1 op 5 landbouwers heeft een robot

​Digitalisering is allang geen ver-van-mijn-bedshow meer. Ook in de land- en tuinbouw duiken steeds meer digitale toepassingen op, van bedrijfsadministratie tot precisielandbouw en robotica. Maar hoever staan we vandaag echt? Welke tools worden het meest gebruikt? Waar liggen de grootste noden en kansen?

​​Om de huidige situatie in de landbouw scherp in beeld te krijgen, bevroegen we een representatief panel van 500 Vlaamse landbouwers. Hun antwoorden geven een duidelijk beeld van de digitale realiteit op het erf én van de belangrijkste noden en uitdagingen.

Precisietechnologie en automatisering zijn ingeburgerd

In drie vierde van de bedrijven gebruikt men al een of meerdere digitale tools in de bedrijfsvoering. Automatisatietoepassingen zijn best ingeburgerd. Het meest gebruikt is automatische klimaatsturing. Die wordt ingezet in een derde van alle bedrijven. Robots zijn geen sciencefiction meer, een op vijf van onze landbouwers maakt er dankbaar gebruik van. Ze worden gebruikt voor verschillende toepassingen: om te melken, te voederen en de vloer proper te houden. In plantaardige sectoren wordt onder meer onkruid bestreden via robots.

​Binnen automatisering wordt ziektedetectie het minst toegepast: slechts 8% van de bedrijven die inzetten op automatisering gebruikt deze technologie.

​Ook precisietechnologie is sterk ingeburgerd: 40% van de bedrijven gebruikt het voor zaaien of planten (27%), ziektebestrijding (22%) en bemesting (18%).

Dit vind jij hiervan

​Digitalisering heeft enorm veel potentieel om de administratieve last binnen de land- en tuinbouw te verminderen. Denk hierbij aan een dashboardomgeving waar we alles zouden kunnen registreren van bemesting en fyto en dergelijke, waar we dan actief mee aan de slag kunnen om bij te sturen en ook te kunnen rapporteren naar de overheid. Belangrijke kanttekening is dat wij wel controle blijven houden hoe we dit rapporteren en dat dit niet automatisch gebeurt.

​Digitalisering heeft de mechanisatie sterk verbeterd, vooral bij bemesting, planten en gewasbescherming. Dit verhoogt de precisie, maar vergroot ook de afhankelijkheid van technologie: als één onderdeel uitvalt, ligt de hele machine stil en gaat de efficiëntiewinst verloren. Daarnaast evolueren deze systemen zeer snel, wat het moeilijk maakt om bij te blijven, zowel qua kennis als investeringen. Ik ben fan van nieuwe dingen maar vraag me wel meer en meer af of dit op economisch vlak haalbaar blijft voor de bedrijven.

​Digitalisering zou in principe een groot voordeel moeten zijn. Jammer genoeg is het zo dat door de snellere verwerking van digitale gegevens er gewoon veel meer gegevens gevraagd worden. Daardoor stijgt de algemene arbeidstijd die landbouwers hieraan moeten besteden.

​Te veel in hokjes, geen brede bruikbare app waarvan ik kennis heb die toegankelijk is voor teler en afnemer, maar ook voor de registratie van bijvoorbeeld mijn rustgewassen.

Nog ruimte voor verbetering

Slechts een op de vijf landbouwers gebruikt al een managementtool om teelt en productie op te volgen en bij te sturen. Dat laat dus nog veel ruimte voor verbetering. Een kwart van de leden geeft aan geen van deze toepassingen te gebruiken. Vaak komt dat doordat ze hun pensioenleeftijd naderen en zichzelf te oud vinden om er nog in te investeren.

Marktinformatie checken

​Landbouwers zijn intensieve gebruikers van data, wat logisch is aangezien veel informatie uitsluitend digitaal beschikbaar is. Zo maakt bijna elke landbouwer er gebruik van: 95% raadpleegt minstens één keer per maand online marktinformatie. Gelijkaardige cijfers zien we bij het digitaal raadplegen van productiegegevens van het bedrijf.

