Meer grip op landbouwgrond: nood aan een sterk decreet

​Net voor het zomerreces zette de Vlaamse regering met een conceptnota een nieuwe stap om waardevolle landbouwgrond beter te beschermen. De regeling moet nu verder uitgewerkt in een decreet, in overleg met landbouw- en natuurorganisaties.

​Open ruimte is schaars in Vlaanderen. Binnen die ruimte onderscheiden we twee grote planologische bestemmingen: landbouw (geel) en natuur (groen). Opvallend: bijna een kwart van de percelen die op het gewestplan landbouwgebied zijn, wordt vandaag niet of niet meer voor landbouw gebruikt. Van de 782.500 hectare agrarisch bestemde grond wordt slechts zo’n 76% effectief benut. Daarvan is 64% in handen van actieve landbouwers. De rest bestaat uit voormalige bedrijfsgebouwen, onbebouwde percelen, infrastructuur en in beperkte mate bos en natuur. In het sterk verstedelijkte en versnipperde Vlaanderen is het veiligstellen van kwalitatieve, aaneengesloten landbouwgronden dan ook cruciaal.

​De druk op de open ruimte doet de prijs van landbouwgrond stijgen. Grond wordt gekocht voor tuinen, paarden, hobbydieren, recreatie of speculatie. Daarnaast wordt landbouwgrond ook aangekocht voor natuur- en bosrealisatie, vaak met subsidies. Dat laatste moet anders. Zeker wanneer landbouwgrond wordt aangekocht met publieke middelen, moeten actieve landbouwers eerst een eerlijke kans krijgen. Ook met publieke gronden die vandaag in landbouwgebruik zijn of landbouwpotentieel hebben, moeten we zorgvuldig omgaan.

Prioriteit voor lokale en jonge landbouwers

In het Vlaams regeerakkoord 2024-2029 engageerde de Vlaamse Regering zich om gronden die vrijkomen in agrarisch gebied en in een grondenbank zitten, prioritair aan te bieden aan lokale land- en tuinbouwers.

Wie bijvoorbeeld landbouwgrond wil aankopen met subsidies voor natuur- of bosrealisatie, zou die grond eerst moeten aanbieden aan actieve landbouwers uit de buurt. De prijs mag daarbij niet hoger liggen dan de officiële schattingsprijs.

Alleen wanneer lokale landbouwers geen interesse tonen, kan de aankoop voor natuur of bos doorgaan. Dat is een belangrijke stap om te vermijden dat landbouwers met publieke middelen uit de grondmarkt worden geprijsd.

Volgens Boerenbond kan de overheid hier zonder kosten sturen via grond- en (minder of doordachter) subsidiebeleid voor natuurrealisatie.

Enkele ideeën:

​Wat het grondbeleid betreft, is een overkoepelende aanpak nodig om te vermijden dat publieke landbouwgrond - vaak in handen van lokale besturen, OCMW’s en kerkfabrieken - uit het landbouwareaal verdwijnt. Verkoop van publieke grond mag daarom geen louter budgettair lapmiddel zijn. De eenmalige opbrengst bij verkoop moet altijd worden afgewogen tegen de langdurige maatschappelijke waarde van landbouwgrond, zoals lokale voedselproductie en bredere doelstellingen rond open ruimte. Als er toch verkocht wordt, moet dat doelgericht en transparant gebeuren, met bekendmaking van de verkoopintentie, ruimte voor opmerkingen en een gemotiveerde beslissing. Het kan uitsluitend aan actieve landbouwers of derden die een lange pacht garanderen. Dit staat het voorkooprecht van de zittende pachter niet in de weg. Het gebruik moet op lange termijn landbouwgericht blijven, ondersteund door duidelijke sancties en een terugkooprecht voor de oorspronkelijke publieke eigenaar of een andere publieke instantie, om de bestemming op lange termijn te bewaken.

Wat het subsidiebeleid betreft, doen Vlaamse entiteiten én derden via subsidies vandaag aankopen in agrarisch gebied voor natuur- en bosrealisatie, zonder bestemmingswijziging. Volgens het Vlaams regeerakkoord moet dat beperkt worden, en kan het in herbevestigd agrarisch gebied (HAG) zeker niet. De gronden moeten eerst actief worden aangeboden aan actieve landbouwers op basis van de schattingsprijs. Dat moet worden doorvertaald in de subsidievoorwaarden. Als Vlaamse administraties en daartoe gesubsidieerde derden niet meer dan de schattingsprijs kunnen betalen, is de prijsdruk op landbouwers uit deze hoek verholpen. Boerenbond ziet zo’n regeling graag aangevuld met een aanbiedingsprocedure, zodat landbouwers met een band met de grond ook daadwerkelijk kansen krijgen.

De Vlaamse regering besprak een voorontwerp van decreet op vrijdag 17 juli, maar keurde het nog niet goed. Zo’n decreet zou een mooie stap vooruit zijn in het waarborgen van de toegang tot landbouwgrond. We werken hier vanuit Boerenbond graag aan mee.

Enkel een stabiel landbouwbedrijf kan vernieuwen en verduurzamen. Toegang tot grond is daartoe een basisvoorwaarde. Initiatieven die daaraan bijdragen, zijn welkom. Zo kan ook een verkoopverbod publieke landbouwgrond vrijwaren.