Zoals elk jaar communiceert Amcra in juni over de cijfers van het antibioticagebruik in de dierlijke sector. Eind 2024 liep de periode van het tweede Antibioticaconvenant af, waardoor er met extra aandacht naar de reductieresultaten werd gekeken. Maar 2024 was voor de veehouderij een rampzalig jaar op het vlak van diergezondheid. Het blauwtongvirus type 3 zorgde voor zeer zware verliezen en een hoge nood aan diergeneeskundige zorg. De totale verkoop van antibiotica steeg in 2024 ten opzichte van het jaar ervoor. De andere reductiedoelstellingen zijn wel behaald. Tijd dus om even stil te staan wat de lessen zijn van 2024.
Amcra – AntiMicrobial Consumption and Resistance Agency of het kenniscentrum inzake antibioticagebruik en resistentie bij dieren – is in 2012 mede door de dierenartsen en landbouworganisaties opgericht. Amcra begeleidt dierenartsen en veehouders naar een duurzamer antibioticagebruik. Alles begint met het meten van het totale antibioticagebruik in alle diersectoren, aan de hand van verkoopcijfers van antibiotica, en met het meten van het gebruik op de bedrijven zelf. Meten is weten. Deze cijfers maken duidelijk waar de knelpunten zitten en naar welke doelen moet worden gewerkt. In het tweede Antibioticaconvenant engageerden verschillende partners zich tot vier belangrijke reductiedoelstellingen ten opzichte van het referentiejaar 2011:
1. Totale verkoop van antibiotica: verminderen met 65% tegen eind 2024;
2. Verkoop van colistine: beperken tot maximaal 1 mg/kg biomassa;
3. Verkoop van met antibiotica gemedicineerde voeders: verminderen met 75%;
4. Verkoop van kritisch belangrijke antibiotica (zoals fluoroquinolonen en cefalosporines): verminderen met minstens 75%.
Daarnaast zijn er specifieke reductiedoelstellingen per diersoort (zoals varkens, vleeskippen en vleeskalveren), gebaseerd op de bedrijfsgegevens, ingegeven in een centraal registratiesysteem door de dierenartsen. De drie laatste doelstellingen zijn eind 2024 bereikt: de verkoop van colistine blijft hangen op 0,69 mg/kg biomassa; kritisch belangrijke antibiotica verminderde met 81,0% ten opzichte van 2011 en de verkoop van met antibiotica gemedicineerde voeders zakte met 89,1%. De totale verkoop van antibiotica steeg in 2024 met 6,3% ten opzichte van 2023. Dit leidde tot een vermindering van de verkoop van antibiotica met 59,9% tegenover 2011. De reductiedoelstelling van 65% werd dus niet behaald. De oorzaak moet verder onderzocht worden, maar de gebruiksgegevens op bedrijfsniveau geven een indicatie dat vooral in de sector van de herkauwers het antibioticagebruik steeg door de blauwtongepidemie. In de varkens-, pluimvee- en vleeskalverensector werd over het algemeen minder antibiotica gebruikt.
In de sectoren pluimvee, varkens en vleeskalveren werd over het algemeen minder antibiotica gebruikt.
