Duurzaam antibioticumgebruik: naar een stimulerend beleid?
De Belgische dierlijke sector heeft met woord en daad aangetoond dat de sector de nood aan voorzichtigheid in gebruik van antibiotica bij dieren en een One Health-aanpak beseft en in het vaandel draagt. Ten opzichte van het referentiejaar 2011, daalde de totale verkoop van antibiotica met 65 procent. Er zijn nog stappen te zetten, maar dierenartsen en veehouders kunnen terecht trots zijn op wat al bereikt is. Het bewustzijn bij veehouders, die regelmatig een rapport krijgen over het antibioticumgebruik op hun bedrijf, is er. Er is nood aan een verder stimulerend beleid.
De verschillende sectoren (pluimvee, varkens, vleeskalveren en op korte termijn rundvee) hebben zelf drempelwaarden vastgeklikt van verantwoord antibioticumgebruik op een gemiddeld bedrijf, uitgedrukt in BD100 (behandeldagen op 100 dagen). Op basis van deze actie- en aandachtswaarden, krijgt elk bedrijf een antibioticumgebruiksstatus, aangeduid met een kleur: groen, geel of rood. Deze drempelwaarden zijn vastgelegd in het tweede Antibioticumconvenant 2020-2024, een afsprakenkader tussen de overheid, dierenartsen, de dierlijke sector en zijn verschillende partners. Het is nog steeds de bedoeling om naar een derde Antibioticumconvenant te gaan, parallel aan het nationale actieplan AMR. Dit Convenant zou opnieuw streefdoelen en acties vastleggen, zowel aan de kant van de sectoren als aan de kant van de overheid. De gesprekken in aanloop naar een derde Antibioticumconvenant lopen moeizaam.
Nationaal Actieplan AMR 2026-2030
Elke lidstaat is verplicht een antibioticabeleid in een nationaal actieplan te gieten en te melden. Dit moet een gecoördineerd en overkoepeld actieplan zijn met inbegrip van de humane sector, de dierlijke sector en de omgeving. Het Belgische Nationaal Actieplan “One Health” voor de bestrijding van antimicrobiële resistentie (NAP AMR) 2026-2030 is begin dit jaar gevalideerd door de bevoegde ministers en gepubliceerd voor openbare raadpleging. De budgetten toegekend aan de verschillende acties en onderdelen, zijn ongeveer gekend. Deze schommelen rond 50 miljoen euro per jaar, waarvan 90% voor de humane sector. Daarvoor werd binnen de regering al een akkoord bekomen, door verschuiving van de budgetten. Er is al een management- of governancestructuur uitgewerkt, waarbij ook de landbouworganisaties een plekje krijgen. Boerenbond heeft bij de openbare bevraging aangegeven dat er een voldoende stimulerend beleid moet zijn en dat er gewaakt moet worden over de haalbaarheid voor de veehouders. Ondertussen is duidelijk dat er geen zekerheid is rond de budgetten. In het finale NAP AMR lijken de strategieën voor gedragsverandering en verdere reductie in de dierlijke sector echter eerder gebaseerd te zijn op beperkingen en een sanctionerend beleid (o.a. richtlijnen en beperkingen bij voorschrijven, benchmarking en verplichte coaching en maatregelen bij hoog gebruik).
Afsprakenkader antibioticumbeleid
Er is, naast het NAP AMR, zeker nog nood aan het geplande derde Antibioticumconvenant. Dit Convenant zou een belangrijke meerwaarde kunnen zijn in het antibioticumbeleid. In dit Convenant is ruimte voor alle stakeholders om zelf acties naar voor te schuiven en samenwerkingen op poten te zetten. De evaluatie van de voorbijgaande succesvolle periode en de identificatie van de facilitoren loopt echter nog. Het is in de werkgroepen wel al duidelijk geworden hoe belangrijk een kwalitatieve, transparante datacollectie en correcte rapportering zijn. De bedrijfsrapporten voor de veehouders vormen de basis voor het preventief beleid op de bedrijven en bevorderen de samenwerking tussen boer en dierenarts. De begeleiding van de kwaliteitssystemen van de aangesloten bedrijven blijkt ook zeer waardevol. Het effect van de maatregelen vanuit de overheid, zoals o.a. het verplicht inzetten van externe coaches op bedrijven met een zeer hoog gebruik, moet nog wetenschappelijk geëvalueerd worden. Boerenbond verzet zich tegen de geplande verhoogde administratieve druk, zonder volledige impactanalyses en kosten-baten studie. Volgens ons moet het derde Antibioticumconvenant zich focussen op het versterken en verbeteren van de kwaliteit van de rapporten voor veehouders en het stimuleren van de samenwerkingen tussen overheid, dierenartsen, veehouders en partners. Er moet nog meer geïnvesteerd worden in adviezen, preventie, samen met o.a. de producenten van vaccins, en kennis. En ook dit vraagt de nodige budgetten. De focus mag niet liggen op verplichtingen en een sanctionerend beleid. Met azijn vang je geen vliegen. Laat ons zoeken naar de (bij voorkeur lokaal geproduceerde) honing in het antibioticumbeleid.