Zoals in dit artikel werd aangetoond, rusten vandaag op landbouwgronden vaak meerdere aanspraken tegelijk. Soms gaat het slechts om een ruimteclaim, zonder verregaande juridische gevolgen. Maar vaak (ver)hinderen die claims rechtstreeks de mogelijkheid om een perceel te bebouwen of bewerken. Afhankelijk van de kaartlaag gaat het dan om beperkingen rond bemesting, vegetatiewijzigingen, drainage en wijzigingen in waterpeil, mogelijkheden (voor vergunning) voor bebouwing/infrastructuur, maaibeheer ... Voor landbouwers wordt het daardoor steeds moeilijker om nog helder te zien welke regels precies op hun percelen wegen.
Voerstreek als terreinvoorbeeld
We nemen het voorbeeld van de Voerstreek. Dat toont scherp hoe gebiedsgericht beleid zich in de praktijk kan opstapelen. De volledige oppervlakte van de gemeente Voeren is een maatwerkgebied volgens het stikstofdecreet: het gaat om Habitatrichtlijngebied (SBZ-H) én een zone van 2 kilometer errond. Voor groene bestemmingen binnen het SBZ-H-gebied geldt nulbemesting, voor het ruimere gebied (inclusief de 2 kilometer-zone) wordt nog een inrichtingsnota opgesteld. Wie in die omgeving een vergunning aanvraagt - zelfs als het niet gaat om een veehouderij - zal nagenoeg steevast een passende beoordeling moeten laten opmaken. Daarin moet worden onderzocht of de aanvraag geen betekenisvolle aantasting van de natuurlijke kenmerken van het SBZ-H kan veroorzaken.
Soms geldt voor eenzelfde activiteit ook nog een verscherpte natuurtoets: toestemming of vergunning voor een activiteit die onvermijdbare en onherstelbare schade aan de natuur in VEN kan veroorzaken, is dan uitgesloten. Daar blijft het niet bij. In de streek komt ook historisch permanent grasland overlappend voor. Daar zijn een reliëfwijziging en doorzaaien verboden. Daarbovenop doorspekken natuurbeheerplannen van type 2, 3 en 4 de streek. Daarvan wordt gesteld dat er geen rechtsgevolgen zijn bij opname in het globaal kader, maar tegelijk leeft het vermoeden dat die ingezet zullen worden in de Vlaamse omzetting van de Europese Natuurherstelverordening, los van afstandsregels.
Ook aanduidingen als overstromingsgevoelig gebied spelen mee, al gingen die nooit in openbaar onderzoek. Tot slot is het gros van het agrarisch gebied in Voeren ook nog eens landschappelijk waardevol: dat betekent dat een vergunning er maar mogelijk is als de schoonheidswaarde van het landschap niet in gevaar wordt gebracht. Die zogenaamde ‘esthetische toets’ blijkt in de praktijk niet altijd zo eenvoudig.
Welke claims gelden voor mijn perceel?
Wie wil nagaan welke claims op een specifiek perceel rusten, kan naast het uittreksel uit het plannenregister binnen de vastgoedinformatie gebruikmaken van verschillende online bronnen:
1. Omgevingscheck via het Omgevingsloket
Na het invullen van een adres en het aanduiden van het perceel in oranje op de kaart, klik je op ‘Omgevingscheck uitvoeren’. Onder ‘Planologische context’, ‘Andere planologische informatie’, ‘Water’ en ‘Natuur’ vind je relevante kaartlagen.
2. Geopunt.be
Na het invullen van een adres, en ‘Zoek op kaart’, klik je op het perceel. Onder ‘Kadastrale informatie’ klik je op de unieke Capakey. Het perceel wordt nu blauw omlijnd. Vervolgens vind je rechtsonder een knop ‘Lagen’. Via ‘Lagen toevoegen’ vind je vervolgens via ‘Bouwen en wonen’ en ‘Natuur en milieu’ heel wat relevante kaartlagen. Je kan ook een laag opzoeken via de zoekbalk. Niet alle kaartlagen hier hebben even verstrekkende gevolgen. Hier vind je onder meer VEN, Natura 2000 (Habitaten Vogelrichtlijngebieden), Ramsar, natuurbeheerplannen en gewestplan. Ook landschapsparken, nationale parken en natuurreservaten, historisch permanente graslanden, de overstromingsgevoelige gebieden 2023 (pluviaal & fluviaal) en grondwaterwingebieden en hun beschermingszones zijn hier terug te vinden.
Hier vind je planprocessen in opmaak, zoals RUP’s, WORG’s en verordeningen. Je kan zoeken per gemeente en (tegelijk) per type procedure.
4. Specifieke websites per kaartlaag
Soms bestaan er aparte bronnen voor een bepaalde kaartlaag, zoals sigmaplan.be, de Geopunt-catalogus rond maatwerkgebieden in het stikstofdecreet (via Google) of de waterkwaliteitkaarten van VLM en VMM.
Complex kluwen
Het spectrum aan claims, die bovendien vaak overlappen, is intussen bijzonder uitgebreid. Ze opzoeken is al niet eenvoudig, laat staan hun precieze draagwijdte correct inschatten. Boerenbond helpt waar mogelijk. Heb je vragen, neem dan contact op via onze infolijn op 016 28 61 61, info@boerenbond.be of met je regioconsulent.
Vijf heldere antwoorden over het Vlaams Pachtdecreet: wanneer er sprake is van pacht, hoe de prijs werkt, wat bij overdracht geldt en hoe het voorkooprecht de rechten van pachter en eigenaar beïnvloedt.
Het Vlaams Pachtdecreet verandert de verpachting van landbouwgronden door openbare besturen. Ontdek de nieuwe procedure, toewijzingscriteria en contractvoorwaarden voor gemeenten, provincies en kerkfabrieken.
Biddit maakt de verkoop van verpachte landbouwgronden eenvoudiger, maar voor pachters gelden extra regels. Ontdek wanneer het voorkooprecht speelt en hoe je biedingen van een overheid correct opvolgt.
Vlaanderen wil landbouwgrond beter beschermen: publieke gronden moeten eerst naar actieve landbouwers, zodat waardevolle open ruimte en voedselproductie niet verder onder druk komen.
Publieke landbouwgrond verdwijnt razendsnel, terwijl ze juist cruciaal is voor toekomstgerichte landbouw, bodemzorg en maatschappelijke doelen. Hans Vandermaelen pleit voor een langetermijnvisie op publiek grondbezit.
Vlaamse fiscaliteit moet actief landbouwgebruik belonen. Boerenbond vraagt een fiscaal gunstregime dat grond toegankelijker maakt voor landbouwers en speculatie tegengaat.
