Ook voor brede omgeving heeft brand grote gevolgen

​De zomervakantie begon met de grote bedrijfsbrand bij diepvriesgroentebedrijf Horafrost in het West-Vlaamse Staden. Ook de afgelopen weken waren er nog meerdere branden, onder meer op de festivalweide van Tomorrowland en in Brugge. Die zorgden niet enkel bij de eigenaars voor grote materiële schade, de gevolgen waren ook groot voor de omwonenden en de land- en tuinbouwers die in de directe omgeving van de brand beteelde gronden hebben.

Niemand wil het meemaken, maar sommigen worden er wel mee geconfronteerd. Een brand heeft altijd ingrijpende gevolgen, niet enkel voor de direct getroffenen, maar ook voor de bredere omgeving. In tegenstelling tot vroeger wordt er nu veel meer aandacht besteed aan de gevolgen voor omwonenden, zowel op korte als op lange termijn. Denk aan materiële schade, potentiële risico’s van rook en dampen, en psychologische impact. Afhankelijk van de omvang van de brand begint het bij waarschuwingen om bijvoorbeeld ramen en deuren gesloten te houden, maar soms ook meer nadrukkelijk als er via de rook potentieel schadelijke stoffen worden verspreid. Denk aan asbest, maar bijvoorbeeld ook aan de miniscule piepschuimresten die de lucht werden ingeblazen nadat het hoofdpodium van Tomorrowland in Boom in juli in sneltempo verteerd werd door het vuur. Een ander voorbeeld zijn waarschuwingen over versplinterde resten van zonnepanelen na de brand in het diepvriesbedrijf in Staden.

Wat eerst doen?

Op basis van de meest recente ervaringen kunnen een aantal basisregels worden gehanteerd. Eerst en vooral: luister naar de instructies van de brandweer en andere bevoegde instanties zoals het Federaal Agentschap voor de Voedselveiligheid (FAVV) en de lokale overheden. Begin dus niet meteen de roet- en andere deeltjes die eventueel op je akker of tussen je gewassen zijn terechtgekomen, op te rapen en te verwijderen. Wacht tot die instanties aangeven dat deze deeltjes niet giftig zijn en verwijderd mogen en kunnen worden. Is dat het geval, volg dan zeker ook de instructies rond preventieve maatregelen: draag bijvoorbeeld werkhandschoenen of andere beschermende kledij.

Vaak kan je niet alles verwijderen omdat er na een brand ook deeltjes neerdwarrelen die zo klein zijn dat ze niet met de hand kunnen worden verwijderd. In dat geval volstaat meestal goed spoelen met water om deze partikels te verwijderen. Het FAVV heeft geen algemene richtlijnen ter beschikking, maar communiceert doorgaans geval per geval. In het kaderstuk lijsten we de richtlijnen op die het agentschap gaf na de brand bij Horafrost. ​In bepaalde gevallen zijn de gevolgen groter, bijvoorbeeld wanneer gewassen niet meer geschikt zijn voor de consumptieketen. Ze moeten dan mogelijk worden verwijderd of ondergeploegd. Het is dan cruciaal dat er een officieel bevel van het FAVV of van de afnemer is, zodat de verzekering kan worden aangesproken.

Weiden kunnen best gemaaid worden en het maaisel ondergewerkt op een akkerlandperceel. Gaat het om weiden die begraasd worden, wacht je best op de instructies van FAVV en laat je tijdelijk niet begrazen tot er meer duidelijkheid is. Ook is het geen slecht idee om eerst te maaien en deze snede af te voeren.

Pas op met asbest

In de meeste gevallen wordt aangegeven dat iedereen na verloop van tijd zelf kan beginnen met het verwijderen van eventuele brokstukken die door de rookpluim of de hitte zijn verspreid. Dat is doorgaans niet het geval voor asbest, omdat het gezondheidsrisico daar hoger wordt ingeschat en er nood is aan een professionele aanpak om de kleine asbestdeeltjes te verwijderen. Ga dus niet zelf aan de slag, maar wacht tot de betrokken diensten het nodige doen.

