Welke dossiers legt de Vlaamse regering volgend jaar op tafel?

​De afgelopen weken en maanden was de begroting van de overheid een bijna voortdurend gespreksonderwerp. Terwijl de federale begrotingsbesprekingen nog volop lopen in extra time, wordt de Vlaamse begroting voor 2026 ondertussen in het Vlaams Parlement besproken.

Deze besprekingen gebeuren op basis van de beleids- en begrotingstoelichtingen, in het jargon BBT’s genoemd. Wie verwacht dat alle mogelijke projecten gedetailleerd worden beschreven, is eraan voor de moeite. De BBT’s en hoe gedetailleerd ze zijn, welke kernboodschappen worden meegegeven of in welke mate ze concreet zijn of niet, hangt nogal af van de betrokken minister. Meestal blijven de documenten vrij vaag, geven ze vooral aan dat zaken worden onderzocht of in voorbereiding zijn en blijft de timing erg ruim - bijvoorbeeld najaar 2026. Maar wie tussen de regels leest, ziet toch een aantal grote beleidsintenties verschijnen, en kan terugvinden aan welke dossiers wordt gewerkt of wat er in de pijplijn zit. Soms kunnen ook de budgettaire verschuivingen een voorafspiegeling zijn.

Wat zijn de beleids- en begrotingstoelichtingen die voor land- en tuinbouw belangrijk zijn?

​Landbouw: voortzetting eerdere plannen

Beginnen doen we met de BBT Landbouw, waarvoor minister Jo Brouns bevoegd is. De plannen voor 2026 bouwen vooral voort op initiatieven die dit jaar zijn gestart. Denk aan het afronden van een toekomstvisie voor de landbouw, het verduidelijken van de bekommernissen rond het Europees Meerjarig Financieel Kader & het GLB richting de Europese Commissie, en het verder uitwerken van digitalisering en administratieve vereenvoudiging. Voor de glastuinbouw wordt een nieuwe convenant in het vooruitzicht gesteld om de CO2-uitstoot terug te dringen. Verder zal ook meer worden ingezet op het erkennen van de landbouw en de volledige voedingssector als sectoren van strategisch belang en wordt de regelgeving inzake vul- en spoelplaatsen verder voorbereid. Ook de toegang tot grond blijft een aandachtspunt, onder andere door het proberen overtuigen van lokale besturen om hun eigen gronden ter beschikking te stellen van landbouwers in het kader van een lokale voedselstrategie. Besparen doet de minister inzake landbouw vooral op de Rendac-middelen, waardoor er minder budget beschikbaar zal zijn voor het ophalen van kadavers.

