Zonder evenwaardig alternatief geen uitfasering van gewasbeschermingsmiddelen

​

De Vlaamse meerderheidspartijen willen dat de Vlaamse Regering tegen 1 januari 2026 met een strategisch plan komt rond de bescherming van het drinkwater met daarbij een uitfasering van PFAS-houdende gewasbeschermingsmiddelen in Vlaanderen. Dat staat in een voorstel van resolutie van Andy Pieters (N-VA), Kris Verduyckt (Vooruit) en Bart Dochy (CD&V). Boerenbond beklemtoont dat de beschikbaarheid van evenwaardige alternatieven een absolute voorwaarde moet zijn.

​​Voor Boerenbond kan er pas sprake zijn van een uitfasering van zodra de alternatieven met bewezen werking voor handen zijn.

In de resolutie wordt die noodzaak voor een gelijkwaardig en mens- en milieuvriendelijk alternatief ook erkend. Voor Boerenbond kan er pas sprake zijn van een uitfasering van zodra de alternatieven met bewezen werking voor handen zijn.

Landbouwers passen gewasbeschermingsmiddelen op een professionele manier toe, maar lijden onder de almaar striktere en onvoorspelbare regelgeving. Producenten van bestrijdingsmiddelen richten zich steeds meer op andere afzetmarkten buiten Europa. Daar maakt men gretig gebruik van de soepelheid, er wordt dus met ongelijke wapens gestreden. Bij ons verdwijnen teelten door de strenge regelgeving, waardoor we de producten van elders moeten invoeren waar de normen minder strikt zijn. Dat is de wereld op zijn kop. Waar kan worden alternatieven toegepast, maar die zijn simpelweg niet altijd afdoende.

Risico sterk afgenomen

​Uit de Europese geharmoniseerde risico-indicator blijkt trouwens dat het risico van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen door de Vlaamse landbouw voor de menselijke gezondheid en het milieu tijdens de periode 2011-2023 met 56% (HRI1) is afgenomen.

​Het aantal kg actieve stof is geen goede indicator is voor het meten van de milieudruk omdat deze waarde geen rekening houdt met o.a. afbraaksnelheid en toxiciteit. De Europese Commissie heeft daarom een geharmoniseerde risico-indicator (HRI1) gedefinieerd om de evolutie van de op de markt gebrachte gewasbeschermingsmiddelen te kunnen analyseren. Ze meten het risico van gewasbeschermingsmiddelen op de menselijke gezondheid en het milieu rekening houdend met toxicologische parameters door alle actieve stoffen in te delen in vier risicogroepen en zeven categorieën.

Over PFAS in gewasbeschermingsmiddelen

PFAS in gewasbeschermingsmiddelen zijn minder dan 5% van de PFAS die vandaag op de markt komen. We moeten vaststellen dat er nog heel wat toepassingen zijn waar PFAS op vandaag minder in vraag gesteld wordt. Denk maar, als voorbeeld, aan de brandvertragende stoffen in onze kleding, verplicht door de EU. Dat zijn ook PFAS-verbindingen

Belangrijk in deze discussie is dat PFAS in gewasbeschermingsmiddelen niet dezelfde eigenschappen of risico’s hebben als de industriële PFAS die in het verleden voor vervuiling zorgden. Voor PFAS in gewasbeschermingsmiddelen moeten we het onderscheid maken tussen actieve stoffen en formuleringshulpstoffen. Actieve stoffen zijn de actieve bestanddelen van gewasbeschermingsmiddelen. Ze zijn met andere woorden essentieel voor de werking tegen schadelijke organismen. Formuleringshulpstoffen worden toegevoegd om het gewasbeschermingsmiddel veilig en efficiënt te kunnen toepassen. Ze zorgen ook voor stabiliteit en een goede werking. Voorbeelden zijn het oplosmiddel (bv. water), antischuimmiddelen, hulpstoffen antivriesmiddelen en kleurstoffen. Daar vinden we in de gewasbescherming PFAS, die bijna allemaal afbreken naar TFA.

TFA is niet enkel een afbraakproduct van PFAS in gewasbeschermingsmiddelen. TFA kan ook uit vele andere bronnen afkomstig zijn zoals farmaceutische producten, industrie, synthetische koelmiddelen gebruikt in auto’s, etc. TFA aanwezig in drinkwater kan deels toegewezen worden aan landbouw maar zal ook sterk afkomstig zijn van andere activiteiten. Bovendien is TFA sterk wateroplosbaar en kan het zich snel en ver verspreiden (ook via regen).

Volgens een rapport van de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu zou België op jaarbasis 8330 ton PFAS per jaar gebruiken overal alle sectoren heen. Fytoweb stelt op basis van de verkoopscijfers van gewasbeschermingsmiddelen dat het aandeel van PFAS-werkzame stoffen hierin lager dan 5% is en van formuleringshulpstoffen in gewasbeschermingsmiddelen lager dan 0,01 % is.