Neem ook onmiddellijk contact op met de verzekeraar en bekijk de polis: wat is er gedekt en wat niet?

Wat doet Boerenbond?

Uiteraard volgen we ook bij Boerenbond de evoluties goed op. Zoals eerder aangegeven, is de focus op het al dan niet giftig zijn van rook of contaminatie van de rookpluim met asbest of andere stoffen een element dat de afgelopen jaren steeds meer aandacht heeft gekregen. Daarnaast is er ook meer aandacht voor de (bodem)sanering van die gevolgen van een brand. Die saneringskosten zijn ten laste van de eigenaar van de constructie waar de brand heeft gewoed. Bij KBC-polissen zijn die saneringskosten vaak nog gedekt, maar bij de meeste andere brandpolissen is dat niet het geval. Vaak springt in die gevallen het lokale bestuur bij – al dan niet in overleg met OVAM. Toch is het lokaal bestuur hiertoe niet verplicht.

Boerenbond pleit er bij OVAM voor om in overleg te gaan met de federale overheid en de verzekeringssector om ervoor te zorgen dat bodemsanering als gevolg van een brand standaard mee gedekt wordt in de verzekeringspolissen. Wanneer je te maken krijgt met een brand in een gebouw met een asbestdak, of als je akker of grasland nabij zo'n constructie ligt, kunnen de saneringskosten enorm oplopen. We streven ernaar dat deze kosten voortaan gedekt zijn.

Ondertussen zien we dat er ook andere contaminaties kunnen optreden. ​Bij de recente brand in Staden zijn door de hitte zonnepanelen versplinterd waarna stukjes in de omgeving terechtkwamen. In Nederland is onderzoek gedaan naar de risico’s, en daaruit blijkt dat ze goed beheersbaar zijn. Voor landbouwers zijn vooral de microversplinterde buitendelen van de zonnepanelen die bijvoorbeeld tussen de groenten kunnen komen van belang. Uit onderzoek blijkt dat goed spoelen volstaat.

Bij een recente brand in Merelbeke-Melle kwamen heel wat stofdeeltjes in het aanpalende water terecht, wat leidde tot sterfte van vissen, maar ook een impact kan hebben wanneer dat water bijvoorbeeld zou worden gebruikt bij het beregenen of spoelen.

We blijven vanuit Boerenbond opvolgen of het FAVV haar aanpak om geval per geval te communiceren handhaaft. Uiteraard houden we ook mee in de gaten op welke manier landbouwers zullen worden vergoed die geconfronteerd worden met deze richtlijnen en extra handelingen na een brand. Want bijvoorbeeld in tijden van droogte je groenten goed en extra moeten spoelen, kost ook handenvol geld.

​Aangepaste brandverzekering?

Een brand, zowel op je eigen bedrijf als in de buurt, kan grote gevolgen en extra kosten veroorzaken. Preventie is cruciaal; controleer regelmatig of je maatregelen afdoende zijn. Luister bij branduitbraak naar hulpdiensten en instanties; begin niet zelf materialen te verwijderen totdat de risico's duidelijk zijn.

Door verspreiding van brokstukken via rookpluimen is er meer aandacht voor bodemsanering en extra maatregelen vóór productintroductie. Niet alle verzekeringen dekken deze kosten. Boerenbond overlegt met verschillende instanties. Want hoewel sommige polissen de nodige dekking voorzien, is dat niet altijd het geval. We kijken of het nuttig (en betaalbaar!) is om bepaalde handelingen ten gevolge van een brand op het bedrijf of in de nabijheid verplicht te laten opnemen in de brandverzekering.

Intussen blijven we ook de situatie rond Horafrost verder opvolgen. De vragen rond het niet kunnen leveren van de groenten (ook al is dat contractueel bepaald) en of dit onder overmacht valt, zijn vragen die naar de toekomst kunnen worden meegenomen.