Parken Maasvallei, Bosland, Hoge Kempen

Limburg heeft met Nationaal Park Hoge Kempen en Bosland twee nationale parken en maar liefst drie landschapsparken - Hart van Haspengouw, Maasvallei en Grenzeloos Bocageland.

​Nationaal Park Hoge Kempen

Hoge Kempen is het eerste en oudste nationale park van Vlaanderen. Lang voor er sprake was van een parkenbeleid in Vlaanderen opende het op 23 maart 2006. In 2020 werd een Masterplan 20-40 voorgesteld om dit nationaal park dubbel zo groot, dubbel zo mooi en dubbel zo sterk te maken. In samenspraak met meer dan dertig partners werd werk gemaakt van een masterplan waarin de missie, visie en ambities voor Nationaal Park Hoge Kempen voor de komende 20 jaar werden beschreven. Het team Nationaal Park Hoge Kempen is onderdeel van vzw Regionaal Landschap Kempen & Maasland.

​Vlaanderen eerste nationale park breidde uit van 60 naar 120 km², met een mozaïek van bossen, heide, vennen, landduinen, mijnterrils en grindplassen. Het verbindt voortaan tien gemeenten met elkaar: As, Bilzen, Bree, Dilsen-Stokkem, Genk, Lanaken, Maaseik, Maasmechelen, Oudsbergen en Zutendaal.

​Nationaal Park Hoge Kempen plant de komende zes jaar voor 84 miljoen aan investeringen, de helft in natuur, de andere helft voor recreatie. Het gaat om investeringen van zowel regionaal landschap en natuurorganisaties, als van de tien gemeenten én Vlaanderen.

Opvallend is dat industrieterrein Op de Berg in Maasmechelen nog altijd middenin in het nationaal park ligt. Bedrijven zouden er pas tegen 2045 moeten vertrekken.

Intussen werden een dertigtal impulsgebieden afgebakend. Impulsgebieden hebben een hoge ecologische en/of landschappelijke waarde en/of een strategisch-verbindende ligging tussen de deelgebieden. Er wordt een onderscheid gemaakt in ecologische (Bosbeekvallei) en landschappelijke impulsgebieden. Het is de bedoeling om voor deze gebieden landschapsplannen op te maken. Indien het over landbouwgebied zou gaan, zal Boerenbond erop toezien om betrokken te worden in de plannen.

Nationaal Park Bosland

De Bosland-partners zijn Hechtel-Eksel, Lommel, Pelt, Regionaal Landschap Lage Kempen, Natuurpunt, Agentschap voor Natuur en Bos en zandwinningsbedrijf Sibelco. Bosland is ruim 5.000 hectare en heeft de ambitie om twee keer zo groot te worden.

Bij de kandidaatstelling van Bosland als nationaal park zijn er veel gesprekken geweest. Uiteindelijk werd ‘a great farmers coalition’ - een soort bovengemeentelijke landbouwraad - opgenomen in het operationeel plan. Intussen maakte men werk van een nieuw logo en communicatiestrategie. De contacten met de landbouwsector zijn jammer genoeg wel sterk verwaterd.

Er loopt nog steeds een procedure bij de Raad van State tegen het tweede erkenningsbesluit van Nationaal Park Bosland.

Landschapspark Maasvallei

Rivierpark Maasvallei strekt zich uit over België en Nederland - verspreid over 12.930 hectare en 41 dorpen, gehuchten en steden. Van deze oppervlakte ligt 54% op Vlaamse oevers en 46% op Nederlandse oevers. Aan Vlaamse kant gaat het van noord naar zuid om Kinrooi, Maaseik, Dilsen-Stokkem, Maasmechelen en Lanaken. Al sinds 2006 wordt er op streekniveau én grensoverschrijdend samengewerkt met een hele waaier aan partners. Het team Rivierpark Maasvallei is onderdeel van vzw Regionaal Landschap Kempen & Maasland. Met het extra budget vanuit de Vlaamse overheid werd een medewerker landschap en landbouw aangeworven.

​De Maasvallei staat bekend om haar mozaïek van weides, akkers, dorpen en natuurgebieden, met de Maas als verbindend element. ​Landbouw vormt een belangrijk onderdeel van het landschap en de landbouwbedrijven die in dit landschap liggen, bepalen mee de identiteit van de regio.

​In het Rivierpark Maasvallei lopen verschillende landbouwgerelateerde initiatieven. Een bevraging toont sterke steun voor een voedsellandschap dat lokale landbouw zichtbaar maakt. Er komt een grensoverschrijdende inrichting voor natuurbeheer met runderen en paarden. Daarnaast wordt via landinrichting en erfbeplanting gewerkt aan landschapskwaliteit, verbindingen en landbouwverweving. Meer hierover lees je op www.boerenbond.be/parken.

We belichten hieronder een aantal zaken die in het Rivierpark Maasvallei lopen, die ook betrekking hebben op landbouw.

Bevraging voedsellandschap

​Bewoners en bezoekers van de Maasvallei willen weten waar hun eten vandaan komt. Dat blijkt uit een recente bevraging in opdracht van het RivierPark Maasvallei, Provincie Limburg, Boerenbond, VLM en Agropolis. Meer dan duizend inwoners en bezoekers namen deze zomer deel aan een enquête naar de haalbaarheid van een zogenaamd voedsellandschap in het RivierPark Maasvallei: een aantrekkelijk, zichtbaar en kwalitatief landschap waarin landbouwers een centrale, gewaardeerde rol spelen en waarin de verbondenheid met landbouw en voedselproductie opnieuw tastbaar wordt – voor inwoners én bezoekers.

