Naar een opgeladen platteland

Energietransitie op maat van het platteland

Het potentieel van de land- en tuinbouwsector om duurzame en hernieuwbare energie te produceren is groot. We beschikken over heel wat troeven voor energieproductie en nemen de rol als energieproducent al waar, dat blijkt ook uit onze ledenbevraging. Als sector nemen we dan ook het engagement om onze rol als hernieuwbare energieproducent verder uit te bouwen.

​Hernieuwbare energie en de bijbehorende uitdagingen zijn een actueel thema. De Vlaamse doelstellingen, opgenomen in het Vlaams Energie- en Klimaatplan, samen met de beleidsactualiteit (bijvoorbeeld het omzetten van de Europese REDIII-richtlijn) vraagt om een geactualiseerd standpunt.

Dit traject werd in het voorjaar besproken binnen de provinciale besturen, provinciale vakgroepen en sectorvakgroepen. Op basis van die besprekingen keurde het hoofdbestuur van Boerenbond in maart een nieuw standpunt en bijbehorende engagementen rond hernieuwbare energie in agrarisch gebied goed. Deze engagementen bespreken we hieronder in het kort.

Zonnepanelen

Land- en tuinbouwers engageren zich volop om met zonne-energie in hun eigen energiebehoefte te voorzien. Zonnepanelen zijn daarvoor een aantrekkelijke optie: ze maken gebruik van bestaande dakoppervlakten, nemen geen extra ruimte in beslag en zijn rendabel voor het eigen verbruik. Tegelijk botst de sector op enkele uitdagingen. Het productieprofiel van zonne-energie stemt niet altijd overeen met het energieverbruik op het bedrijf, waardoor energieopslag via batterijen steeds belangrijker wordt. Daarnaast is er nog aanzienlijk potentieel om, met de beschikbare dakoppervlakte, meer zonneenergie te produceren dan nodig voor de eigen bedrijfsvoering. Dat vraagt echter een robuust en rendabel verdienmodel, terwijl ook de beschikbare netcapaciteit vandaag niet overal volstaat.

Energie-opslag en netondersteunende diensten

Minder afhankelijk worden van externe energievoorziening is voor veel land- en tuinbouwers een belangrijke ambitie. Daarom groeit de interesse om zelf opgewekte hernieuwbare energie op te slaan, op voorwaarde dat dit economisch haalbaar is. Energieopslag biedt bovendien kansen om netondersteunende diensten aan te leveren, waarbij op decentrale locaties elektriciteit kan worden afgenomen of geïnjecteerd om het elektriciteitsnet te ondersteunen. De rentabiliteit van die diensten blijft echter een uitdaging. Zo wordt het businessmodel vaak onder druk gezet door een hoog capaciteitstarief, terwijl er ook nood is aan meer kennis en expertise rond batterijen.

Windturbines

​Er is weinig engagement onder land- en tuinbouwers om in eigen beheer windenergie op te wekken. Toch hebben energie- intensieve bedrijven (glastuinbouw) zeker interesse om te investeren in een eigen windturbine bij het bedrijf, en zo zelf te voorzien in energieproductie. De uitdagingen hiervoor zijn niet min – denk aan de vergunningen. In het algemeen worden er ook vragen gesteld bij de rentabiliteit van windturbines in eigen beheer.

Vergisting en biomethaanproductie

Het vergisten van biomassa (oogstresten en mest) is een interessante techniek. Land- en tuinbouwers engageren zich om nog meer in te zetten op pocketvergisters om zo de eigen energiebehoefte in te vullen. Ook samenwerkingsverbanden voor vergisting hebben potentieel en biedt mogelijkheden om biomethaan te produceren.

Hoe hernieuwbare energieproductie in agrarisch gebied inpassen?

​Boerenbond ziet de productie, opslag en distributie van hernieuwbare energie in agrarisch gebied als een waardevolle opportuniteit, op voorwaarde dat de landbouwfunctie centraal blijft staan en de agrarische bestemming niet in het gedrang komt. Projecten die landbouwgrond louter gebruiken als goedkope ondergrond voor energieproductie passen niet binnen die visie. Zij zetten de landbouwbestemming onder druk en vergroten de druk op de schaarse open ruimte.

Agrivoltaics kunnen wel een duidelijke meerwaarde bieden voor de landbouw. Denk aan zonnepanelen boven fruitteelten als alternatief voor hagelnetten of aan overdekte schuilzones voor vee die tegelijk energie opwekken. Grootschalige zonneparken zonder aantoonbare landbouwkundige meerwaarde passen daarentegen niet in agrarisch gebied.

Ook voor windenergie is een landbouwgerichte aanpak nodig. Kleine en middelgrote windturbines moeten flexibel kunnen worden ingeplant op het landbouwbedrijf, zodat hun rentabiliteit verbetert en energieproductie maximaal kan worden afgestemd op de bedrijfsvoering. Grote windturbines kunnen een plaats krijgen binnen bestaand ruimtebeslag of gebundeld langs grootschalige infrastructuren.

Kleine vergisters kunnen, eventueel in samenwerkingsverband, worden ontwikkeld op landbouwbedrijven waarvan landbouw de hoofdactiviteit blijft. Ook hier geldt dat agrarische sites niet mogen worden misbruikt als goedkope vestigingsplaats voor installaties die geen duidelijke link hebben met de landbouw. Dat zou niet alleen de landbouwfunctie uithollen, maar kan ook leiden tot bijkomende lokale hinder.

Boerenbond erkent de nood aan een robuust langetermijnbeleid dat de rentabiliteit van hernieuwbare energieproductie en opslag niet ondergraaft. Ten slotte vragen we ook appreciatie voor de inspanningen van de sector voor hernieuwbare energieproductie.

​Projecten die landbouwgrond enkel gebruiken als goedkope ondergrond zijn niet waardevol en zetten extra druk op de open ruimte.

Wat met de vermeden CO2-emissies?

De land- en tuinbouwsector levert vandaag al een belangrijke bijdrage aan de productie van hernieuwbare energie. Het huidige systeem van klimaatboekhouding zorgt er echter voor dat de vermeden emissies die daaruit voortvloeien niet aan de landbouw, maar aan andere sectoren, zoals de energiesector, worden toegeschreven. Dat doet geen recht aan de inspanningen die landbouwers leveren. Daarom vragen we een correcte erkenning van de bijdrage van de land- en tuinbouw aan de klimaatdoelstellingen en de energietransitie.