Wie neemt de beslissingen als een landbouwer dat zelf niet meer kan?

Tussen 2011 en 2025 overleden in Vlaanderen bijna 3.800 landbouwers. In onze actualiteitenpodcast Boer&Bondig gingen we daarom dieper in op het belang van een zorgvolmacht voor landbouwers. Want ook zonder overlijden kan een landbouwer plots niet meer in staat zijn om zelf beslissingen te nemen. Wat betekent dat voor de continuïteit van een landbouwbedrijf en wat kan je vooraf regelen? Notaris Bart Van Opstal en Boerenbondconsulent Dirk Vermander geven uitleg.

Beslissingen blijven nodig

“Een zorgvolmacht is een contract waarbij je mensen aanduidt die voor jou beslissingen mogen nemen wanneer je dat zelf niet meer kan”, legt notaris Bart Van Opstal uit. De volmacht wordt dus vooraf geregeld, op een moment dat iemand nog zelf kan beslissen. Als die persoon later wilsonbekwaam wordt, kunnen de aangeduide personen binnen de afgesproken bevoegdheden in zijn of haar plaats handelen. Een zorgvolmacht kan bijvoorbeeld van belang zijn na een ongeval of bij een ernstige ziekte.

Voor een landbouwbedrijf is dat belangrijk omdat de bedrijfsvoering ondertussen gewoon doorgaat. “Een landbouwbedrijf staat niet stil”, zegt Van Opstal. “Er moeten beslissingen genomen worden, contracten ondertekend en soms moeten er belangrijke transacties worden geregeld.”

Wanneer een bedrijfsleider door bijvoorbeeld een coma of dementie zelf geen geldige beslissingen meer kan nemen, kunnen zulke zaken geblokkeerd raken. Een zorgvolmacht kan ervoor zorgen dat iemand die de landbouwer vooraf heeft aangeduid, de nodige beslissingen kan blijven nemen.

Ook tijdens een bedrijfsovername

Volgens Dirk Vermander, dienstbetoonconsulent bij Boerenbond, zijn er in de landbouw heel concrete situaties waarin dat van belang kan zijn. “Als men bezig is met een overname van een landbouwbedrijf of met verpachten, verhuren of het opmaken van contracten, is het belangrijk dat de rest verder kan als een van de bedrijfsleiders zou uitvallen.”

Hij geeft het voorbeeld van een bedrijfsovername. Als een ouder tijdens het proces door een ziekte plots wilsonbekwaam wordt, kan dat problemen opleveren bij het ondertekenen van het overnamecontract. Met een zorgvolmacht kan iemand anders, binnen de afgesproken bevoegdheden, die rol opnemen en kan de overname verder worden geregeld. Dat is niet enkel een theoretische situatie. “Dat gebeurt helaas af en toe in de praktijk.”

Bespreek vooraf wat er moet gebeuren

Een zorgvolmacht opstellen is volgens Dirk Vermander echter maar één onderdeel van een goede voorbereiding. Partners die samen een landbouwbedrijf leiden, zouden volgens hem ook vooraf moeten bespreken wat er met het bedrijf moet gebeuren als een van hen wegvalt en niet meer kan werken of beslissingen kan nemen.

“Zal de andere partner het bedrijf verderzetten? Gaat die het stopzetten? Zal hij of zij het overlaten aan een van de kinderen of aan iemand anders?” Het zijn vragen waar volgens Dirk best op voorhand over wordt nagedacht.

Dat gesprek kan bovendien evolueren naarmate de omstandigheden veranderen. Wie vandaag nog samen het bedrijf runt, kan binnen enkele jaren bijvoorbeeld met een bedrijfsovername of opvolging bezig zijn. Ook dan kan het nodig zijn om de gemaakte afspraken opnieuw te bekijken. “Met z’n tweeën weet je veel meer dan alleen, één plus één is op dat vlak drie.”

Niet wachten tot de oude dag

Een zorgvolmacht is niet alleen iets voor oudere landbouwers. Een ongeval of plotse ziekte kan iemand op elke leeftijd wilsonbekwaam maken. “Je hoeft niet te wachten totd je 70 jaar bent om een zorgvolmacht op te maken.”

Een zorgvolmacht kan onderhands worden opgesteld, maar Vermander raadt landbouwers aan om hiervoor een notaris te raadplegen. Die kan helpen om de afspraken juridisch correct en voldoende duidelijk vast te leggen en de volmacht te laten registreren. Dat is belangrijk om ervoor te zorgen dat ze ook na wilsonbekwaamheid kan blijven doorwerken.

De persoon die wordt aangeduid om beslissingen te nemen, hoeft daarbij niet noodzakelijk de partner of een kind te zijn. Het kan ook een andere vertrouwenspersoon zijn. In de praktijk zullen echtgenoten of partners elkaar vaak als eerste aanduiden en eventueel ook de kinderen opnemen in de regeling. Een zorgvolmacht kan bovendien later nog worden aangepast zolang de persoon die ze heeft opgesteld zelf nog wilsbekwaam is.

Vooraf nadenken voorkomt blokkering

Voor landbouwers die samen het bedrijf leiden, komt het uiteindelijk neer op één belangrijke vraag: wie kan het bedrijf verder laten draaien als een van beiden dat plots zelf niet meer kan?

Door daar vooraf met elkaar en met het gezin over te spreken en de nodige juridische afspraken vast te leggen, kan worden vermeden dat belangrijke beslissingen of lopende zaken blokkeren op een moment waarop er al genoeg andere zorgen zijn.