Life Aclima-project zorgt voor meer waterbeschikbaarheid voor tuinders

Waterbeschikbaarheid wordt steeds bepalender voor de toekomst van land- en tuinbouw in Vlaanderen. Het Life Aclima-project helpt telers niet alleen met onderzoek, maar zet ook een stap richting praktische begeleiding op bedrijfsniveau. Zo kregen 56 landbouwers ondersteuning om concrete maatregelen uit te werken en ontvingen zij een waterpaspoort met daarin een overzicht van hun waterstromen, knelpunten en haalbare verbeterkansen.

De vijf pijlers van het project

1) Reduceren van irrigatiewater

Een belangrijke stap in duurzaam watergebruik is het reduceren van watergebruik bij irrigatie. Zowel voor vollegrondsteelten als voor aardbeien werden er verschillende proeven opgezet.

Voor de vollegrondsteelten werd er een model ontwikkeld dat alle waterstromen in en uit de bodem meeneemt en gevoed wordt door metingen op het perceel. Via een online dashboard kan de teler teelt- en veldgegevens ingeven. Het model visualiseert wanneer het bodemvocht te laag wordt en ondersteunt zo irrigatiebeslissingen.

In gesloten watersystemen bij aardbeien wordt gemiddeld al 30% drainwater hergebruikt. In trayvelden is er sinds de verplichte wateropvang (2021) een grote besparing, maar bij overkapping met vrije doorsijpeling gaat nog veel water verloren. Daarom verving het project de klassieke sturing (licht, drain-EC en drain%) door een sensorpakket in het substraat (vocht, temperatuur, EC). Met afgesproken drempelwaarden kan tot 10% minder water worden gebruikt én is er tot 30% minder drainwater.

2) Maximaal inzetten op regenwater

Er werden afdekmaterialen voor bassins getest, met aandacht voor verdamping én waterkwaliteit (vogels, algen). ICOS (drijvende meervlakkige kegels) reduceerde verdamping tot 65%. Ook Hexa-cover (hexagonale drijvende plaatjes) scoorde goed en beide systemen remmen algengroei. Ze blijven bovendien praktisch bruikbaar bij een zakkend waterpeil.

Belangrijk is ook voldoende opslagcapaciteit, het aansluiten van alle mogelijke opvangoppervlakken, en het passief koppelen van meerdere bassins (communicerende vaten) om water gelijkmatig te benutten en technische problemen te beperken. Extra drainopslag kan aanvullend nuttig zijn.

3) Infiltratie van water

Peilgestuurde drainage laat toe om water langer vast te houden, mits correcte timing (weten wanneer je afsluit). Dit kan 300 tot 1300 m³ water per hectare vasthouden. In natte jaren kan overloopwater van bassins gekoppeld worden aan peilgestuurde drainage om te infiltreren in het veld (tot 5 m³ per dag), afhankelijk van o.a. grondwaterdiepte, helling en bodemtype.

4) Alternatieve waterbronnen

Naast regenwater en een efficiënte irrigatiesturing kunnen ook alternatieve waterbronnen extra ruimte geven in periodes van droogte. Een eerste piste is het condenswater uit een WKK-installatie. Dat kan oplopen tot ongeveer 750 m³ per hectare per jaar, wat in sommige glasteelten neerkomt op ongeveer 10% van de totale waterbehoefte. Tegelijk vraagt deze bron de nodige aandacht voor waterkwaliteit: het condenswater heeft vaak een lage pH, kan sporen van metalen bevatten en is in bepaalde situaties ook gevoelig voor olieverontreiniging. Zuivering is daarom een noodzakelijke stap voor veilig hergebruik, en of de investering loont, hangt sterk af van de bedrijfsomstandigheden en de beschikbare infrastructuur.

Een tweede piste is drainwaterhergebruik, bijvoorbeeld in slateelt. Binnen het project werden vier ontsmettingstechnieken uitgetest, maar geen daarvan bleek voldoende betrouwbaar om de waterstroom volledig vrij te maken van ziektekiemen. Er werden telkens nog te veel ziekteverwekkers teruggevonden, waardoor hergebruik in deze teelt in de praktijk erg moeilijk blijft. Dat onderstreept het belang van een grondige risico-inschatting en van oplossingen die zowel technisch als fytosanitair sluitend zijn..

5) Externe waterbronnen

Ook externe aanvoer en samenwerking in de omgeving vragen een doordachte aanpak: beschikbaarheid, kwaliteit, vergunningen en afspraken bepalen mee wat haalbaar is. In Putte werd dergelijke samenwerking gerealiseerd. Een tomatenteler en een boomkweker leggen daar samen een waterbassin/wachtbekken aan zodat beide telers steeds voldoende water ter beschikking hebben.