Landbouw niet grote boosdoener van triazolen in West-Vlaams drinkwater

​Bij de verhoogde aanwezigheid van 1,2,4-triazool in West-Vlaams drinkwater – en vooral die in het ongezuiverde water van waterproductiecentrum De Blankaart – werd in eerste instantie met de vinger naar de landbouw gewezen. Uitgebreid bronnenonderzoek van VITO in opdracht van De Watergroep toont nu een veel genuanceerder beeld.

Voor gewasbeschermingsmiddelen die afbreken naar 1,2,4-triazool (1,2,4-T) hanteert Europa de norm van 0,1 µg (microgram) per liter water. Kris Van den Belt (VMM) benadrukte in zijn toelichting bij de presentatie van het bronnenonderzoek dat dit om een principiële algemene norm gaat, en dat die norm niet gebaseerd is op een stofspecifieke analyse. Dit is een Europese norm geworden op het moment dat dit de detectielimieten waren. De gezondheidskundige advieswaarde voor 1,2,4-triazool is vastgesteld op 138 µg per liter.

Strenge voorwaarden

Voor vier waterproductiecentra van De Watergroep in de Westhoek werd eind 2024 die norm van 0,1 µg/l tijdelijk (twee jaar) verhoogd tot 1 microgram per liter om zo de drinkwatervoorziening niet in het gedrang te laten komen. Daarmee bleef de norm nog ruimschoots onder de gezondheidskundig onderbouwde advieswaarde van 138 µg per liter. “Bij een gezondheidskundig onderbouwde norm is de marge om hiervan af te wijken beperkt. Bij een principiële niet-gezondheidskundig onderbouwde norm kan dit wel omdat er geen gevaar is voor de volksgezondheid. Wel wordt een afwijking gekoppeld aan een aantal voorwaarden”, aldus Van den Belt.

Bronnenonderzoek

Eén van die voorwaarden was een bronnenonderzoek naar de herkomst van die triazolen in het West-Vlaams drinkwater. Het bronnenonderzoek is deel van een actieplan van De Watergroep om de hoeveelheid triazolen verder naar beneden te krijgen.

De hogere triazolengehaltes zijn een West-Vlaams verhaal, met enkele lichte overschrijdingen van de principiële norm van 0,1 µg/l in de waterproductiecentra van Dikkebus, Zillebeke en De Gavers. Enkel in het drinkwaterproductiecentrum van De Blankaart werden concentraties gemeten met een piek van 0,7 µg per liter in 2025.

Vooral de hogere concentraties 1,2,4-T in het water van De Blankaart zorgde voor media-aandacht en beschuldigingen richting de landbouw. Maar binnen het onttrekkingsgebied van De Blankaart bevinden zich industriële en grotere urbane zones, die niet aanwezig zijn in de gebieden van Zillebeke en Dikkebus, waar de overschrijdingen veel kleiner waren. Het vermoeden was dus dat landbouw in het gebied van De Blankaart niet de hoofdrol speelt.in WPC De Gavers waren er in 2025 geen overschrijdingen.

Zoektocht naar de bron

1,2,4-T kan afkomstig zijn van afbrekende gewasbeschermingsmiddelen op basis van triazolen, dit zijn voornamelijk schimmelbestrijdingsmiddelen in tal van teelten. Het kan dan gaan om puntvervuiling, drift, of via drainage, afstroming en erosie. Maar ze kunnen ook afkomstig zijn van farmaceutische middelen voor humaan gebruik en industriële lozingen.

Farmaceutische stoffen komen in afvalwaterzuiveringsinstallaties terecht via zowel huishoudelijk afvalwater als ziekenhuisafvalwater. Het VITO-rapport stelt dat België volgens een wereldwijde studie over 65 landen de grootste gebruiker van antischimmelmiddelen ter wereld is. Fluconazole, het meest gebruikte antischimmelmiddel in de ziekenhuizen behoort tot de triazolenfamilie.

Daarnaast is industriële houtbehandeling een mogelijke bron van 1,2,4-triazool in oppervlaktewater.

Dominante rol

Specifiek voor De Blankaart breidde De Watergroep het basismeetnet uit met vier bijkomende meetpunten in juli 2025. Daarin vond men vooral hogere concentraties van 1,2,4-T in de Ieperlee, die uitmondt in het Ieperkanaal, die de Ijzer voedt en zo in de Blankaart kan terechtkomen. Indicatieve inschattingen wijzen erop dat lozingen van bedrijven en rioolwaterzuiveringsinstallaties een dominante rol spelen in het bepalen van de gemeten 1,2,4-triazoolconcentraties in water voor waterproductiecentrum De Blankaart. “Deze bijdragen vanuit lozingen zijn duidelijk zichtbaar in de oppervlaktewatermetingen en bepalen in sterke mate de 1,2,4-triazool-concentraties in het bronwater van de IJzer bij inname en in het uiteindelijke drinkwater”, aldus de studie.

Daarbij wordt vooral gekeken naar voedselverwerkende bedrijven, rioolwaterzuiveringsinstallaties en ook een aanliggend ziekenhuis. Volgens Kris Van den Belt van VMM zijn de betrokken bedrijven zich bewust van hun bijdrage en engageren ze zich om hun bijdrage te reduceren. De studie voegt eraan toe dat een bijdrage vanuit gewasbeschermingsmiddelen ‘zeer waarschijnlijk’ is, maar het contrast met de andere drinkwaterproductiecentra doet vermoeden dat het om een bijkomend effect gaat.

Voor de drinkwaterproductiecentra van Dikkebus, Zillebeke en De Gavers ging het zoals gezegd om tijdelijke, lichte overschrijdingen van de principiële norm van 0,1 µg/l. Daar is de relatieve bijdrage vanuit gewasbeschermingsmiddelen groter.

Inzetten op gerichte maatregelen

“Dit onderzoek toont aan dat we samen met de betrokken sectoren en in het bijzonder de landbouw en industrie, moeten inzetten op gerichte maatregelen om deze verontreiniging aan te pakken. Binnen de Vlaamse Regering werken we hard verder aan het Strategisch Plan Drinkwaterbescherming. Dat plan biedt een sterk kader om onze drinkwaterbronnen beter te beschermen, gericht op de reële risico’s. De veiligheid van ons drinkwater is en blijft een absolute prioriteit,” aldus Vlaams minister voor Omgeving en Landbouw Jo Brouns.