Europa lanceert meststoffenactieplan op 19 mei

​Op 19 mei stelt de Europese Commissie volgens haar agenda het aangekondigde ‘meststoffenactieplan’ voor. Wat daar concreet uit de bus zal vallen is nog afwachten. De intentie om het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) te versoepelen lijkt op dit moment van de onderhandelingstafel verdwenen. De impact van de koolstoftaks op de landbouw is nochtans al zichtbaar. Boerenbond blijft samen met onze Europese koepel Copa pleiten voor een uitstel van CBAM, afbouw van antidumpingheffingen en voor het toelaten van dierlijke mest als kunstmestvervanger. Het is nu hét moment om meer gebruik van dierlijke mest toe te laten.

​Volgens de eerste inzichten zou het Europees plan bevatten dat vanaf 2027 ook een deel van de inkomsten uit de verkoop van emissierechten rechtstreeks naar de landbouwers gaat, op voorwaarde dat ze bio­gebaseerde of koolstofarme meststoffen aankopen. Daarnaast is er sprake van een verplichte prijsrapportering in de Europese meststoffenwetgeving om prijzen beter vergelijkbaar maken voor kopers. Het actieplan bevat mogelijk ook een onderzoek naar strategische voorraden en gezamenlijke aankoop van meststoffen en zet de mogelijkheid open om meststoffen in crisissituaties aan te merken als vitale goederen onder EU‑noodregels.

CBAM zet landbouw onder hoge druk

Daarmee wil Europa tegemoet komen aan de vragen en bezorgheden van de landbouw, maar de problematiek rond CBAM is hiermee geenszins van de baan. Boerenbond pleit al langer voor minstens een uitstel van de koolstoftaks en de antidumpingheffingen voor ingevoerde kunstmeststoffen om de beschikbaarheid en betaalbaarheid te waarborgen.

Onze Europese Landbouwkoepel Copa-Cogeca raamt dat over de periode van zeven jaar de kost van CBAM voor landbouwers kan oplopen tot 39 miljard euro. Dat is 10% van het huidige GLB-budget.

Oorspronkelijk was het mechanisme bedoeld om industrieën te ondersteunen die onder het Europese Emissiehandelssysteem (ETS) vallen, waarin een prijs wordt geplakt op CO₂‑uitstoot. Dat systeem stimuleert decarbonisatie, maar verhoogt tegelijk de productiekosten binnen de EU en kan de concurrentiepositie van Europese bedrijven verzwakken tegenover internationale producenten. CBAM werd daarom ingevoerd om ervoor te zorgen dat ingevoerde producten aan de EU‑grens een vergelijkbare koolstofprijs betalen, en zo koolstoflekkage te voorkomen.

Principieel is zo’n mechanisme begrijpelijk, maar door meststoffen hier ook in op te nemen komt landbouw onder een gigantische druk te staan vanwege het doorrekenen van de taks én minder import omwille van de onzekerheid die het systeem doet ontstaan. Ongeveer 30% van de stikstofmeststoffen die in de EU worden gebruikt, wordt ingevoerd.

Logische oplossingen

De huidige geopolitieke situatie benadrukt, alweer, het belang van zelfvoorziening. We moeten meer inzetten op eigen organische meststoffen en circulariteit en zo minder afhankelijk te worden van import. Boerenbond pleit al langer om het gebruik van dierlijke mest als kunstmestvervanger te faciliteren en reststromen als grondstof te beschouwen.

Europa zette hiervoor onlangs nog de deur op een kier in de vorm van RENURE. Maar in de huidige context is meer nodig. Daarom blijft Boerenbond hameren om ook meer gebruik van dierlijke mest nu en op lange termijn toe te laten om de productie op peil te houden en minder afhankelijk te worden van volatiele kunstmeststofprijzen.

Tot we in hoge mate zelfvoorzienend zijn moet de toelevering van kunstmest wel gegarandeerd en betaalbaar blijven. Minstens een uitstel van CBAM voor kunstmeststoffen is daarbij de logica zelve. Als er al een inning voor kunstmest komt, moeten de inkomsten integraal terugvloeien naar landbouw.