“Energie besparen is de eerste stap”

Marlies Huysmans is onderzoekster bij Proefcentrum Hoogstraten. Haar focus ligt op energie-onderzoek bij vruchtgroenten. “2050 is nog veraf, maar met 2030 zien we de eerste deadline om energievriendelijker te gaan werken met rasse schreden dichterbij komen. Ook de grillige energieprijzen doen telers nadenken over de energiehuishouding in hun serre. Op hun vragen proberen wij een antwoord te vinden.”

“We willen de telers graag wapenen voor de toekomst. Tegen 2050 moet de glastuinbouw klimaatneutraal zijn en daar is nog wel wat onderzoek voor nodig. Er bestaan al technologieën en technieken, maar vaak is er nog onderzoek nodig voor ze ook in de praktijk toepasbaar en rendabel zij. Het is niet omdat iets op de markt is, dat het zomaar kan worden gebruikt.”

Om te ontdekken wat er dan wél mogelijk is, werkt het Proefcentrum via verschillende projecten aan onderzoek op dit domein. “Het Energlik-project loopt momenteel nog. Met Europese middelen doen we hier onderzoek naar nieuwe energie-efficiënte technologieën. In het Opti-Energie-project kijken we dan weer naar bestaande technieken en hoe we daarmee energie kunnen besparen. Het gaat dan om relatief eenvoudige ingrepen zoals een extra scherm hangen of een aangepaste klimaatsturing gebruiken.”

Schermen in balans

“Schermen worden in de praktijk nu al succesvol toegepast, maar extra stappen zijn nog mogelijk op het vlak van schermsturing, schermmaterialen en aantal schermen. Het gaat erom een goede balans te vinden. Als je de schermen te veel gaat dichttrekken, gaat de luchtvochtigheid oplopen. De planten gaan dan minder actief zijn en je moet andere manieren zoeken om ze tot meer activiteit aan te sporen. Zo kan je bijvoorbeeld werken met luchtontvochtiging, maar dat is een duurdere investering. Ook schermkiertjes trekken kan een optie zijn, maar dan verlies je weer warmte. Het is dat evenwicht tussen energiebesparing enerzijds en een goed serreklimaat waarnaar wij op zoek gaan. We zijn ervan overtuigd dat energieschermen werken en in de toekomst meer zullen worden ingezet. Maar dan moeten ook de schermmaterialen zelf verbeteren. Binnen Energlik hebben we daar onderzoek naar gedaan en de schermfabrikanten zijn ermee aan de slag gegaan. Denk bijvoorbeeld aan een scherm dat meer licht doorlaat, zodat je het langer gesloten kan houden. Want naast klimaat is dus ook licht belangrijk. Je kan bij wijze van spreken overdag drie schermen dichttrekken zodat je minder moet verwarmen, maar dan is er bijna geen licht en zullen je planten ook niet goed groeien. Maar er zijn dus zeker mogelijkheden mee, die relatief betaalbaar zijn.”

En de ww dan? “Ik heb geen glazen bol, maar ik vermoed dat we die niet zomaar zullen zien verdwijnen. Ik denk dat we – zeker in de meer nabije toekomst – naar een mix zullen evolueren van wat kleinere wkk’s gecombineerd met een warmtepomp, zonnepanelen en e-boilers. Ik ondervind dat ook wanneer ik met de telers praat. Zij willen meer inzetten op een energiemix. En wkk’s zijn nu eenmaal heel interessant. Je kan er warmte, elektriciteit én CO2 mee opwekken, die allemaal kunnen worden ingezet in de teelt.”

Zonnepanelen in de serre

De zonnepaneeltjes van Voltiris die in de serre hangen zien er een beetje futuristisch uit. “Hier bij het Proefcentrum hangen ze momenteel bij een proef met aardbeien. In januari zullen ze verhuizen naar de tomaten. We hebben ze wel mee opgevolgd bij Tomato Masters in Deinze. Daar hangen ze boven een deel van de tomatenteelt. We hebben er onder andere gezien dat de planttemperatuur wat lager was, maar er echt conclusies aan verbinden, was moeilijker. Het gaat er namelijk over een kleine oppervlakte binnen een grotere serre waardoor je het klimaat dus niet gericht kan sturen. Daarom zijn we geïnteresseerd om er hier mee aan de slag te gaan in een opstelling waarbij we goed kunnen sturen. Ik verwacht geen rechtstreeks effect op de productie, maar mogelijk wel op de vruchtkwaliteit.”

“Interessant aan dit systeem is dat het zonnepanelen zijn die je in de serre zelf plaatst, dus niet buiten op het dak. Ervoor wordt een soort filter geplaatst en die laat het par-licht (photosynthetically active radiation, het licht dat zorgt voor de fotosynthese) door en al het andere licht weerkaatst dan op een zonnepaneel waardoor er minder warmtestraling in de serre komt en de planttemperatuur lager blijft. Het nuttige licht voor de plant komt er wel door. Wij hebben momenteel een projectaanvraag lopen om deze panelen te testen in combinatie met een systeem dat CO2 uit de lucht haalt. Zulke systemen vragen best veel energie en de elektriciteit die de zonnepanelen opwekken, zou hiervoor dan voeding kunnen leveren.”

Mooi voor de toekomst, maar wat moet je als glastuinbouwer nu doen? “De eerste stap die je moet zetten is proberen je energieverbruik te verlagen. Misschien investeren in een extra scherm of de klimaatbesturing wat energie-efficiënter aanpakken. Ik denk dat daar nog heel wat stappen gezet kunnen worden. En als je een kleinere energiebehoefte hebt, gaat de wkk sowieso minder moeten draaien en kan je heel wat uitstoot vermijden. Maar die CO2 is ook nuttig in een serre en moeten we dus op een andere manier invullen. Ook hiervoor loopt er onderzoek.”