Akkoord over aanpak vergunningen, nog werk aan de winkel

​De Vlaamse Regering heeft het ambitieuze Actieprogramma Vergunningen op voorstel van Minister Brouns en Minister President Diependaele goedgekeurd. Met dit programma wordt het vergunningenbeleid in Vlaanderen grondig hervormd en klaargestoomd voor de toekomst. De hervorming bouwt voort op de adviezen en aanbevelingen van de Gemengde Commissie Vergunningen, maar gaat ook verder op een aantal punten. Boerenbond dringt aan op een snelle uitvoering.

We vinden het positief dat de Vlaamse Regering de adviezen van de gemengde expertencommissie vergunningverlening ter harte neemt en stappen zet om de vergunningverlening in Vlaanderen opnieuw vlotter te trekken. De voorgestelde procedurele aanpassingen kunnen een verbetering inhouden maar het is afwachten op de concrete doorvertaling van alle voorstellen in regelgeving. Boerenbond vraagt dan ook dat op korte termijn werk wordt gemaakt van de uitvoering van de politieke afspraken die nu zijn afgeklopt. Verder blijven we aandringen op een screening en aanpassing van de inhoudelijke toetsingskaders die ook een belangrijke rol spelen in de vergunningverlening, op de verschillende beleidsniveaus.

Lees hier het volledige persbericht van de Vlaamse regering:

Het vergunningenstelsel in Vlaanderen staat onder druk. Vergunningen zijn nochtans de motor voor zowat alles wat Vlaanderen nodig heeft: natuurontwikkeling, woningen, scholen, bedrijven en infrastructuur. Vandaag zorgen complexe procedures en lange doorlooptijden te vaak voor vertraging en onzekerheid. De Vlaamse Regering maakt daar nu komaf mee met een reeks structurele hervormingen.

Met dit Actieprogramma wil de Vlaamse Regering van het vergunningenbeleid opnieuw een troefkaart maken voor ondernemen en investeren in Vlaanderen, met snellere procedures, meer voorspelbaarheid en maximale rechtszekerheid.

Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns:
Dit is het koninginnenstuk van deze Vlaamse Regering. We maken van vergunningen opnieuw een instrument dat vooruithelpt in plaats van afremt. Ondernemers, lokale besturen en burgers krijgen meer duidelijkheid, snellere procedures en échte rechtszekerheid. Zo versterken we tegelijk het investeringsklimaat én de kwaliteit van onze leefomgeving. Robuuste vergunningen zijn essentieel om de welvaart in Vlaanderen veilig te stellen. Met dit ambitieuze plan houden we woord: de vergunningenrevolutie kan starten.

Vlaams minister-president Matthias Diependaele:
Vergunningen moeten zaken mogelijk maken. En niet alles onmogelijk. We moeten af van dat pestgehalte rond ons vergunningenbeleid. Vandaag kan je projecten immers te makkelijk blokkeren of eindeloos rekken. Dat stoppen we. Bezwaren moeten meteen op tafel komen, met open vizier. Adviezen moeten helder en oplossingsgericht zijn. Beroep is alleen mogelijk voor wie echt betrokken partij is. Kortom, dit is een stevige hervorming met één doel: vergunningen een pak vlotter maken. Zo krijgt de Vlaming sneller duidelijkheid over wat er met een bepaalde vierkante meter mag en kan.

Kernpunten van het Actieprogramma

De Vlaamse Regering kiest bewust voor structurele vernieuwingen die vergunningen sneller, voorspelbaarder en juridisch robuuster maken – in het belang van burgers, lokale besturen én ondernemerschap. Enkele van de belangrijkste ingrepen:

