“Wie alles met vuur en passie doet, loopt het risico om op te branden”

​In juni kwam Tom Waes twee keer langs op onze inspiratieconferences in Deinze en Geel. Hij vertelde er op basis van zijn ervaringen in ‘Kalm Waes’ wat hem persoonlijk geholpen heeft om zijn afgelopen woelige jaar door te geraken. Met een vleug humor, een streepje psychologie en vooral gezelligheid maakten de avonden de titel ‘Welzijn, zonder zever’ volledig waar. Letterlijk even op adem komen met de oefeningen van tv-psycholoog Joris Bruyninckx, terwijl Tom Waes alles terug naar de praktijk brengt als onverwachte gids in zelfzorg.

De twee avonden in juni maakten de aanwezigen duidelijk dat welzijn evengoed gaat over kunnen relativeren wanneer iets misloopt en kunnen lachen met de chaos van elke dag. Tom maakte aansluitend en met veel plezier nog even tijd vrij om de vele opvallende gelijkenissen tussen zijn eigen leven en dat van onze Vlaamse landbouwers onder de loep te nemen.

Tom, wat heeft je als stadsmens verrast aan het boerenleven?
“Ik ben 40 jaar geleden opgegroeid in Edegem, dus het boerenleven is me zeker niet helemaal vreemd. De grote gelijkenis tussen mezelf en landbouwers, is dat we beiden heel gepassioneerde mensen zijn. Landbouwers kiezen vaak voor een job die allesbehalve eenvoudig is, tegen de stroom in, die ongelooflijk veel werk vraagt, maar tegelijk ontzettend waardevol is. Mensen vergeten vaak dat ons voedsel niet vanzelf in de supermarkt ligt, maar echt gemaakt, gezaaid, gekweekt en geoogst wordt. Het is een levensstijl die discipline, gedrevenheid en verantwoordelijkheid vereist en dat zijn eigenschappen die ik ook in mijn eigen werk herken. Net als mezelf, moeten landbouwers elke dag voluit gaan en tegelijk bewust zijn van hun verantwoordelijkheid omdat we een job uitvoeren die invloed heeft op vele andere mensen.”

Ben je al vaak op Vlaamse boerderijen geweest?
“Zeker, tijdens de coronaperiode waren we bijvoorbeeld met ‘Reizen Waes Vlaanderen’ bij een West-Vlaamse boer, maar we waren ook al op boerderijen in de Ardennen. Het mooie is dat je altijd snel voelt dat gepassioneerde mensen dezelfde energie hebben. Of het nu in het veld is of op een filmset. Gepassioneerde mensen werken hard, dag in dag uit, met een enorme verantwoordelijkheid. Diezelfde energie herken ik bij landbouwers. Het vuur in wat ze doen, de drang om iets perfect te maken, de noodzaak om te zorgen dat alles goed loopt.”

Stel dat je voor één dag landbouwer mag zijn, wat zou je doen?
“Geef mij een tractor en laat me ploegen. Ik ben ooit twee uur op het veld mee geweest met een meisje van 16 die de hele dag op het veld op de tractor zat. Op het veld rondrijden, de stilte, de vogels die achter de ploeg aan vliegen, de weidsheid van die velden. Dat gaf een soort rust die ik niet had verwacht. Zelfs al maakt de tractor lawaai, de concentratie en het ritme zijn bijna meditatief. Het laat je beseffen dat hard werken en aanwezig zijn bij je taak zelf rust kan geven. Sommige dingen, zoals stieren handelen, zou ik niet durven. Dat vind ik te gevaarlijk. Het respect voor de risico’s zie je ook bij landbouwers. Ze hebben meestal durf gekoppeld aan kennis en voorzichtigheid.”

​​Als ik mag kiezen, geef mij een tractor en laat me ploegen. De concentratie en het ritme ervan zijn bijna meditatief.

Durvers inderdaad, maar soms hebben landbouwers het dan toch moeilijk om over problemen te durven praten.
“Ik snap dat heel goed. Het idee om met een psycholoog te praten wordt nog vaak als ‘geitenwollensokken’ gezien. Ik heb dezelfde nuchterheid als vele landbouwers en het is voor mij persoonlijk ook een grote drempel gebleken. Ik heb nu wel zelf ervaren hoe belangrijk praten kan zijn. Na mijn ongeval moest ik die drempel zelf ook overwinnen en hulp zoeken om mijn hoofd weer op orde te krijgen. Er komt een moment dat je het zelf niet meer weet. Een psycholoog kan je dan door je eigen gedachten gidsen en ervoor zorgen dat je zelf de antwoorden vindt. Je hebt gewoon hulp nodig om tot die antwoorden te komen die je eigenlijk zelf al weet. Ik vergelijk het met een kruispunt op een moeilijke wandeling waar je links of rechts moet kiezen. Een psycholoog zal je de mogelijke gevolgen vertellen van links en rechts, maar jij moet zelf de keuze maken. Ik kan het iedereen aanraden. Het erkennen van stress, eenzaamheid of moeilijke momenten mag voor landbouwers zeker niet gezien worden als zwakte, maar als een manier om werk en leven vol te houden.”

​Een psycholoog gidst je door je eigen gedachten en zorgt dat je zelf de antwoorden vindt.