Plattelandsbeleid en omgeving: nieuw pact

In de BBT Plattelandsbeleid, waarvoor minister Hilde Crevits bevoegd is, ligt de focus op het totstandkomen van een Plattelandspact in 2026. De BBT Omgeving van minister Jo Brouns voorziet in de verdere uitrol van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen, inclusief de opmaak van beleidskaders zoals ‘Ruimte voor Landbouw’. De beleidskaders zullen handvatten bevatten om de strategische visie van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen in de praktijk om te zetten. Daarnaast geeft de BBT aan dat wordt onderzocht hoe bestemmingsneutraliteit voor hernieuwbare energie kan worden gerealiseerd. Dit betekent dat bij productie, opslag of distributie van hernieuwbare energie alleen nog de milieu-effecten worden beoordeeld, niet de ruimtelijke effecten. De BBT stelt ook een openruimtepact en een versnelling van de AGNAS-RUP’s in het vooruitzicht. Het gaat om Ruimtelijke Uitvoeringsplannen (RUP’s) die worden opgemaakt in het kader van het AGNAS-proces. Met deze RUP’s wordt werk gemaakt van de afbakening van de agrarische en natuurlijke structuur. Landbouwgrond dat via deze RUP’s wordt herbevestigd, wordt Herbevestigd Agrarisch Gebied (HAG) genoemd. Nieuw, en iets wat in dat verband de nodige vragen doet rijzen, is de actualisering van het HAG. Waarom die actualisering nodig is en wat het doel is van die oefening, is onduidelijk. Er wordt werk gemaakt van het eerste Natuurherstelplan in uitvoering van de Europese Natuurherstelverordening. Een elektronisch monitoringssysteem voor luchtzuiveringssystemen zal worden geïntroduceerd als onderdeel van het Vlaams Luchtbeleidsplan 2030. Er wordt verder gewerkt aan het emissiemodel dat na 2030 de basis zal vormen voor het stikstofbeleid. Ook zal men verdere initiatieven nemen inzake PFAS, gericht op een uitfasering wanneer er alternatieven beschikbaar zijn. Voorts worden Blue Deal en het LULUCF-actieplan worden verder uitgevoerd. Inzake vergunningen zal men aan de slag gaan met de aanbevelingen van de expertencommissie. Met betrekking tot de passende beoordeling zal worden gekeken op welke manier die kan worden vereenvoudigd. Voor het eerst wordt ook aangegeven dat men in dialoog zal gaan met de Europese Unie over de vele milieu- en andere doelstellingen die voor een kleine en intensief benutte regio als Vlaanderen moeilijk haalbaar blijven. Het beleid inzake zwerfvuil en asbest wordt onverminderd voortgezet. Er zal werk worden gemaakt van een bodemzorgplan in uitvoering van de European Soil Monitoring Law. De nadruk zal onder andere liggen op het bestrijden van bodemerosie. De timing om tegen 2026 de allocatie te beëindigen van de natuurdoelen in habitatrichtlijngebieden (SBZ-H) nabij piekbelasters blijft behouden. Die oefening moet trouwens afgerond zijn tegen uiterlijk eind 2030 voor de overige habitats. In het voorjaar 2026 komen normaal gezien ook de ontwerpinrichtingsplannen voor de PAS-maatwerkgebieden. Projecten zoals Sigma en Weerbare Westhoek worden voortgezet. Het soortenschadebesluit wordt geactualiseerd. Er zal worden gekeken of en op welke manier kan gewerkt worden met carbon of nature credits binnen het eventuele Europese kader. De stroomgebiedbeheerplannen zullen worden geactualiseerd en het MAP zal onverminderd verder worden uitgerold. De evaluatie van de brede weersverzekering wordt afgerond. De BBT onroerend erfgoed – van bevoegd minister Ben Weyts – kondigt de evaluatie van de regelgeving en de premies (zoals de tussenkomst in buitensporige opgravingskosten) aan.

Energie en Klimaat

In de BBT Energie en Klimaat van bevoegd minister Melissa Depraetere is er de nodige wisselwerking met de BBT Omgeving of Landbouw, met onder andere aandacht voor het Convenant Glastuinbouw, de PV-verplichting of de energieaudits voor niet-residentiële gebouwen. In de BBT Buitenlands Beleid en Rampenfonds van bevoegd minister-president Matthias Diependaele komt opnieuw de dialoog met de Europese Unie aan bod inzake de haalbaarheid van Europese doelstellingen. Met betrekking tot het Rampenfonds wordt de snelle erkenning van rampen en de vlotte afhandeling van schadedossiers in het vooruitzicht gesteld.

Dierenwelzijn: kippen en varkens

In de BBT Dierenwelzijn, waarvoor minister Ben Weyts bevoegd is, worden enkele nieuwe initiatieven aangekondigd. Er wordt ingezet op het vaststellen van voetzoolletsels bij vleeskippen in slachthuizen en op het opleiden van medewerkers om dit correct uit te voeren. De regelgeving rond het welzijn van kalkoenen zal worden heringevoerd. In 2026 start de evaluatie van de werking en samenstelling van de Vlaamse Raad voor Dierenwelzijn, met het oog op een aangepaste samenstelling en werking vanaf 2028. De minister blijft inzetten op lange dierentransporten en blijft pleiten voor een verbod op het chirurgisch castreren van biggen en de invoering van positieflijsten op EU-niveau. Hij wil ook aandacht besteden aan de ongevallen met roostervloeren waarbij varkens in mestputten omkomen. De uitrol van het dierenwelzijnslabel ‘Beter voor Dieren’ zal ook fungeren als promotie voor de diervriendelijke productie van voedel. Maar wat dit precies betekent, is voorlopig onduidelijk. Samen met zijn federale collega’s wil hij het probleem van dierensterfte bij stalbranden bespreken. Vanaf 2026 kunnen voor het eerst administratieve geldboetes worden opgelegd voor schendingen van de Vlaamse Codex Dierenwelzijn. De minister onderzoekt in het kader van handhaving de inzet van AI en de mogelijkheid om bijkomende alternatieve sancties (vorming, professionele begeleiding en taakstraffen) op te leggen.