1. Recht op vooroverleg: Vooroverleg verhoogt de slaagkansen van projecten, beperkt juridische risico’s en voorkomt onnodige kosten en vertragingen voor initiatiefnemers. Initiatiefnemers krijgen voortaan een decretaal recht op kosteloos vooroverleg binnen een redelijke termijn. Zo kunnen knelpunten vroeg worden opgespoord en plannen worden bijgestuurd vóór de formele aanvraag.
1. Bijvoorbeeld: Een projectontwikkelaar plant een meergezinswoning in een dorpskern. Tijdens het vooroverleg kan het lokaal bestuur wijzen op gekende aandachtspunten, zoals parkeerdruk of ruimtelijke inpassing. De initiatiefnemer kan zijn ontwerp nog vóór de formele indiening aanpassen, bijvoorbeeld door de parkeeroplossing te herbekijken, wat de kwaliteit en de slaagkansen van de aanvraag verhoogt.
2. Pauzeknop in de procedure: De pauzeknop maakt het mogelijk om projecten bij te sturen zonder ingewikkelde procedures. Zo krijgen initiatiefnemers de ruimte om tot gedragen en kwalitatieve oplossingen te komen, zonder verlies van tijd of investeringszekerheid.” Aanvragers kunnen de procedure tijdelijk opschorten om overleg of aanpassingen mogelijk te maken, zonder het dossier volledig te moeten herstarten.
1. Bijvoorbeeld: Wanneer een omwonende een bezwaar indient, kan je in de toekomst als initiatiefnemer de pauzeknop induwen om aan dit bezwaar tegemoet te komen in je project en een oplossing uit te werken. Nu zijn er strikte voorwaarden over de termijn en de verlenging waarbinnen een vergunning verleend moet worden, waardoor hier geen tijd voor is en de procedure vaak moet worden herstart.
2. Tijdens de vergunningsprocedure worden bezwaren ingediend die wijzen op mogelijke hinder of tekortkomingen in het ontwerp. Met de invoering van de pauzeknop kan de initiatiefnemer de procedure tijdelijk laten schorsen om het project bij te sturen of bijkomend overleg te voeren. Zo kan een aangepast ontwerp opnieuw in de procedure worden gebracht zonder het volledige traject te moeten herstarten.
3. Maatschappelijke meerwaarde als beoordelingscriterium: Bij de beoordeling van een aanvraag voor een omgevingsvergunning, kan de vergunningverlenende overheid in haar beslissing rekening houden met de maatschappelijke, ecologische, culturele, economische of sociale meerwaarde van het aangevraagde project.
1. Bijvoorbeeld: Bij de beoordeling van een aanvraag voor de bouw van een nieuwe school kan de vergunningverlenende overheid rekening houden met de maatschappelijke en sociale meerwaarde van het project bij de beoordeling van de aanvaardbaarheid van hinder of ruimtelijke impact.
4. Eén geïntegreerd advies: Voortaan komt er per dossier één helder, niet-bindend advies, na overleg tussen alle betrokken adviesinstanties. De klassieke tweedeling tussen ‘gunstig’ en ‘ongunstig’ advies verdwijnt.
1. Opmerking: adviesinstanties spreken zich in hun advies uit over de wettigheid van een project, niet over de wenselijkheid. Dit wordt onderstreept. In een beroepsprocedure zal een negatief advies ook niet langer opgeworpen kunnen worden als argument om in beroep te gaan; het is een niet-bindend advies. Dit benadrukken we met in het actieprogramma.
2. Voorbeeld hieronder
5. Hervorming van het openbaar onderzoek: Er wordt slechts één openbaar onderzoek georganiseerd in eerste aanleg. Indien een administratief beroep wordt ingesteld, volgt enkel nog een openbaar onderzoek over de ontwerpbeslissing, niet meer over de volledige aanvraag. Voor Vlaamse projecten worden er twee openbare onderzoeken georganiseerd. Dit zal de kwaliteit van de vergunningsbeslissingen verbeteren.
6. Attentieplicht: Alle bezwaren moeten op het juiste moment in de procedure worden ingebracht. Zo vermijden we dat argumenten moedwillig pas in de beroepsfase opgeworpen worden en komt het debat waar het hoort: tijdens de vergunningsprocedure zelf. Alle kaarten worden meteen gespeeld.
1. Voorbeeld hieronder
2. Ook de Europese Commissie heeft vorige week een voorstel gedaan om de attentieplicht in te schrijven in de project-m.e.r.-richtlijn: In the context of judicial proceedings relating to environmental assessments within the meaning of this Regulation, Member States may preclude arguments from being raised before a court of law where they were not raised during the administrative stage, as long as the competent authority made available the necessary information in due time so that those arguments were known or could have been known and reviewed during the administrative stage leading to the authorisation of the project, without prejudice to the right of access to justice.
7. Gerichte toegang tot beroep: Enkel wie een concreet, actueel en persoonlijk omgevingsbelang kan aantonen, kan nog beroep instellen. Misbruik van beroepsprocedures wordt maximaal tegengegaan, onder meer via geldboetes bij kennelijk onrechtmatig beroep. De Raad voor Vergunningsbetwistingen zal handvaten aangereikt krijgen om dergelijke geldboetes effectief op te leggen.
1. Bijvoorbeeld: Een buitenlandse ngo kan niet langer een beroep instellen tegen een omgevingsvergunning voor een chemiebedrijf in de Haven van Antwerpen. Enkel wie een persoonlijk en actueel omgevingsbelang kan aantonen, behoudt toegang tot de beroepsprocedure.
8. Vereenvoudiging van de rechtsbescherming: In dossiers met een beslissing over de ‘zaak der wegen’ worden parallelle beroepsprocedures afgeschaft. De Raad voor Vergunningsbetwistingen zal in de toekomst beide elementen samen kunnen behandelen.

