gewasbescherming. Alle 5569 Vegaplan-gecertificeerde producenten konden in voorbereiding van hun audit de duurzaamheidsinitiatieven die ze op hun bedrijf al toepassen in een vragenlijst aanduiden. Nu, een jaar na implementatie van de monitor, zijn de eerste resultaten beschikbaar.
Resultaat van 3500 producenten
De Vegaplan Standaard voor Primaire Plantaardige Productie is al meer dan 20 jaar het lastenboek voor de land- of tuinbouwer actief in de plantaardige productie. Het lastenboek bevat naast wettelijke eisen zoals IPM en de sectorgids ook een aantal extralegale eisen, waaronder eisen over duurzaamheid. Aan deze duurzaamheidseisen moet voldaan zijn om het Vegaplan-certificaat te bekomen, maar ze zijn al goed ingeburgerd in de sector. Sinds vorig jaar is het duurzaamheidsaspect van de Vegaplan Standaard voor Primaire Plantaardige Productie verder versterkt met een duurzaamheidsmonitor.
Van de 5569 Vegaplan Standaard-audits die in 2024 werden uitgevoerd, namen meer dan 3500 producenten, of 63%, deel aan de duurzaamheidsmonitor waarbij ze deze aanvullende duurzaamheidsmaatregelen vermeldden en lieten valideren door de auditor tijdens hun Vegaplan-audit.
Precisielandbouw in opmars
Gewasbeschermingsmiddelen zijn in de moderne land- en tuinbouw veelal onmisbaar om teeltverliezen zo veel mogelijk te vermijden en veilig voedsel te verzekeren. Een duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen is echter noodzakelijk om negatieve effecten op de biodiversiteit en het milieu, evenals resistentieontwikkeling bij doelorganismen, te beperken. Daarom is het duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen een van de belangrijkste onderwerpen in de Vegaplan Standaard, onder andere via eisen over het fytolokaal, het spuittoestel en de teeltrotatie. De duurzaamheidsmonitor laat duidelijk zien dat de plantaardige producent ook verdere stappen vooruitzet.
Precisielandbouw is aan een onstuitbare opmars bezig binnen de sector, en zo dus ook bij het toepassen van gewasbeschermingsmiddelen. De helft van de deelnemers aan de duurzaamheidsmonitor geeft aan precisietechnieken toe te passen bij het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Dit kan enerzijds gaan over de spuittechniek zoals sectie- of dopafsluiting op de spuitboom, spuiten met optische sensoren als over elektrostatisch/ultrasoon spuiten. Maar ook planten of zaaien met gps zodat er minder overlap is en er met precisie mechanische onkruidbestrijding kan worden toegepast vallen hieronder. Dat alternatieven voor synthetische gewasbeschermingsmiddelen in de lift zitten blijkt ook uit het feit dat 65% van de deelnemers aangeeft minstens één alternatieve methode van gewasbescherming toe te passen op zijn bedrijf. De helft van de deelnemers past het alternatief toe op minder dan 25% van het areaal. Vaak gebeurt dit enkel op teelten waarvoor een valabel alternatief beschikbaar is, of omdat de telers de alternatieven eerst uittest vooraleer ze op grotere schaal toe te passen. Voor de andere helft van de deelnemers is het alternatief al beter ingeburgerd waarbij er bedrijven zijn die op hun volledige areaal minstens één alternatief voor synthetische gewasbescherming toepassen. Deze alternatieven zijn bijvoorbeeld fysische onkruidbestrijding (onder andere wieden, mechanische loofdoding) en/of biologische bestrijding (onder andere biologische gewasbescherming, uitzetten van nuttigen).
Bodems in topconditie
In de landbouw vormt een gezonde bodem de basis voor een gezonde teelt. Een bodem moet zowel op fysisch, chemisch als biologisch vlak gezond zijn om optimaal te kunnen presteren. Een bodem in topconditie speelt een cruciale rol in het beschikbaar stellen van nutriënten, het vasthouden van water in droge periodes en insijpelen van water in nattere periodes en het weerbaarder maken van gewassen tegen ziekten en plagen. De voornaamste eisen in de Vegaplan Standaard omtrent bodem hebben betrekking op erosiemaatregelen en maatregelen tegen bodemverdichting.
Een van de manieren die globaal naar voren worden geschoven om te werken aan een gezonde bodem is niet-kerende grondbewerking. Landbouwers met laag- en/of gemiddeld erosiegevoelige percelen zijn wettelijk niet verplicht om erosiebeperkende maatregelen te nemen, maar het wordt wel aangeraden. Ongeveer twee derde van de deelnemers geeft aan niet-kerende grondbewerking uit te voeren op deze percelen ter bestrijding van erosie. Hieruit kan niet besloten worden dat dit op alle percelen zal gebeuren, maar het toont wel aan dat landbouwers zelf ook de voordelen ervaren en kijken waar en wanneer een niet-kerende grondbewerking kan worden toegepast. Het voordeel van de niet-kerende grondbewerking is dat je een stabielere bodemstructuur krijgt en de aanwezige organische stof zich verzamelt in de toplaag van de bodem. Organische stof is het sleutelwoord als het gaat over een gezonde bodem. Manieren om het organischestofgehalte te onderhouden en liefst te verhogen zijn dus gunstig voor onze bodems. Bijna 80% van de deelnemers geeft aan waar mogelijk groenbemesters te zaaien om organische stof aan te brengen. Stalmest is gekend om zijn bodemverbeterende kwaliteit en wordt door ongeveer twee derde van de bevraagden toegepast. Verder hebben ook gewasresten, teeltrotaties met gras, compost en houtsnippers hun aandeel in het aanbrengen van organische stof.
