Krijgt vleesverkoop op de hoeve straks meer kansen?

​De verkoop van vlees via de korte keten staat al lang onder druk in Vlaanderen. De sluiting van slachthuizen, de zoektocht naar bekwame slagers en versnijders, de steeds complexere regelgeving en de oplopende kosten, maken het vlees- en vleespakketverkopers erg moeilijk om rendabel te blijven of te groeien. Een sterk netwerk van hoeveslagers en erkende kleine uitsnijderijen kan hun toekomst verzekeren.

Vlaanderen telt nu ongeveer 160 hoeveslagers en bijna 600 vleespakketverkopers. Hoeveslagerijen die onder een toelating van het Federaal Voedselagentschap werken, kunnen niet zonder voorwaarden samenwerken. Hierdoor is het delen van diensten en (investerings)kosten beperkt. Om samenwerking mogelijk te maken, moeten zij voldoen aan bijkomende regelgeving, investeringen en analyses. Het project ‘Samen Versnijden’ laat concreet zien hoe dit praktisch én rendabel kan worden gerealiseerd.

Acuut probleem

Veehouders die hun vlees (willen) afzetten in de korte keten ervaren steeds meer problemen. Ondanks de vraag naar hun producten lukt het steeds moeilijker om hun dieren op een duurzame manier te laten slachten. Talrijke slachthuizen sloten de voorbije jaren de deuren, vinden het slachten van kleine aantallen dieren omslachtig of staan weigerachtig tegenover buitenloop varkens en/of andere rassen.

Daarnaast is ook het versnijden een heikel punt. De bestaande erkende uitsnijderijen zijn grootschalige bedrijven die vooral exportgericht werken en richten zich niet naar landbouwers die kleine loten en/of andere rassen willen laten versnijden.

Voor landbouwers is het zelf versnijden van vlees niet vanzelfsprekend. Het vraagt specifieke kennis en ervaring, én bovendien aanzienlijke investeringen in infrastructuur. In theorie kan een veehouder een externe slager of versnijder aantrekken, maar ook dat is niet eenvoudig: het beroep van slager staat op de lijst van knelpuntberoepen, waardoor geschikte vakmensen schaars zijn.

Erkende slachthuizen in Vlaanderen – evolutie

Aantal vleesverwerkers en/of hoeveslagers in Vlaanderen (2025)

Het aantal landbouwbedrijven met een toelating vleeswinkel (echte hoeveslagers volgens FAVV):

Daarnaast wordt het aantal landbouwbedrijven dat vleespakketten verkoopt (toelating detailhandel) geschat op 582 (enquête ALZ). Samen gaat het dus om 751 landbouwers in Vlaanderen die actief zijn in vleesverwerking en/of verkoop op de hoeve.

Structurele oplossingen nog niet in zicht

Via diverse projecten zetten Ferm en Boerenbond via het Steunpunt Korte Keten kleine stapjes met concrete projecten. Maar een alomvattende structurele oplossing is nog niet in zicht. Het project ‘Samen versnijden’ pakt het probleem van versnijding aan door veehouders te laten samenwerken via kleinschalige erkende uitsnijderijen. Daar kunnen hoeveslagers op een haalbare maar voedselveilige manier voor collega-veehouders het vlees versnijden.

“We willen deze korte keten ondernemers ondersteunen bij het toekomstgericht uitbouwen van hun businessmodel. Daarom helpen we hoeveslagers bij het aanvragen van de erkenning ‘uitsnijderij’ én bij het opzetten van samenwerkingen met veehouders uit de regio,” zegt Monique De Dobbeleer, directeur van Ferm.

De projectpartners willen ook meer rechtszekerheid, aangepaste regelgeving voor kleinschalige erkende uitsnijderijen in agrarisch gebied èn een werkbaar kader voor hoeveslagers die hun diensten aan veehouders aanbieden. Samen met het FAVV en de overheid zullen ze proberen een haalbare en rechtszekere erkenning uit te tekenen, op maat van korte keten ondernemers.

Meer korte keten-vlees op de markt

Boerenbondvoorzitter Lode Ceyssens ziet korte keten als een kans en een verdienmodel voor een deel van de veehouders: “Alleen met meer rechtszekerheid voor kleinschalige, erkende uitsnijderijen èn een haalbaar kader voor (hoeve)slagers die willen versnijden voor veehouders, kunnen we korte keten-ondernemers echt toekomstperspectief bieden.”

Ook de consument heeft er veel bij te winnen. Monique de Dobbeleer van Ferm : “Zo kunnen consumenten blijven kiezen voor lokaal en duurzaam vlees van topkwaliteit, tegen een eerlijke en betaalbare prijs. Zonder een ondersteunend wettelijk kader is dit economisch niet haalbaar “

Vlaams minister van Landbouw Jo Brouns onderschrijft het belang van het project: “Dit project versterkt de toekomst van korte keten-ondernemers én garandeert tegelijk een voldoende aanbod van lokaal, vers en duurzaam vlees. Zo krijgt de consument meer mogelijkheden om bewust te kiezen welk vlees op het bord belandt.”

Handboek en stappenplan

Om ondernemers praktisch te ondersteunen, werken de projectpartners aan twee concrete tools:

1. een e-handboek ‘Kleinschalige uitsnijderij in agrarisch gebied’, met de focus op een haalbaar juridisch en ruimtelijk kader;
2. een praktisch stappenplan, waarmee hoeveslagers zelf een erkenning kunnen aanvragen en samenwerkingen opstarten.

Voor de uitwerking van deze instrumenten gaan Steunpunt Korte Keten en Boerenbond in overleg met de Vlaamse overheid (departement Omgeving) en het FAVV.

Meer info over het project vindt op https://steunpuntkorteketen.be/info-en-advies/projecten/samen-verwerken-en-verpakken