Jij ervaart in je job net zoals landbouwers ook vaak lange, drukke periodes. Hoe vind je in die periodes tijd voor jezelf?
“Het moeilijkste aan mijn job is om een evenwicht te vinden terwijl je laat ons zeggen 340 dagen per jaar keihard werkt. Mijn manier om dat vol te houden, is connectie blijven houden met de mensen die dicht bij me staan. Dat zijn in de eerste plaats mijn kinderen en mijn vriendin. Het is belangrijk dat die mensen heel goed weten waar je mee bezig bent. Het geeft voor hen duidelijkheid en een soort houvast om te weten wanneer je tijd voor hen hebt. Tussendoor probeer ik de kleine momenten te nemen: een telefoontje, een fietstocht, even bijpraten. Geluk is alleen maar echt als het gedeeld wordt. Het is met andere woorden alleen maar leuk als je je passie kan delen en verbonden kan blijven met de mensen rond je. Dat delen zorgt mee voor het gevoel dat je een zinvolle taak doet en maakt het uiteindelijk waardevol om zoveel te werken.”

Wat heb je zelf meegenomen uit ‘Kalm Waes’?
“Voor mij is dat ademhaling en relaxatie, maar eigenlijk heeft het me vooral geleerd hoe belangrijk het is om een moment te zoeken voor jezelf. Ook al is het maar voor korte tijd, even vijf of tien minuten alles aan de kant leggen en tot rust komen. Echt tijd nemen voor jezelf. Dat is iets dat ik voor ‘Kalm Waes’ niet kende.”

Hoe ga je om met negatieve kritiek en publieke druk?
“Ik heb vorig jaar door mijn eigen fout een gigantische storm over mij gekregen. Ik heb het daar heel moeilijk mee gehad en zat met een groot schuldgevoel. Mensen zeiden van alles, vooral via sociale media, waardoor ik letterlijk een stortvloed aan meningen over me heen kreeg. Landbouwers kennen dat ook, maar dan over hun werk. Ze worden vervuilers of dierenmishandelaars genoemd, zorgen voor stikstofproblemen. Iedereen heeft een mening, maar vaak is die niet gefundeerd. Het is belangrijk om een onderscheid te kunnen maken. Net zoals ikzelf dat heb moeten inbouwen, moeten landbouwers ook een mentale filter hebben om kritiek te verwerken en zichzelf te beschermen tegen stress. De bagger naast je neerleggen, maar de gefundeerde kritiek bekijken en er mee aan de slag gaan. Het kan soms verrassend waardevol zijn om de gefundeerde mening van je tegenstanders te analyseren, daar kan je soms echt iets uithalen waar je over moet nadenken.”

Heb je nog een slotboodschap voor onze landbouwers?
“Blijf kalm en vergeet niet dat je ooit gestart bent met je job vanuit een passie en een liefde voor iets. Omring je met mensen waarmee je samen voor je droom blijft gaan. Koester die mensen, je gezin en je vriendenkring. Die mensen geven je kracht bij tegenslagen. Hard werken is belangrijk, maar verbondenheid maakt dat je werk zinvol blijft. Zorg dat je mentale gezondheid aandacht krijgt: praat met mensen, zoek momenten van rust en reflectie. Het leven is veeleisend, maar niemand kan het alleen dragen.”

​Relaxatie-oefeningen van tv-psycholoog Joris Bruyninckx

​1. Buikademhaling

Dit is een van de meest fundamentele en krachtige ontspanningstechnieken.

Ga comfortabel zitten of liggen.

Leg één hand op je borst en de andere op je buik, net onder je ribbenkast.

Adem langzaam en diep in door je neus. Voel hoe je buik omhoog komt en je hand meebeweegt. Je borst moet zo min mogelijk bewegen.

Adem langzaam uit door je mond of neus. Voel hoe je buik zakt.

Herhaal dit vijf tot tien keer. Concentreer je volledig op de ademhaling en het ritme.

2. Progressieve spierontspanning

Bij deze methode span je verschillende spiergroepen bewust aan en ontspan je ze vervolgens weer.

Ga comfortabel liggen of zitten in een rustige ruimte.

Begin bij je voeten. Span de spieren in je voeten aan (krul je tenen) voor ongeveer vijf seconden.

Ontspan de spieren volledig. Voel het verschil tussen spanning en ontspanning.

Werk zo langzaam omhoog door je hele lichaam: je kuiten, dijen, billen, buik, borst, armen, handen, schouders, nek en gezicht.

Focus op het ontspannen gevoel na elke spiergroep.

3. Mindfulness oefening (5-4-3-2-1 methode)

Deze oefening helpt je om in het huidige moment te komen en af te leiden van stressvolle gedachten.

Kijk om je heen en noem vijf dingen die je kunt zien. Besteed aandacht aan de details, zoals de kleur of vorm.

Noem vier dingen die je kunt voelen. Dit kan de stof van je kleding zijn, de ondergrond waarop je zit, of de temperatuur van de lucht.

Noem drie dingen die je kunt horen. Dit kan het tikken van een klok zijn, het geluid van de wind, of het geluid van je eigen ademhaling.

Noem twee dingen die je kunt ruiken.

Noem één ding dat je kunt proeven. Als je niets in je mond hebt, proef dan de smaak van je eigen mond.

Tips voor een succesvolle ontspanning

Routine: Probeer de oefeningen dagelijks te doen, zelfs voor een paar minuten. Consistentie is belangrijker dan de duur.

Locatie: Zoek een rustige plek waar je niet gestoord wordt.

Geduld: Het kan even duren voordat je de effecten van de oefeningen voelt. Wees niet te streng voor jezelf.