Europese compensatiesteun voor aankoop dure meststoffen ten gevolge van Midden-Oostencrisis

​Net voor de zomer besliste Europa een steunpakket van 540 miljoen euro waarin maatregelen worden voorzien ter compensatie van de fors gestegen productiekosten door de Midden-Oostencrisis. Vlaanderen krijgt hierin 4,1 miljoen euro uitzonderlijke Europese steun toegewezen. Recent besliste de Vlaamse regering deze steun te verdelen op basis van de hoeveelheid stikstofhoudende kunstmest die landbouwers deze zomer aankochten en registreerden in hun kunstmestregister. Boerenbond formuleerde op dit voorstel van aanpak heel wat kritische bedenkingen. De uitbetaling moet conform de Europese voorschriften gebeuren voor eind februari 2027. Let op, de begunstigden moeten in 2026 actieve landbouwer zijn en voor de campagne 2026 een verzamelaanvraag hebben ingediend.

Gestegen productiekosten compenseren

Europa besliste de steun toe te kennen aan landbouwers die getroffen zijn door de gevolgen van de Midden-Oostencrisis waardoor de inputprijzen, in het bijzonder die van meststoffen, fors gestegen zijn. De aanslepende oorlog veroorzaakt uitzonderlijke verstoringen op de markten voor meststoffen en energie. De sterke prijsstijgingen leiden bij sommige Europese landbouwers tot hogere productiekosten, economische verliezen en betalingsproblemen. “Er is dringend behoefte aan stabilisatie van de situatie”, stelde de Europese Commissie deze zomer, met het zaaiseizoen voor de deur.

Daarom trok Europa 540 miljoen euro uitzonderlijke financiële steun uit voor de zwaarst getroffen landbouwers. België krijgt daarvan in totaal zo’n 7 miljoen euro, waarvan 4,1 miljoen euro voor Vlaanderen. De verdeling houdt onder meer rekening met het gewicht van de landbouwsector in elke lidstaat en met de gemiddelde uitgaven van landbouwers aan meststoffen en energie.

Verdeling op basis van kunstmestregister

Vlaanderen kiest ervoor om de steun te koppelen aan het kunstmestregister. Aan de hand van dat register is per landbouwbedrijf bekend hoeveel stikstofhoudende kunstmeststoffen werden aangekocht en ontvangen. Concreet zal de berekening gebeuren op basis van de hoeveelheid stikstofhoudende kunstmest die landbouwers aankochten en waarvan een verhandelingsdatum is geregistreerd tussen 1 maart en 31 augustus in het kunstmestregister.

Het steunbedrag zal maximaal 180 euro per ton ‘zuivere stikstof’ bedragen. Per landbouwer wordt maximaal 30 ton stikstof in rekening gebracht. Om het steunbedrag te berekenen moet er dus rekening gehouden worden met de inhoud van stikstofhoudende kunstmest. In dat geval zou de maximale steun per ton product 82,80 euro bedragen voor ureum met 46% N (180 euro × 0,46) en 48,60 euro voor KAS met 27% N (180 euro × 0,27).

Voor alle duidelijkheid: het kunstmestregister op het Mestbankloket voor een landbouwer bestaat uit twee onderdelen: het verhandelingsregister en het gebruiksregister. De steun wordt toegekend op basis van het verhandelingsregister, waarin iedere landbouw verplicht alle kunstmest met ontvangstdatum moet registreren die hij op het bedrijf ontvangt, overdraagt aan een derde of gebruikt op eigen grond buiten Vlaanderen.

Veel vragen over uitgewerkte regeling

De regeling roept heel veel vragen op bij landbouwers. Klassiek wordt kunstmest in de akkerbouwsector aangekocht tijdens de winter, waardoor heel wat landbouwers gedeeltelijk niet in aanmerking komen voor deze steunregeling.

Opgepast: de steun wordt toegekend op basis van de verhandelingsdatum in het kunstmestregister. Gezien het een vroeg seizoen was dit voorjaar is heel veel kunstmest al verhandeld voor 1 maart! Vanuit Boerenbond hebben we er ook op gewezen dat er in 2026 juridische procedures liepen tegen de verplichte registratie van kunstmestaankopen in het kunstmestregister. Hierdoor zal het verhandelingsregister op heel wat bedrijven mogelijk hiaten vertonen.

Bijkomend houdt dergelijke aanpak voor de verdeling van Europese steun geen rekening met landbouwers die door specifieke keuzes inzake teeltplan of bodembeheer net ingezet hebben op minder kunstmestgebruik! Daarom had Boerenbond een alternatief voorstel uitgewerkt voor een forfaitaire compensatie op basis van de aanwezige teelten in het teeltplan en waarbij rekening gehouden werd met een gemiddelde meerkost voor bemesting per ha.

Tot slot hebben heel wat landbouw bewust meer dierlijke mest benut op hun teelten, om dure kunstmest uit te sparen. Om het circulair gebruik van dierlijke mest ook in de toekomst nog meer te stimuleren op akkerbouwbedrijven, heeft Boerenbond ook gesuggereerd om de middelen te gebruiken om de duurzame opslag van dierlijke mest in akkerbouwgebieden te ondersteunen.

Conclusie, ook van Boerenbond krijgt de uitgewerkte regeling geen schoonheidsprijs!