De vorige Vlaamse regering lanceerde in 2020 de eerste Blue Deal om de strijd tegen droogte en waterschaarste aan te gaan. De Blue Deal 1.0 bevat meer dan 70 acties en 400 projecten die inzetten op ontharding, vernatting en maximaal circulair watergebruik. De nieuwe Vlaamse regering wil voor het zomerreces de Blue Deal 2.0 afronden. Wat staat er op het spel?
De Blue Deal is gebonden aan de legislatuur en beschrijft de strategische doelstellingen voor oppervlaktewaterkwaliteit, overstromingen en droogte, grondwater, drinkwater en afvalwater. Verder spreekt de Blue Deal zich uit over de financiering en samenhang met andere beleidsdomeinen. Er is wettelijk vastgelegd dat elke Vlaamse regering binnen het jaar na aantreden een nieuwe Blue Deal moet opstellen. In aanloop naar de Blue Deal 2.0 hebben heel wat middenveldorganisaties – waaronder Boerenbond - vanuit de adviesraden Minaraad, SERV en SALV een adviesrapport geschreven. Vlaanderen kiest voor het pad van de – aanvankelijk minder strenge – doelfasering, maar ook deze zal heel wat inspanningen vragen.
Kaderrichtlijn Water: principe van doelfasering
Oorspronkelijk moesten alle waterlopen in Europa tegen 2015 in goede toestand zijn. Vlaanderen kreeg net als veel andere lidstaten uitstel tot 2027, maar ook dan zullen we de eindmeet niet halen. Er is een positieve evolutie inzake waterkwaliteit, maar slechts weinig waterlichamen halen vandaag de norm. Door het strenge ‘one out, all out’-principe, waarbij alle parameters in een waterlichaam goed moeten zijn om van een goede toestand te kunnen spreken, is vooruitgang weinig zichtbaar.
Vanaf 2027 zijn er minder uitzonderingsmogelijkheden toegestaan en maakt Vlaanderen gebruik van doelfasering. Dat betekent dat Vlaanderen minder strenge doelstellingen vaststelt die elke zes jaar opnieuw getoetst worden. Voor ieder waterlichaam worden per parameter (biologisch, chemisch, hydromorfologisch) plandoelstellingen opgesteld om uiteindelijk de normen te behalen tegen 2033, 2039 of later. Bij de opmaak van de vierde stroomgebiedbeheerplannen (2028-2033) zal het principe van doelfasering al in praktijk gebracht worden. Vlaanderen zal aan de Europese Commissie een zeer solide en gedetailleerde onderbouwing per waterlichaam moeten leveren, aantonen dat alle mogelijke inspanningen zijn geleverd en nog zullen worden geleverd, en aantonen dat er geen verdere achteruitgang zal plaatsvinden.
De landbouw zal, net als de industrie en huishoudens (bijvoorbeeld via rioleringen), bijkomende inspanningen moeten leveren om de doelen van de Kaderrichtlijn Water te behalen. Lozingsvergunningen zullen geëvalueerd worden om na te gaan of de lozing niet voor een achteruitgang van de betrokken waterloop zorgt en zelfs de verbeterverplichting niet in de weg staat. Voor sectorspecifieke plannen en programma’s, zoals het PAS, MAP en GLB, wordt bekeken of deze volstaan en op welke manier deze garanties voor het bereiken van de doelstellingen kunnen bieden.
Haalbaar, betaalbaar en eerlijk
De lat van de Kaderrichtlijn Water ligt hoog, zeker in een versnipperd en verstedelijkt Vlaanderen. Buurlanden hebben veel invloed op de waterkwaliteit en –kwantiteit in Vlaanderen en ook klimaatverandering speelt mee. Een screening van het EU-aqcuis is nodig om blokkeringen van vergunningverlening door onhaalbare doelstellingen en deadlines te voorkomen.
