Happy CliMi
Hoe voedermaatregelen kunnen bijdragen aan methaanreductie bij melkvee
De Vlaamse landbouw staat voor een belangrijke klimaatopdracht: de broeikasgasemissies fors terugdringen. Runderen produceren methaan tijdens hun verteringsproces – een natuurlijk biologisch fenomeen, maar wel verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de landbouwemissies. Binnen het VLAIO-project HappyClimi (2021–2025) gingen onderzoekers en praktijkpartners op zoek naar concrete, haalbare voederstrategieën die deze methaanuitstoot kunnen verminderen, zonder dat de melkproductie daaronder lijdt.
Uit eerdere metingen in kader van het project SMARTmelken, blijkt dat grondstoffen als koolzaadschroot en bierdraf een methaanreducerend effect kunnen hebben. Hoe dat komt en welke rantsoensamenstelling een optimaal effect geeft, wa echter nog niet duidelijk.
Doel van het project
HappyClimi had als doel om:
- het methaanverlagend potentieel van specifieke voedermiddelen wetenschappelijk te onderbouwen
- deze kennis te vertalen naar praktisch bruikbare toepassingen op het melkveebedrijf
- meetbare emissiereducties te registreren via nauwkeurige, individuele metingen
- bij te dragen aan de implementatie van voedermaatregelen binnen het Convenant Enterische Emissies Rundvee
Aanpak: labo én praktijkproeven
De onderzoekslijn binnen HappyClimi bestond uit twee pijlers:
1. Labotesten (in vitro)
Onderzoekers voerden meer dan 60 in vitro-proeven uit, waarbij voedermiddelen getest werden op hun methaanreducerend potentieel in gecontroleerde labo-opstellingen. De nadruk lag op:
- koolzaadschroot
- bierdraf (restproduct van bierbrouwerijen)
- Andere componenten waarover internationale kennis beschikbaar was in de wetenschappelijke literatuur. De componenten moesten een (mogelijk) beschikbare grondstof, additief of nevenstroom in Vlaanderen zijn zoals neven- of afvalstromen uit de voedingsindustrie om op die manier de kringloop beter te sluiten. Voorbeelden van onderzochte componenten zijn algen (Alaria), insectenmeel en eendenkroos.
Deze testen gaven waardevolle inzichten in de biochemische processen in de pens die verantwoordelijk zijn voor methaanvorming.
2. Praktijkproeven op melkveebedrijven
Op vier melkveebedrijven in Vlaanderen vonden langdurige veldproeven plaats. De bedrijven verschilden in rantsoensamenstelling (grasrijk, maïsrijk, met of zonder weidegang) en weerspiegelden de Vlaamse diversiteit in melkveehouderij.
Koeien werden ingedeeld in controlegroepen (standaard rantsoen) en behandelingsgroepen (rantsoen met aangepaste voedermiddelen). Methaanuitstoot werd individueel gemeten met een GreenFeed-installatie, die via uitgeademde lucht exact de uitstoot van methaan en CO₂ per koe bepaalt.
Resultaten: wat leverde het op?
Uit de samengelegde data van de vier praktijkbedrijven kwamen duidelijke conclusies naar voren:
- Een rantsoen op basis van bierdraf en koolzaadschroot leidde tot:
- 2,4% minder methaanuitstoot
- 4,6% hogere melkproductie (meetmelk)
- omgerekend: 8,1% minder methaan per kg geproduceerde melk
- 2,4% minder methaanuitstoot
- De resultaten bleken consistent over verschillende rantsoentypes, wat wijst op een breed toepasbare maatregel binnen de Vlaamse melkveehouderij.
- Ook nieuwe voedermiddelen zoals eendenkroos en Alaria toonden in het labo veelbelovend methaanreducerend potentieel, maar moeten in vervolgprojecten nog verder geëvalueerd worden in de praktijk.
Praktisch protocol voor methaanmetingen
Een belangrijke output van het project is het praktisch protocol voor bedrijven of onderzoekers die zelf methaanreducerende voedermaatregelen willen testen in de praktijk. Het document beschrijft:
- hoe je een proef opzet
- hoe je werkt met controle- en behandelingsgroepen
- hoe je betrouwbare meetgegevens verzamelt
! Let op: dit protocol is een praktische leidraad, maar geen officieel gevalideerde methode. Toepassing ervan vereist overleg met een erkend expert of onderzoeksinstelling. Gebruik gebeurt op eigen verantwoordelijkheid.