Toch blijven ze meestal bij gekende bronnen. De helft heeft nog nooit informatie opgezocht via een AI-chatbot, vooral omdat ze de mogelijkheden nog niet voldoende kennen.

Hoeveel keer per week wordt gemiddeld:

​70% heeft nog nooit een bericht over het bedrijf op sociale media geplaatst

Waar digitalisering duidelijk ingeburgerd is in het productieproces, geldt dat niet voor het gebruik van sociale media. De meeste landbouwers zijn hier niet mee bezig.

Fans, maar ook critici

Gebruikmaken van digitalisering is één zaak. We vroegen ons ledenpanel ook hoe ze tegenover de algemene trend van digitalisering staan.

​Over het algemeen kijkt de Vlaamse landbouwer positief naar digitalisering en ziet hij meer voor- dan nadelen. De grootste voordelen ervaart hij bij het eigen administratief werk en bij het delen van gegevens met leveranciers en adviseurs. Toch liggen ook daar nog kansen. Anderen vinden het dan weer duur, en vooral zinvol voor overheid of aanbieders, niet voor degene die de data moet aanleveren. Voor de kwaliteit, tijdsbesteding en de milieu-impact zien we minder uitgesproken voor of tegens.

​Dit vind jij hiervan

Als dit leidt tot schaalvergroting en dus minder boeren, ben ik geen fan. Als het ons brengt tot een verdere isolatie tussen boeren en de maatschappij, ben ik geen fan. Als het onze boeren en voedselproductie afhankelijk maakt van managers die veel grip krijgen op onze werking, ben ik geen fan.

​Digitalisering wordt nog te weinig gebruikt bij audits of controles. Dan moet je toch nog alles afdrukken.

​Meer uitgesproken meningen zien we wanneer het gaat over info delen met de overheid: een op vier ziet het delen van gegevens met overheid als een belemmering. De overheid schiet volgens hen vaak tekort op het vlak van gebruiksvriendelijkheid of het koppelen van gegevens van haar eigen toepassingen. Er is te weinig doorstroming van gegevens tussen de overheden zelf waardoor dezelfde informatie meerdere keren opnieuw moet worden ingevuld. Het zogenaamde ‘only once’- principe, waarbij je gegevens maar één keer en op één plaats moet invullen – en zo meteen met alles in orde bent – is zeker nog geen realiteit in Vlaanderen. Een andere zorg is dat de digitalisering bij de overheid gepaard gaat met het opvragen van veel meer gegevens. In dat geval is er helemaal geen sprake meer van tijdbesparing of efficiëntiewinst voor de landbouwer. Tot slot rijst ook de vraag wat er precies met de verzamelde gegevens gebeurt.

Kennis en (on)begrip

Waar landbouwers over het algemeen goede digitale gebruikers zijn en geregeld een of andere digitale tool inzetten of online gegevens raadplegen, betekent dat niet dat iedereen even vertrouwd is met de digitale wereld. Rond kennis en begrip zien we een groep die goed mee is met het digitale verhaal, maar ook een andere die moeite heeft om te volgen, door complexiteit, programma’s die niet op elkaar zijn afgestemd en die snel evolueren. Anderen zitten dan weer te dicht bij hun pensioen om er nog veel in te investeren.

Dat sommigen ervaren dat ze niet mee zijn, heeft deels te maken met tijdsgebrek. Nieuwe technologie, nieuwe programma’s of apps vragen ook voortdurend tijd om jezelf erin op te leiden of om opleidingen te volgen. Het is net deze tijd die vaak ontbreekt. Maar liefst 45% van de landbouwers zegt dat ze simpelweg te weinig tijd hebben om zich in alle digitale tools te verdiepen. Sommigen geven ook aan dat bepaalde programma’s nodeloos ingewikkeld zijn, te snel evolueren, of dat er te veel verschillende apps zijn die je moet kennen, in plaats van kennis te bundelen of info tussen de programma’s uit te wisselen. Ze vragen dan ook naar vereenvoudiging met meer intuïtieve, gebruiksvriendelijke programma’s die compatibel zijn zodat ze niet zelfde gegevens meerdere keren moeten ingeven.

