Samen werken aan wateruitdagingen, met respect voor landbouw

​Water wordt steeds meer een uitdaging voor Vlaanderen. Met de lokale Blue Deals wil de Vlaamse overheid lokale besturen, waterbeheerders, landbouwers, natuurorganisaties, bedrijven en burgers rond de tafel brengen om samen werk te maken van een duurzaam waterbeheer. Het initiatief kadert binnen de Vlaamse Blue Deal 2025-2029, die de regio beter moet beschermen tegen droogte, wateroverlast en waterkwaliteitsproblemen.

Binnen een lokale Blue Deal vormen verschillende partners een gebiedscoalitie die samen een actieplan uitwerkt. Per gebied legt men concrete doelstellingen vast, zoals het verhogen van de waterinfiltratie, het bufferen van water, het herstellen van de waterkwaliteit of het versterken van de weerbaarheid tegen klimaatextremen. In 2026 lanceerde de Vlaamse regering hiervoor een projectoproep waarbij zowel bestaande samenwerkingsverbanden als nieuwe coalities konden intekenen.

​Boerenbond werd in verschillende regio’s gevraagd om mee te stappen in deze Lokale Blue Deals. Als organisatie staan we open voor samenwerking en willen we constructief bijdragen aan oplossingen voor duurzaam waterbeheer. Tegelijk vinden we het cruciaal dat landbouwers voldoende rechtszekerheid behouden en dat de voorgestelde maatregelen geen onevenredige gevolgen hebben voor land- en tuinbouwbedrijven. Daarom koppelde Boerenbond een aantal duidelijke randvoorwaarden aan de intentieverklaringen die in het kader van de subsidieaanvragen werden ondertekend.

1. Inzetten op vrijwillige en stimulerende maatregelen

We zijn van oordeel dat deelname aan maatregelen steeds op vrijwillige basis moet gebeuren. Landbouwers moeten zelf kunnen beslissen of een maatregel op hun bedrijf of gronden past. Een gebiedscoalitie mag geen bijkomende verplichtingen creëren die verder gaan dan de bestaande regelgeving.

​Vrijwillige instrumenten, begeleiding en stimulerende maatregelen zorgen voor meer draagvlak op het terrein dan verplichtingen of beperkingen. Alleen wanneer landbouwers overtuigd zijn van de meerwaarde van een maatregel, ontstaat er een duurzame samenwerking.

2. Maatregelen moeten een netto positieve impact hebben op de land- en tuinbouw

Elke maatregel die vanuit een gebiedscoalitie wordt voorgesteld, moet rekening houden met de economische leefbaarheid van landbouwbedrijven. Boerenbond pleit voor oplossingen waarbij waterdoelen en landbouwdoelen elkaar versterken.

De coalitie mag geen strengere beperkingen opleggen dan wat al in de bestaande wetgeving is voorzien. Als maatregelen toch leiden tot inkomensverlies, bijkomende beheerlasten of gebruiksbeperkingen, moet daar een volledige en billijke vergoeding tegenover staan.

3. Publieke gronden moeten in primair landbouwgebruik blijven

Publieke gronden spelen vandaag een belangrijke rol voor de landbouwsector. Ze bieden kansen aan actieve landbouwers om gronden te gebruiken of uit te breiden en zorgen mee voor een betaalbaar aanbod van landbouwgrond.

Boerenbond vraagt daarom dat gronden van overheden en publieke instellingen in eerste instantie hun landbouwfunctie behouden. Het systematisch omvormen van deze gronden naar andere functies kan de druk op de toch al schaarse landbouwgrond verder verhogen.

4. Structurele betrokkenheid van landbouw vanaf de start

Landbouw moet van bij de opstart van een gebiedscoalitie betrokken worden bij de uitwerking van doelstellingen, maatregelen en acties. Het is niet voldoende om landbouw pas in een latere fase te informeren of om advies te vragen wanneer de grote lijnen al vastliggen.

Door landbouw vanaf het begin mee rond de tafel te brengen, kunnen potentiële knelpunten tijdig worden gesignaleerd en kunnen maatregelen beter afgestemd worden op de realiteit op het terrein.