Blauwtong
De aandachtige lezer heeft zeker opgemerkt dat antibiotica niet werkzaam zijn tegen virussen, en dus ook niet hoeven te worden ingezet bij het blauwtongvirus. Het is de algemene regel dat antibiotica niet moeten worden ingezet bij virussen omdat antibiotica alleen werkzaam zijn tegen niet-resistente bacteriën. Het blauwtongvirus serotype 3 verspreidde zich in de late zomer en najaar vanuit Nederland naar West-Europa. In België raakten bijna alle bedrijven met rundvee en schapen besmet. Naast hoge koorts, aantasting van de bloedvaten en sterfte, veroorzaakt blauwtong een daling van de algemene ziekteweerstand. Met blauwtong besmette schapen en runderen zijn daardoor extra gevoelig voor secundaire bacteriële infecties. In het behandeladvies van Royal GD Nederland werd het gebruik van antibiotica aanbevolen bij dieren die een kans maakten om een blauwtonginfectie te overleven. De grootschalige verplichte vaccinatiecampagne tegen blauwtong en het verwante EHD-virus beoogt ook het antibioticagebruik bij herkauwers te verminderen. Virale vaccins kunnen immers voorkomen dat de virussen gangmakers worden voor secundaire bacteriële infecties. De federale ondersteuning van de vaccinatiecampagne (tussenkomst in de vaccinatiekosten) is er dan ook gekomen met een verminderd antibioticagebruik als mogelijke uitkomst. Om dezelfde reden – het verbeteren van de algemene diergezondheid met preventie als focus – lopen er tal van bestrijdingsprogramma’s met de steun van het Sanitair Fonds en partners. Voorbeelden hiervan zijn het IBR-eradicatieprogramma, het BVD-bestrijdingsprogramma en het PRRS-programma in de varkenssector. In de pluimveesector worden tal van virale en bacteriële vaccins ingezet.
Meten is weten
De absolute verkoopcijfers worden aangevuld met de gebruikscijfers op bedrijfsniveau. In de varkenshouderij, bij het pluimvee en bij de vleeskalveren worden nu al jaren betrouwbare gegevens verzameld en zijn de dalende trends duidelijk. De tandem dierhouder- dierenarts is er in het merendeel van deze bedrijven in geslaagd om het antibioticagebruik op een aanvaardbaar niveau te brengen. Dit wil zeggen: zo weinig mogelijk, maar zo veel als nodig. Er moet echter in alle sectoren blijvend en aanhoudend worden ingezet op preventie, alternatieve maatregelen en bioveiligheidsmaatregelen, om de nood aan antibioticagebruik verder terug te dringen. Ook de gebruiksgegevens van de rundveebedrijven (melkvee en vleesvee) zijn gedeeltelijk beschikbaar. Daarbij is een groot verschil merkbaar tussen de types bedrijven (melkvee-vleesveegemengd) en zeker tussen de categorieën (kalveren-jongvee-volwassen dieren). Wat het vergelijken van bedrijven onderling betreft, is het nog moeilijk om ‘appels met appels’ te vergelijken. Daar wordt de komende jaren hard aan gewerkt, om ook in het rundvee naar geharmoniseerde streefwaarden te gaan. De Europese wetgeving legt bovendien op dat tegen 2030 alle gebruiksgegevens voor dieren beschikbaar moeten zijn, ook die van gezelschapsdieren.
Visie 2030
Ondertussen loopt het overleg om naar een derde Antibioticaconvenant 2026- 2030 te gaan, waarbij verdere reductiedoelstellingen vastgelegd worden. Een convenant is een afsprakenkader tussen de overheid en de sectoren, waarbij alle partijen engagementen opnemen. Amcra en zijn partners hebben al een voorstel gedaan van haalbare doelen tegen 2030, die een verderzetting van de huidige inspanningen borgen. De algemene verkoop van antibiotica moet reduceren met 70%. De deelsectoren, inclusief de gezelschapsdieren, onderling leggen hiervoor ook specifieke doelstellingen vast. Maar alles begint met het correct kunnen meten van het antibioticagebruik in de bedrijven zelf (of voor de gezelschapsdieren bij de dierenartsen). Ook voor wat het verzamelen van kwalitatieve gebruiksgegevens betreft, is er nog werk aan de winkel en moet de overheid voldoende ondersteuning voorzien. In Vlaanderen heeft het AB Register, als hulpmiddel voor bedrijven en voor dierenartsen, hiervoor zijn nut al bewezen. Duurzaam antibiotica begint bij een zo laag mogelijk gebruik en met het zo veel mogelijk vermijden van het gebruik van belangrijke ‘kritische’ antibiotica”. De dierlijke sector heeft al aangetoond dat men de juiste weg is ingeslagen. Maar deze weg moet verder gevolgd worden.