Landbouwbedrijven zullen verder inspanningen moeten leveren maar mogen niet geblokkeerd worden omdat de waterdoelen (nog) niet bereikt zijn. Voor Boerenbond is het cruciaal dat de gevraagde inspanningen haalbaar, betaalbaar en eerlijk zijn. Bij het uitwerken van de doelfasering moeten de effecten van beslist en toekomstig beleid correct ingeschat worden. Er bestaat heel wat sectorale regelgeving voor landbouw met positieve impact op waterkwaliteit en -kwantiteit (MAP7, NAPAN, GLB …). Veel van deze maatregelen leiden pas op langere termijn tot merkbare verbeteringen; er zijn een aantal groeiseizoenen voor nodig. Daarnaast is transparantie over de meetgegevens, aannames en gebruikte modellen essentieel en is betrokkenheid van de stakeholders in het verdere traject van groot belang.
Sponsdoelen op maat
Om Vlaanderen te wapenen tegen droogte en wateroverlast wil de Blue Deal 2.0 meer water vasthouden door gebiedsspecifieke sponsdoelen op te maken. Dit gebeurt eerst in een aantal prioritaire gebieden en daarna in heel Vlaanderen.
In Vlaanderen beschikken we over zeer vruchtbare gronden die we moeten koesteren. Te hoge grondwaterstanden zijn nefast voor landbouwgewassen en doen opbrengsten dalen. Bij vernattingsprojecten voor natte natuur moeten er technische maatregelen genomen worden die ervoor zorgen dat een bepaalde grondwaterstand in het natuurgebied gegarandeerd blijft zonder dat de omliggende landbouwpercelen erdoor getroffen worden. Indien veranderingen in grondwaterstanden toch leiden tot waardeverminderingen of opbrengstdervingen voor landbouwers, moet er een eerlijk vergoedingensysteem en flankerende maatregelen zijn. Bij het opmaken van de sponsdoelen moet men investeren in het daadwerkelijk betrekken van de actoren op het terrein zodat er draagvlak ontstaat voor het gebiedsgericht beleid.
Grondwatergebruik onder de loep
De ontwerpnota Blue Deal 2.0 kondigt een waterbalans aan voor elk grondwaterlichaam, een verbetering van het modelinstrumentarium waaronder een ‘klimaatcheck’ om de impact van activiteiten op de grondwatervoorraad te bepalen en een evaluatie van de huidige grondwatervergunningen. Met deze maatregelen moet een evenwicht bereikt worden tussen gebruik en aanvulling van grondwater.
Grondwater is en blijft een noodzakelijke en kwalitatieve bron voor de landbouwsector, toegang tot deze waterbron moet verzekerd worden. Omgekeerd is landbouw ook een belangrijke partner door het vrijwaren van open ruimte waardoor regenwater kan infiltreren. Bovendien infiltreert heel wat van het irrigatiewater terug naar het grondwater. Bij de vergunningverlening op bedrijfsniveau moet rekening gehouden worden met de nood aan hoogwaardig water, de al gedane inspanningen om het waterverbruik terug te schroeven en de mogelijkheden (praktisch, vergunningtechnisch en financieel) om over te schakelen op andere waterbronnen.
Strategisch plan waterbevoorrading in opmaak
Een belangrijk element in de Blue Deal 2.0 is de opmaak van een overkoepelend, Vlaams strategisch plan waterbevoorrading. Dit plan moet de waternoden van drinkwatersector, landbouw en industrie in beeld brengen en op elkaar afstemmen. Ook circulair watergebruik zal hier een prominente plaats krijgen.
Het ‘water efficiency first’-principe, afkomstig van de Europese Water Resilience Strategy, zal hierbij belangrijk zijn. Eerst moet er aandacht zijn voor maatregelen die de watervraag beperken, gevolgd door maatregelen voor efficiënter (her)gebruik, en vervolgens voor het verhogen van het wateraanbod.
Landbouwers nemen tal van maatregelen om zich te wapenen tegen waterschaarste. Op het terrein wordt sterk ingezet op waterbesparing en waterconservering door opvang van regenwater, het plaatsen van regelbare stuwen, peilgestuurde drainage, druppelbevloeiing en maatregelen om de sponscapaciteit van de bodem te verhogen. Toch is de impact van deze inspanningen en de watervoorraad die landbouwers zelf aanleggen niet oneindig. Zodra die buffers zijn uitgeput tijdens droogteperiodes, zijn aanvullende oplossingen nodig om de landbouw van voldoende water te blijven voorzien. Land- en tuinbouwers kunnen hun productieproces immers niet zomaar stilleggen tijdens droge periodes.