Relevantie voor beleid en sector
De resultaten van HappyClimi dragen bij aan de onderbouwing van voedermaatregelen binnen het Vlaams beleid, met name in het kader van het Convenant Enterische Emissies Rundvee. Het project toont aan dat relatief eenvoudige, bestaande voedermiddelen zoals bierdraf en koolzaadschroot:
- een meetbaar positief effect hebben op methaanuitstoot
- een potentieel hebben om structureel ingebed te worden in toekomstig beleid
- door hun positieve impact op de melkproductie ook economisch interessant kunnen zijn voor de melkveehouder
Op dit moment (zomer 2025) is het dossier in opmaak en zal het worden overgemaakt aan het WecomV voor verdere beleidsmatige verwerking. De voedermaatregel bierdraf-koolzaadschroot is momenteel niet opgenomen in de ecoregelingen.
Conclusie
Happy CliMi is een VLAIO-project dat kadert binnen de speerpuntcluster van Flanders’ FOOD. Naast Flanders’ FOOD zijn ook ILVO, UGent en Boerenbond een partner.
HappyClimi heeft aangetoond dat:
- methaanreductie via voedermaatregelen haalbaar is in de praktijk. De bekomen reductiepercentages zijn relatief laag maar wel breed toepasbaar in de Vlaamse melkveehouderij.
- deze maatregelen niet per se productieverlies betekenen – integendeel
- samenwerking tussen wetenschap, praktijk en beleid essentieel is om klimaatuitdagingen aan te pakken
De opgebouwde kennis en inzichten vormen een sterke basis voor verdere innovatie, beleidsontwikkeling én praktische toepassing op Vlaamse melkveebedrijven.
Bekijk de filmpjes en hoor onze praktijkboeren aan het woord.
In dit filmpje krijg je een kort overzicht van de manier waarop het HappyClimi-project werkt aan het verlagen van methaanuitstoot bij melkvee. In de praktijkproeven worden de rantsoenen aangepast— o.a. door toevoeging van koolzaadschroot en bierdraf.
De koeien worden verdeeld in twee groepen: een controlegroep en een behandelde groep. Hun methaanuitstoot wordt individueel gemeten met de GreenFeed, een slimme voederbox die tegelijkertijd gassen analyseert via de ademhaling van de koe.
Het doel? Achterhalen of rantsoenaanpassingen ook in de praktijk een significante methaanreductie opleveren.
In dit filmpje zoomt HappyClimi in op de tweeledige aanpak van het project: in het labo én op het veld. Samen met UGent worden voederstrategieën getest om methaanuitstoot bij melkvee te verminderen. Enerzijds gebeurt dat in vitro in het labo, waar men inzicht krijgt in de achterliggende processen. Men analyseert bierdraf- en koolzaadschroot maar het project kijkt ook verder. Men experimenteert met innovatieve, lokaal te produceren voedermiddelen zoals algen, insecten en eendenkroos.
Anderzijds vinden er praktijktesten plaats op melkveebedrijven, waar de voedermaatregelen in reële omstandigheden worden toegepast.
Landbouwers getuigen over hun motivatie om mee te werken: uit klimaatbewustzijn, nieuwsgierigheid en toekomstvisie. Ze willen bijdragen aan onderzoek dat op termijn concrete oplossingen biedt voor een duurzame melkveehouderij.
De Vlaamse landbouwsector als geheel moet tegen 2030 haar broeikasgasuitstoot met zo’n 25 % verminderen ten opzichte van 2005, en het Convenant Enterische Emissies Rundvee (2019–2030) richt zich specifiek op een 19 % methaanreductie binnen de rundveesector. Binnen dat kader onderzocht het HappyClimi-project de impact van voedermaatregelen op methaanreductie.
Er werden vier praktijkproeven uitgevoerd op representatieve melkveebedrijven met uiteenlopende rantsoenen (grasrijk, maïsrijk, met of zonder weidegang). Ook innovatieve voeders zoals eendenkroos en de alg Alaria werden getest. Veelbelovend!
Uit de gecombineerde data bleek dat het voederen van bierdraf en koolzaadschroot leidde tot:
- 2,4% minder methaanuitstoot
- 4,6% meer meetmelk
- wat neerkomt op 8,1% minder methaan per kg melk
Maar één maatregel is niet genoeg: de toekomst vraagt om maatwerk, flexibiliteit en slimme combinaties van strategieën.
Als je graag meer te weten komt over emissies en de klimaat-impact van de landbouwsector kan je doorklikken naar het dossier Landbouw en Klimaat:
Projectinfo
Programma
VLAIOPeriode
22/04/2021 - 31/03/2025Happy CliMi is een VLAIO-project dat kadert binnen de speerpuntcluster van Flanders’ FOOD. Naast Flanders’ FOOD zijn ook ILVO, UGent en Innovatiest