Onze landbouwers staan zeker open voor opleidingen, en vinden het ook belangrijk mee te blijven. Een overzicht van de belangrijkste noden:

• basiskennis (ook smartphone/pc)
• mee zijn met digitale verplichtingen
• mee blijven met nieuwe toepassingen en mogelijkheden zoals AI
• veiligheid

​Dit vind jij hiervan

​Landbouwbedrijven zijn meestal landelijk gelegen. De toegang tot vlot vast en mobiel internet is heel vaak een probleem. Dit leidt regelmatig tot uitval van systemen, met soms grote gevolgen voor de bedrijfsvoering. Er is dus nood aan een betere digitale infrastructuur op het platteland.

In de varkenshouderij vragen we één tool voor registratie van vervoer naar slachthuis, in plaats van meerdere keren hetzelfde te moeten registreren. Ook is er nood aan app om medicatiegebruik bij dieren te registreren.

Het zijn vooral vaak de veranderingen. Eens je mee bent, wordt er weeral wat gewijzigd.

Het digitale spuitboek en het afdrukken van bijvoorbeeld een manuele checklist lastenboek Vegaplan zijn geen handige tools. Dit zou makkelijker moeten kunnen zonder bijkomende programma’s.

Verzamelaanvraag, Mestbank, ... Vaak ben ik onzeker.

Veiligheid en vertrouwen

Het vertrouwen in digitale toepassingen hangt samen met de veiligheid van de systemen én met het gebruik van data. Hoewel een op 4 viert vertrouwen heeft in nieuwe technologieën, heerst er ook nog onzekerheid. Rond het delen van gegevens is een op vijf van mening dat het delen van informatie vroeg of laat leidt tot misbruik. Dat is een duidelijk signaal van wantrouwen in IT‑systemen bij landbouwers. Ook rond IT‑veiligheid is er nog bezorgdheid en onwetendheid. 40% denkt dat IT in de landbouw goed beveiligd is, 50% weet het niet. Deze cijfers tonen dat er nog nood is aan meer kennis én aan investeringen in digitale beveiliging.

​Dit vind jij hiervan

“Het komt allemaal snel. Meten is weten. Het boerenverstand moet wel blijven en dat gaat soms verloren met de digitalisering.

Digitalisering is niet meer te stoppen. Alles moet digitaal, er worden veel gegevens opgeslagen maar ze moeten van de landbouwer blijven. Gevaar bestaat in het gebruiken of misbruiken van die gegevens. Er kunnen veel grafieken worden gemaakt die niets zeggen. Een voorbeeld: het aantal kg actieve stof/ha zegt niets over de giftigheid of het milieurisico. Selectieve berichtgeving is een gevaar voor de publieke opinie.
Gevaar dat we een landbouw krijgen op twee snelheden. Wie mee is, zal zich verbeteren dankzij digitalisering, wie dit niet wil ofkan, zal veel missen.

​De keerzijde van digitalisering is dat er vanuit de overheid meer info wordt opgevraagd. De tijdswinst wordt tenietgedaan door de extra gevraagde info en dit neemt nog altijd toe. Ook wordt dezelfde info op meerdere platformen gevraagd. Als je weet dat banken, overheidsbedrijven en multinationals zoals Whatsapp gehackt worden, dan is het naïef te denken dat data veilig is bij je boekhoudkantoor.

Vooral overheidsplatformen zijn niet gebruiksvriendelijk en soms onbereikbaar. Telefonisch overleggen met de bevoegde ambtenaar kan niet meer. Commerciële teeltregistratie-apps zijn te duur voor het gemiddelde akkerbouwbedrijf. Daarbij komt ook dat er opnieuw bedrijfsdata wordt uitgewisseld, waar de economen op hameren net niet te doen omdat data in de toekomst een inkomstenbron zal worden.

Online-apps zouden beter vervangen worden door programma's die op de eigen pc draaien waarbij je dan zelf kiest welke data je deelt met wie. Nu is het niet altijd duidelijk of een app-aanbieder de data kan delen met bijvoorbeeld een fytoproducent of een afnemer van het product. Daar wordt vanuit sectororganisaties te weinig op gewezen.