Daarom is er nood aan structurele maatregelen, zoals investeringen in de aanleg van bufferbekkens en waterbassins. Ook het hergebruik van bedrijfsafvalwater, gezuiverd water van rioolwaterzuiveringsinstallaties en permanente bemalingsinstallaties moet beter ondersteund worden, uiteraard met aandacht voor voedselveiligheid. De overheid speelt hierin een cruciale rol door deze structurele maatregelen actief te faciliteren en administratieve drempels zoveel mogelijk weg te nemen.
Faciliteren en drempels wegwerken
De Blue Deal 2.0 bundelt de uitdagingen om de waterkwaliteit en –kwantiteit te verbeteren. De land- en tuinbouw staat, net als de industrie en huishoudens, voor een grote uitdaging om de doelen van de Kaderrichtlijn Water te behalen. Maar die inspanningen moeten haalbaar, betaalbaar en redelijk zijn en rekening houden met de effecten van lopend en beslist beleid, zoals het mestactieplan en NAPAN. Boerenbond volgt de opmaak van de volgende stroomgebiedbeheerplannen van dichtbij op en waakt erover dat het traject richting de doelen realistisch is, en dat landbouwers tijd en ruimte krijgen om zich aan te passen. Voldoende budget uit de Blue Deal 2.0 moet naar landbouw gaan om stappen vooruit te kunnen zetten en te investeren in waterbesparing en -conservering. Het strategisch plan waterbevoorrading moet structurele maatregelen faciliteren en administratieve drempels wegwerken om land- en tuinbouw te allen tijde van voldoende en kwalitatief water te voorzien.
Ontdek tijdens de Demoreeks Klimaat & Technologie praktische innovaties voor land- en tuinbouwbedrijven. Bekijk demo’s op het veld, stel vragen en laat je inspireren door concrete oplossingen uit de praktijk.
Ontdek in onze economische sectoroutlook vleesvee hoe Boerenbond en KBC samen hun gemeenschappelijke economische kennis toegankelijk maken voor leden en klanten. Een beknopte webinarvideo voor en op maat van onze vleesveehouders.
Boerenbond bracht landbouwers in Ronse en Wetteren samen rond slim energiebeheer, met praktische inzichten over zonnepanelen, batterijen en kosten op het erf.
De stormschade van 27 op 28 juni heeft heel wat mais doen omvallen. Landbouwcentrum voor Voedergewassen publiceerde nu een beslissingsboom die je helpt te beslissen wat je moet doen na schade.
Campo Solar groeide in tien jaar van een tuinfeest uit tot een festival voor 30.000 bezoekers, met landbouw als hart van de beleving: tussen mais, bloemen en lokale smaken.
Dikbilkoeien blijven stabiel op hoog niveau, terwijl dikbilstieren en reforme melkkoeien onder druk staan. Ontdek hoe de prijzen evolueren en wat de zomer kan brengen.
Binnen het Europese project Re-Greenhouse kunnen glastuinbouwers zich kandidaat stellen voor een begeleidingstraject met een nieuwe energietool. Die helpt om na te gaan welke hernieuwbare of alternatieve energiebronnen technisch en economisch interessant kunnen zijn voor jouw bedrijf. Inschrijven kan tot 23 augustus 2026 om 17 uur.
Ontdek tijdens de Demoreeks Klimaat & Technologie praktische innovaties voor land- en tuinbouwbedrijven. Bekijk demo’s op het veld, stel vragen en laat je inspireren door concrete oplossingen uit de praktijk.
Ontdek in onze economische sectoroutlook vleesvee hoe Boerenbond en KBC samen hun gemeenschappelijke economische kennis toegankelijk maken voor leden en klanten. Een beknopte webinarvideo voor en op maat van onze vleesveehouders.
Ferm voor Agravrouwen organiseerde op 3 juli een fietsbenefiet om aandacht te vragen voor het mentale welzijn van boeren en boerinnen. De opbrengst gaat naar Boeren op een Kruispunt.