Groenbemesting voor meer biodiversiteit
Landbouw en biodiversiteit zijn nauw met elkaar verbonden, omdat biodiversiteit ons helpt om in onze voedselbehoeften te voorzien. Veel organismen fungeren als nuttigen voor planten, terwijl andere een essentiële rol spelen als bestuivers. Over het algemeen is een grotere biodiversiteit van cruciaal belang omdat het onze gewassen veerkrachtiger maakt tegen klimaatverandering en ons helpt om toekomstige generaties te voeden.
In de Vegaplan Standaard wordt de producenten opgelegd minstens twee maatregelen toe te passen die bevorderend zijn voor de biodiversiteit. Uit de duurzaamheidsmonitor blijkt dat landbouwers nog een stapje verder gaan en gemiddeld drie maatregelen toepassen op hun bedrijf. Groenbemesting in functie van de biodiversiteit is hierin de meest toegepaste techniek, waarbij dit voordelen oplevert naar zowel bodem als fauna. Ook andere hoog scorende maatregelen dragen bij aan de fauna, zoals het aanleggen van bufferzones, het plaatsen van nestkasten en zitstangen, en het aanplanten van hagen langs percelen.
Nieuwe versies Vegaplan Standaarden in voege vanaf 16 juni
Vanaf 16 juni worden alle audits uitgevoerd op basis van de nieuwe versies Vegaplan Standaard Primaire Plantaardige productie (5.1). Zo worden de maatregelen aangescherpt om kruiscontaminatie te voorkomen om zo de voedselveiligheid te verhogen en zijn er aanpassingen om duurzaam en beredeneerd te bemesten. Ook de nieuwe IPM-richtlijnen (geïntegreerde gewasbescherming) voor Vlaanderen worden van kracht.
Verder worden ook de nieuwe versies voor de niet-eetbare tuinbouwproducten (NET versie 2.1) en voor de aannemers van land- en tuinbouwwerken (versie 3.1) van kracht. Al deze updates versterken verder de duurzaamheid binnen de sector.
Verder verduurzamen
Met de duurzaamheidsmonitor van Vegaplan brengen we de inspanningen op het vlak van verduurzaming op de Belgische land- en tuinbouwbedrijven in beeld aan de hand van concrete initiatieven. Verdere verduurzaming van de Vlaamse landbouw blijft ook de komende jaren de uitdaging. Onze afnemers moeten in het kader van Europese CSRD-verplichtingen hun inspanningen inzake verduurzaming rapporteren. Hiervoor wordt ook gekeken naar de toeleveranciers van hun grondstoffen.
Om bijkomende administratieve lasten en kosten te vermijden willen we vanuit het Agrofront verder inzetten op een gecoördineerde duurzaamheidsrapportering op ketenniveau. Cruciaal is dat hiervoor verder gebouwd wordt op bestaande borgingssystemen en dat er rekening wordt gehouden met de typische gemengde bedrijfsstructuur waarbij vaak meerdere specialisaties voorkomen. Voor specifieke duurzaamheidsinspanningen op vraag van afnemers, waarvoor ook extra kosten worden gemaakt, moet de landbouwer kunnen rekenen op een correcte vergoeding. Dat is toch een van de uitgangspunten van duurzaam en economisch ondernemen!
Ontdek in onze economische sectoroutlook vleesvee hoe Boerenbond en KBC samen hun gemeenschappelijke economische kennis toegankelijk maken voor leden en klanten. Een beknopte webinarvideo voor en op maat van onze vleesveehouders.
Ondanks de vele voorzorgen die werden genomen om het draaglijker te maken voor de dieren, heeft de combinatie van hitte en hoge luchtvochtigheid voor oversterfte gezorgd op heel wat veehouderijen. Rendac heeft een achterstand, maar belooft de achterstand zo snel mogelijk weg te werken.
Peilbesluiten bepalen waterpeilen in Vlaanderen en beïnvloeden landbouw, natuur en bedrijfsvoering. Ontdek hoe de procedure verloopt, waar inspraak mogelijk is en wat de impact is op percelen.
VMM werkt aan een totaalplan voor de Getestreek om wateroverlast beter op te vangen, met maatregelen per deelgebied en prioriteit voor woonkernen. De stand van zaken van dit klimaatrobuuste project.
