Sarah Garré: “In de toekomst zal de beschikbaarheid van water er niet op vooruitgaan”

Deze maand vind je in Boer&Tuinder een uitgebreid dossier over water. Maar uiteraard valt er over dit onderwerp nog veel meer te vertellen. Wij gingen daarom spreken met Sarah Garré. Zij specialiseert zich bij ILVO in onderzoek rond water.

​Wat doet ILVO op vlak van wateronderzoek voor land- en tuinbouw en wat is jouw rol daarin?

“Het wateronderzoek bij ILVO is heel divers. Eigenlijk komt het erop neer dat we continu de vinger aan de pols houden bij de boeren, maatschappij en beleidsmakers en identificeren waar volgens ons kennishiaten rond water en landbouw zitten. Kennishiaten die nu of in de toekomst van belang gaan zijn voor de landbouwsector. Zo zal het probleem van droogte alleen maar toenemen. En dus doen wij onderzoek naar proactieve manieren om als landbouwer meer water ter beschikking te hebben en minder water te verbruiken. Dat kan gaan van onderzoek naar irrigatie-efficiëntie, over slim draineren via peilgestuurde drainage of stuwen, over de waterregulerende functies van de bodem boosten tot het identificeren van droogtetolerante planten. We werken dan ook met collega’s uit verschillende disciplines rond deze thema’s.”

Hoe anders gaat de boer van nu om met water dan die van pakweg 25 jaar geleden? En hoe verwacht je dat de boer in 2040 hiermee zal omgaan?

“Vroeger zagen we in België vooral een regengevoede landbouw. Er was met name vaak een teveel aan water en werd er gedraineerd om beter te kunnen produceren. Zeker na de oorlog lag de nadruk dus op het verbeteren van de capaciteit van land voor voedselproductie. Nu rekenen wij nog steeds vooral op regen, maar door het steeds vaker voorkomen van droogte beginnen de boeren die waterafhankelijke teelten hebben hun voorzorgen te nemen: eigen waterbassins, irrigatiemateriaal als dat er nog niet was, investering in efficiënt irrigatiemateriaal ...”

“In de toekomst zal de beschikbaarheid van water er niet op vooruitgaan. Als we het natuurlijk systeem niet willen uitputten, zullen we dus het water dat vooral in de winter valt beter moeten opvangen en bijhouden voor later wanneer het nodig is. Irrigatie zal nog meer ingang vinden, en ook andere teelten of meer tolerante variëteiten zullen meer ingang vinden in onze landbouw. Landbouwers zullen ook best voldoende diversifiëren. Ik denk bovendien dat de prijs van water ook zal stijgen. Dit zal landbouwers dwingen er zo efficiënt mogelijk mee om te gaan.”

Regenwater op de eerste plaats

Wij hebben onze leden Boerenbond bevraagd en daaruit blijkt dat regenwater eerste keus is voor veel toepassingen, zoals reinigen en irrigatie. Een kwart van het water dat onze boeren gebruiken, is regenwater. Verbaast dat? Als we zo’n grote fans zijn van regenwater, moeten we dan iets veranderen aan de wijze waarop we het capteren en opslaan?

“Vlaanderen is in vergelijking met Nederland bij de huishoudens al voorloper bij het opvangen en gebruiken van regenwater van daken. De vraag is natuurlijk of de volumes die je zo kan opslaan voor landbouwers voldoende zijn en of er voldoende aandacht is voor het bewaken van de waterkwaliteit. Water dat afstroomt van daken kan bijvoorbeeld verontreinigd zijn met uitwerpselen van dieren, er kan asbest in zitten ... We moeten er rekening mee houden dat het water van voldoende kwaliteit is. In elk geval is het een goede strategie om dit water in te zetten waar het kan op het bedrijf.”

“Bij het capteren en opslaan van water let de landbouwer best op een aantal punten. Ze moet de opslag correct gedimensioneerd zijn. Een te kleine opslag zorgt voor watertekort. Een te grote opslag betekent een te dure investering en te veel plaats die wordt ingenomen. Dan is ook de waterkwaliteit die belangrijk is. Ik haalde al de daken aan, denk aan zink, asbest of vogeluitwerpselen. Voor andere oppervlakken moet je rekening houden met onder andere mest, olie of resten van gewasbeschermingsmiddelen. Dit kan je opvangen met maatregelen zoals voorzuivering (bladvangers, zandvangers), first flush-afkoppeling (eerste vuile regenwater afvoeren), filtratie (mechanisch, zandfilter, UV indien nodig), regelmatige reiniging van de opslag en afdekken tegen licht om algengroei te voorkomen.”

Nattere natuur

De laatste jaren wordt er sterk gestuurd op vernatting, het vasthouden van water. Hoe kunnen landbouwers hier mee omgaan? Hoe kan je de impact van vernatting op landbouwgewassen bepalen?

“Doordat er, vooral tijdens het voorjaar en zomer, meer droogtes voorkomen en we een landschap hebben aangelegd dat vooral goed is in water afvoeren, hebben we de capaciteit van onze natuurlijke waterbuffering verminderd. Dat heeft rechtstreeks impact op de landbouw, met name op de beschikbaarheid van oppervlakte- en grondwater, maar natuurlijk ook voor natuur. De nattere natuur, bijvoorbeeld op veen, is sterk verminderd. Daar moeten we iets aan doen. Natuurlijk is vernatting een ingrijpende maatregel op sommige plekken in het landschap en valt deze niet te beperken tot een natuurgebied alleen. Het vraagt dus om een ruimtelijk variabele transitiestrategie: waar wordt landbouw in zijn huidige vorm onmogelijk, waar kan er dynamisch met peilen omgegaan worden om landbouw voldoende kansen te geven …”

“Naast een tool om impact van grondwaterstanden op conventionele teelten in te schatten (zoals PEILIMPACT, intussen nog verder gekalibreerd door BDB en beschikbaar gesteld door sumaqua via Life project ADMIRE), is het ook vooral belangrijk om te kijken welke alternatieve business modellen er zijn, samen met bedrijven in regio’s waar dit aan de orde is. Het vraagt een open blik van alle stakeholders én financiële ondersteuning van de nodige transities, maar kansen zijn er zeker. We zoeken met ILVO ook actief naar manier om dit soort onderzoek ook in België in de steigers te zetten.”

Hoe ver kan de land- of tuinbouwer zelf gaan om zijn waterhuishouding op orde te krijgen en houden? Wat is de rol van de overheid? Hoe kan die helpen/ondersteunen?

“Dat is een belangrijke vraag. Ik denk dat de boer, als ondernemer, zich zoveel mogelijk moet voorbereiden om de risico’s gelinkt aan zijn/haar bedrijfsvoering te begrijpen en strategisch af te dekken. De risico’s van intense regenval en droogte horen daar zeker bij en er zijn heel wat manieren waarop de landbouwer daarmee kan omgaan. We hebben vaak de neiging om denken in dure infrastructuurwerken, maar het kan daar ook gaan over beslissingen die meer gaan rekenen op natuurlijke infrastructuur en het reduceren van kosten voor het landbouwbedrijf. Bij risico’s horen niet enkel dingen die op korte termijn rechtstreeks de inkomsten beïnvloeden, maar ook de negatieve impact op de omgeving die op langere termijn impact heeft op het landbouwbedrijf. Anderzijds is het aan de overheid om een stabiel en duidelijk kader te creëren voor landbouwers om strategisch in te ondernemen.”

Op woensdag 1 juli komt Sarah Garré aan bod in onze podcast Boer&Bondig. Beluister elke week en je bent weer mee met de landbouwactualiteit!