5. Landbouw moet als volwaardige partner erkend worden

Landbouw is niet enkel een doelgroep waarop maatregelen betrekking hebben, maar een actieve partner in het waterbeheer van een gebied. Daarom vraagt Boerenbond een evenwichtige vertegenwoordiging van de verschillende sectoren binnen de coalitie.

Belangrijke beslissingen moeten zoveel mogelijk in consensus worden genomen. Daarnaast moet voldoende draagvlak aanwezig zijn bij de landbouwers die uiteindelijk met de maatregelen geconfronteerd worden. Zonder lokaal draagvlak dreigt de uitvoering immers vast te lopen.

6. De inspanningen moeten evenredig verdeeld worden

Wateruitdagingen zijn een maatschappelijke verantwoordelijkheid die verschillende sectoren aanbelangt. Het is daarom niet aanvaardbaar dat één sector, zoals de landbouw, een onevenredig groot deel van de inspanningen of lasten zou dragen.

De maatregelen en de daarbij horende verantwoordelijkheden moeten op een billijke manier verdeeld worden over alle betrokken actoren, zoals overheden, bedrijven, natuurorganisaties, burgers en landbouwers.

7. Een deel van het budget moet naar landbouw gaan

Landbouwers leveren vaak een belangrijke bijdrage aan de realisatie van waterdoelen door ruimte beschikbaar te stellen, investeringen te doen of aangepaste beheermaatregelen uit te voeren.

Het is daarom logisch dat een deel van de beschikbare middelen rechtstreeks ten goede komt aan landbouwbedrijven. Daarbij mag geen onderscheid gemaakt worden tussen verschillende landbouwvormen. Zowel gangbare als gespecialiseerde landbouwbedrijven moeten toegang hebben tot ondersteuning wanneer zij bijdragen aan de doelstellingen van de coalitie.

8. Duidelijkheid over doelstellingen, maatregelen en impact

Van bij de start moet duidelijk zijn welke doelstellingen de coalitie nastreeft, welke maatregelen worden overwogen en welke gevolgen deze kunnen hebben voor landbouwbedrijven.

Landbouwers moeten vooraf weten welke impact mogelijke acties kunnen hebben op hun bedrijfsvoering, grondgebruik, investeringen en toekomstperspectieven. Transparantie is een noodzakelijke voorwaarde voor vertrouwen en constructieve samenwerking.

9. Voldoende tijd voor overleg en terugkoppeling

Boerenbond vertegenwoordigt landbouwers en lokale afdelingen die zorgvuldig moeten kunnen beoordelen welke voorstellen op tafel liggen. Daarom moet er voldoende tijd worden voorzien om documenten grondig te analyseren en te bespreken met de betrokken achterban.

Complexe dossiers vragen overleg en afstemming. Een te korte timing kan ertoe leiden dat belangrijke bezorgdheden onvoldoende worden meegenomen in het besluitvormingsproces.

10.Uitstap uit de coalitie moet mogelijk zijn

De samenwerking binnen een gebiedscoalitie moet gebaseerd zijn op wederzijds vertrouwen en respect voor de gemaakte afspraken. Wanneer gedurende het proces blijkt dat de vooropgestelde randvoorwaarden niet worden nageleefd, moet een partner de mogelijkheid hebben om zich terug te trekken uit de samenwerking.

Deze uitstapmogelijkheid vormt een belangrijk signaal dat deelname aan een coalitie geen blanco engagement is, maar afhankelijk blijft van een evenwichtige behandeling van alle betrokken partners en van het respecteren van de gemaakte afspraken.

Boerenbond wil constructief bijdragen aan een duurzaam waterbeheer en erkent het belang van samenwerking binnen lokale Blue Deals. Waterbeschikbaarheid en waterkwaliteit zijn immers cruciale randvoorwaarden voor een toekomstgerichte landbouw. Tegelijk moet gewaarborgd worden dat landbouwers als volwaardige partners worden betrokken, dat hun eigendoms- en gebruiksrechten worden gerespecteerd en dat maatregelen economisch haalbaar blijven. Enkel op die manier kunnen waterdoelstellingen en een sterke, toekomstbestendige landbouw hand in hand gaan.