Agro-ecoloog Jeroen Watté over regeneratieve landbouw

​Jeroen Watté is agro-ecoloog en al zijn hele carrière gefascineerd door de bodem. Als innovatiemakelaar binnen Regenerate4Resilience en medewerker van de Waalse coöperatie Cultivae werkt hij samen met 150 akkerbouwers aan een certificatiesysteem voor regeneratieve landbouw. Daarnaast wil hij kennis en inspiratie rond bodem en ‘bodemboeren’ breder toegankelijk maken. Daarom maakt Jeroen sinds enkele jaren podcasts waarin hij vooruitstrevende landbouwers uit verschillende sectoren interviewt. In zijn huidige reeks ‘Pier Review’ onderzoekt hij samen met enkele bioboeren de bodem in al haar facetten.

Wat is Pier Review?

​Pier Review is Jeroens podcast. De inspiratie voor dit initiatief komt van de Amerikaanse landbouwer John Kempf, die via zijn podcasts kennis verzamelt over bodem- en plantgezondheid door inspirerende boeren en wetenschappers scherpe vragen te stellen. Ook de titel ‘Pier Review’ draagt een dubbele betekenis, legt Jeroen uit: “Pieren zijn voor mij hét symbool van een gezonde bodem. Tegelijk verwijst het naar de peer‑reviewmethode, waarbij experts elkaars werk beoordelen om tot betere kennis te komen. De boeren die ik interview zijn voor mij precies die experts in betere bodempraktijken en -kennis.”

Innovaties

Voor nieuwe innovaties haalt Jeroen de koplopers uit de sector voor zijn micro. “Ik ga in gesprek met landbouwers die nieuwsgierig zijn, huidige opvattingen in vraag kunnen stellen en met hun bedrijf de betreden paden durven te verlaten.” De boeren met wie Jeroen spreekt, doen dingen die in de huidige context in eerste instantie misschien vreemd lijken, maar ecologisch gezien en vanuit boerenwijsheid perfect kloppen.

Door te focussen op deze kopgroep en op thema’s die wat afwijken van de norm zijn de gesprekken doorgaans wel best technisch. “Nieuwe kennis moet je vaak ook verschillende keren beluisteren, vanuit verschillende standpunten, voordat het aha-moment er dan uiteindelijk komt.” Podcasts zijn daarvoor een zeer geschikt medium, vindt Jeroen.

Innovatie start voor hem van onderaan, met mensen uit de praktijk. Jeroens rol is het verbinden van innovatieve ideeën en mensen. “Ik wil de voorhoede ondersteunen door vanuit een naïef optimisme te luisteren naar wat hen drijft, hoe ze het doen en waar zij hun inspiratie vandaan halen.” Praktische expertise van landbouwers verbindt hij bovendien ook met nieuwe wetenschappelijke inzichten. Onderzoekers als Richard Teague of Kris Nichols staan dicht bij de boeren - en dus op Jeroens radar.

Bodemmicrobioom

Waarom is een gezonde bodem belangrijk? Gezondheid is voor Jeroen een breed concept. Het bodemmicrobioom, het leven onder de grond, is het immuunsysteem van onze planten. “Dat moeten we verzorgen. Als dat bodemmicrobioom gezond is, zullen planten ook meer gezondheidsbevorderende nutriënten bevatten”, vertelt hij. “Onderzoeker Stephan Van Vliet, bijvoorbeeld, onderzocht de fytonutriënten in gras, vlees en melk en hoeveel daarvan uiteindelijk door de mens wordt benut. Dat vind ik zinvolle innovaties.”

Leggen biogecertificeerde landbouwers andere accenten als het gaat om de bodem? “Bio geeft je de luxe dat je niet hoeft te denken in gangbare oplossingen. Het label verplicht de boer om anders te denken.” Toch gaat het volgens Jeroen niet over labels, maar over het herontdekken van boerenwijsheid binnen een nieuwe macro-economische context. “Het biolabel heeft bovendien doorgaans het voordeel van een meerprijs voor de landbouwer en bovenal duidelijkheid voor de buitenwereld.”

​De kracht van zonlicht en levende bodems

​Wat zijn de belangrijkste lessen waarmee elke Vlaamse landbouwer aan de slag kan? Een pionier vat het mooi samen: ‘Met ons landbouwmodel proberen we de zonnestralen zo diep mogelijk de bodem in te trekken.’ Voor Jeroen ligt precies daar de sleutel: het enorme, vaak onderschatte potentieel van fotosynthese. “Planten zetten zonlicht om in energie voor de bodem én voeden die tegelijk. Alles wat die natuurlijke motor versterkt - of het nu mengteelten, agroforestry, kruidenrijk grasland of diverse groenbemesters zijn - beschouw ik als zinvolle innovatie.”
Ook bij diergezondheid ziet hij een hefboom. Een hoger aandeel ruwvoer in het rantsoen van runderen verbetert niet alleen hun algemene gezondheid, maar ook de kwaliteit van de mest - en daarmee opnieuw de bodem.