Samen aan de kar trekken
Els Goossens adviseur Studiedienst: “De jaarlijkse cijfers tonen het aan: met minder antibioticagebruik daalt ook de bacteriële resistentie. Dat is wetenschappelijk bewezen, maar vraagt volgehouden inzet. Ook hier geldt: ‘Ziekte komt te paard en gaat te voet’. Aangehouden inspanningen zijn nodig om de ontwikkeling van resistentie terug te dringen. Veehouders en dierenartsen tonen dat het kan. Om het succes te bestendigen, zijn enkele voorwaarden cruciaal: een eenvoudige en correcte registratie, beleid gebaseerd op betrouwbare data en modellen, en een systeem dat niet alleen bestraft maar ook beloont. Dierenartsen spelen een sleutelrol in verantwoord gebruik, maar hebben daarbij ondersteuning nodig. We vragen dan ook van de overheid dat ook dit beleid gebaseerd blijft op kwalitatieve data en rekenmodellen, op administratieve vereenvoudiging en op beloning voor de groene bedrijven en hun dierenartsen. Alleen door samen aan de kar te trekken, raken we dichter bij de bestemming.”
Ontdek tijdens de Demoreeks Klimaat & Technologie praktische innovaties voor land- en tuinbouwbedrijven. Bekijk demo’s op het veld, stel vragen en laat je inspireren door concrete oplossingen uit de praktijk.
Ontdek in onze economische sectoroutlook vleesvee hoe Boerenbond en KBC samen hun gemeenschappelijke economische kennis toegankelijk maken voor leden en klanten. Een beknopte webinarvideo voor en op maat van onze vleesveehouders.
Ondanks de vele voorzorgen die werden genomen om het draaglijker te maken voor de dieren, heeft de combinatie van hitte en hoge luchtvochtigheid voor oversterfte gezorgd op heel wat veehouderijen. Rendac heeft een achterstand, maar belooft de achterstand zo snel mogelijk weg te werken.
Boerenbond bracht landbouwers in Ronse en Wetteren samen rond slim energiebeheer, met praktische inzichten over zonnepanelen, batterijen en kosten op het erf.
De stormschade van 27 op 28 juni heeft heel wat mais doen omvallen. Landbouwcentrum voor Voedergewassen publiceerde nu een beslissingsboom die je helpt te beslissen wat je moet doen na schade.
Op het jaarlijkse BASF-proefveld in Pont-à-Celles presenteerde het bedrijf onder andere een nieuw bladluizenmiddel in bieten en twee nieuwe producten in de bestrijding van aardappelplaag.
Binnen het Europese project Re-Greenhouse kunnen glastuinbouwers zich kandidaat stellen voor een begeleidingstraject met een nieuwe energietool. Die helpt om na te gaan welke hernieuwbare of alternatieve energiebronnen technisch en economisch interessant kunnen zijn voor jouw bedrijf. Inschrijven kan tot 23 augustus 2026 om 17 uur.
Ontdek tijdens de Demoreeks Klimaat & Technologie praktische innovaties voor land- en tuinbouwbedrijven. Bekijk demo’s op het veld, stel vragen en laat je inspireren door concrete oplossingen uit de praktijk.
Ferm voor Agravrouwen organiseerde op 3 juli een fietsbenefiet om aandacht te vragen voor het mentale welzijn van boeren en boerinnen. De opbrengst gaat naar Boeren op een Kruispunt.
Ondanks de vele voorzorgen die werden genomen om het draaglijker te maken voor de dieren, heeft de combinatie van hitte en hoge luchtvochtigheid voor oversterfte gezorgd op heel wat veehouderijen. Rendac heeft een achterstand, maar belooft de achterstand zo snel mogelijk weg te werken.
Boerenbond bracht landbouwers in Ronse en Wetteren samen rond slim energiebeheer, met praktische inzichten over zonnepanelen, batterijen en kosten op het erf.