​Acht op de tien respondenten vindt dit idee aantrekkelijk. Vooral initiatieven die beleving en smaak combineren, zoals boerenmarkten, hoeves met erfbeplanting en plukdagen, scoren hoog. Ook de bereidheid om lokaal te kopen is groot. De meeste deelnemers willen tot dertig minuten reizen voor verse producten, en velen zien zichzelf wekelijks groenten, zuivel of eieren aankopen van boeren uit de streek. Wel blijft de prijs gevoelig: de meerderheid is bereid tot tien procent meer te betalen dan in de supermarkt.

​Het onderzoek toont dat landbouw nog stevig verankerd is in het Maaslandschap én in de hoofden van de inwoners. Heel wat mensen zien landbouwers als positieve krachten in het landschap en hechten veel belang aan lokale productie.

​In de wintermaanden werden de landbouwers zelf bevraagd. Daarna willen de partners samen bekijken hoe het voedsellandschap concreet vorm kan krijgen als een plek waar boeren, bezoekers en bewoners elkaar ontmoeten.

Geconsigneerde inrichting voor runderen en paarden uit natuurbeheer

​Natuurverenigingen ondertekenden in november 2025 een intentieverklaring zodat Konikpaarden en gallowayrunderen in Rivierpark Maasvallei zonder juridische problemen de landsgrens kunnen oversteken. Dat wil men realiseren met een geconsigneerde inrichting: een afgebakend gebied waarbij enkel de buitenafrastering als grens fungeert voor de kuddes.

De vier terreinbeherende verenigingen langs de Maas (Limburgs Landschap en Natuurpunt in Vlaanderen, en Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten in Nederland) bereiden een dossier voor met bijstand van Regionaal Landschap Kempen en Maasland, WWF en ARK Rewilding Nederland. Hierin wordt ook een kuddebeheerplan opgenomen, met afspraken over het identificeren en registreren van de dieren, inentingen, omgang met zieke dieren, ... Dit moet ook nog voorgelegd worden aan de Benelux.

Vanuit Boerenbond vinden we het belangrijk dat aan alle wetgeving betreffende identificatie en registratie en diergezondheidsregels, inclusief bloednames (bv. IBR) en aankoopprotocol wordt voldaan. We hebben hier al nadrukkelijk op gewezen bij minister Clarinval, in bijzijn van het FAVV.

Landinrichting

​Al in 2010 vroeg de stuurgroep van Rivierpark Maasvallei de inzet van instrumentarium van VLM om doelstellingen en acties te helpen realiseren.

In 2016 werd landinrichtingsproject Maasvallei fase 1 goedgekeurd en ingesteld door de Vlaamse Regering, in 2024 volgde fase 2.

Voor het landinrichtingsproject Maasvallei Fase 2 wordt ongeveer 5,6 miljoen euro aan Vlaamse middelen vrijgemaakt. Daarnaast wordt gezocht naar samenwerking met reguliere middelen van partners of bijkomende budgetten. De planvorming en uitvoering van het hele project loopt over een periode van minstens 10 jaar.

​Er werden negen doelstellingen geformuleerd voor de volledige Maasvallei (van Kinrooi tot Lanaken):

• Het winterbed met uiterwaarden aan de Maas verder ontwikkelen als dynamische riviernatuur;
• De open ruimte buiten het winterbed en tussen de dorpen landschappelijk opschalen;
• Beekvalleien verder ontwikkelen als ecologische verbindingszones;
• Openruimteverbindingen tussen RivierPark Maasvallei en Nationaal Park Hoge Kempen en KempenBroek robuust realiseren;
• Zoeken naar ‘ruimte’ voor een voedsellandschap;
• Landschapskwaliteit verhogen in het snoer van Maasdorpen met veel aandacht voor de erfgoedwaarden;
• Optimaliseren van de wandel- en fietsroutes in het RivierPark;
• Inzetten op betrokkenheid van bewoners in functie van duurzame landschapsbeleving en streekidentiteit;
• Herkenbaarheid van het RivierPark vergroten.

Het Landinrichtingsproject Maasvallei fase 2 wordt pragmatisch opgedeeld in verschillende landinrichtingsplannen (LIP’s) die de doelstellingen van het landinrichtingsproject gaan concretiseren. Momenteel wordt er gewerkt aan twee landinrichtingsplannen, nl. Maasdorpen Elen – Uikhoven – Oud-Rekem en Zanderbeek-Heppeneert. ​Vanuit Boerenbond moeten we zeker dit laatst landinrichtingsplan goed opvolgen.

Erfbeplanting

​Boerderijen, stallen, serres en erfzones liggen verspreid in een open rivierlandschap dat voortdurend in beweging is. Erfbeplanting speelt een sleutelrol om landbouwbedrijven op een zorgzame manier te verweven met hun omgeving. Door hagen, heggen, houtkanten en bomenrijen rond bedrijfsgebouwen te realiseren, ontstaat er een harmonieuze overgang tussen bebouwing en landschap.

Het Rivierpark Maasvallei kan landbouwers begeleiden bij het realiseren van erfbeplanting, zowel bij het ondersteunen bij de VLIF aanvraag als voor het uitwerken van een passend beplantingsplan.