Artikel 23 van de Grondwet beschermt het recht op een gezond leefmilieu, een principe waar de Vlaamse Regering volledig achter staat. In de praktijk zorgt de huidige interpretatie van het zogenoemde standstill-beginsel echter voor rechtsonzekerheid bij omgevingsregels en vergunningen, waardoor noodzakelijke beleidsaanpassingen moeilijk of zelfs onmogelijk worden. Daarom vraagt Vlaanderen aan de federale overheid om de draagwijdte van artikel 23 te verduidelijken, zodat milieubescherming verzoenbaar blijft met democratische besluitvorming, nieuwe inzichten en maatschappelijke evoluties.

Inwerkingtreding?

Het volledige actieprogramma wordt de komende maanden vertaald in concrete decreten en uitvoeringsbesluiten. Tegelijk worden het Omgevingsloket en de digitale platformen aangepast en krijgen administraties, lokale besturen en adviesinstanties opleiding in de nieuwe werking. De kern van de hervorming treedt de komende jaren stapsgewijs in werking, met grondige monitoring en jaarlijkse bijsturing waar nodig.

Welke acties stonden niet in het eindrapport van de Gemengde Expertencommissie?

1. Eén geïntegreerd advies: Voortaan komt er per dossier één helder, niet-bindend advies, na overleg tussen alle betrokken adviesinstanties. De klassieke tweedeling tussen ‘gunstig’ en ‘ongunstig’ advies verdwijnt.
2. Vereenvoudiging van de rechtsbescherming: In dossiers met een beslissing over de ‘zaak der wegen’ worden parallelle beroepsprocedures afgeschaft. De Raad voor Vergunningsbetwistingen behandelt voortaan beide elementen samen.
3. Belangvereiste bij een beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen.

Voorbeeld: “Geen bezwaar, geen beroep”

Stap 1 – Project indienen
Een elektriciteitsproducent vraagt een omgevingsvergunning aan voor een windturbine.

Stap 2 – Openbaar onderzoek
De gemeente organiseert een openbaar onderzoek van 30 dagen.

1. Alle omwonenden ontvangen een brief of zien het project op het Omgevingsloket.
2. Ze kunnen opmerkingen of bezwaren indienen.

Scenario A: Buurvrouw Els dient bezwaar in

1. Ze maakt zich zorgen over geluidshinder en slagschaduw.
2. Ze dient tijdig een bezwaarschrift in via het Omgevingsloket aan het begin van de procedure en over de ontwerpbeslissing.
3. Als de vergunning toch wordt verleend, kan Els later nog beroep instellen bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen, omdat ze tijdig bezwaar heeft gemaakt.

Scenario B: Buurman Jan zegt niets tijdens openbaar onderzoek

1. Jan kent het project maar dient géén bezwaar in, noch aan het begin noch over de ontwerpbeslissing
2. De vergunning wordt verleend
3. Onder het nieuwe principe kan Jan nadien niet meer naar de Raad voor Vergunningsbetwistingen stappen.

Effect:

1. Alle kaarten liggen meteen op tafel tijdens het openbaar onderzoek en argumenten kunnen niet langer moedwillig worden achtergehouden voor de beroepsfase.
2. De overheid en de ontwikkelaar kunnen bezwaren vroeg inschatten en eventueel bijsturen.
3. Geen verrassingsberoepen meer van mensen die eerst niets zeggen.

Voorbeeld: Tegenstrijdige adviezen

Een gemeente wil een nieuw fietspad aanleggen langs een kanaal.

1. Adviesdienst A (Mobiliteit): “Plaats voldoende verlichting voor de veiligheid van fietsers.”
2. Adviesdienst B (Natuur en Bos): “Verlichting absoluut vermijden wegens verstoring van vleermuizen en beschermde habitats.”

Gevolg: het project zit maanden geblokkeerd omdat twee adviezen rechtstreeks met elkaar botsen. De vergunningverlenende overheid kan geen vergunbare oplossing maken, het dossier gaat in beroep, buurtbewoners haken af.

Nieuwe situatie met hervorming

1. De adviesdiensten overleggen over hun adviesverlening en bekijken of er tegenstrijdigheden zijn.
2. Ze bespreken de knelpunten en zoeken samen een compromis: bv. enkel lage verlichting op bepaalde plekken, bewegingssensoren of vleermuisvriendelijke lampen.
3. Adviezen worden oplossingsgericht en komen als één geïntegreerd advies bij de vergunningverlener.

Andere voorbeelden:

1. Geluidsschermen: Dienst Omgeving wil hoge schermen voor lawaai, Dienst Erfgoed wil zicht op het landschap behouden.
2. Waterbeheer: Dienst Water eist bufferbekken, Dienst Natuur vreest verlies aan natte natuur.
3. Parkeerplaatsen: Dienst Mobiliteit wil minder parkeerplaatsen, Dienst Economie wil méér om winkels bereikbaar te houden.