Pionieren met mest: er zit meer in mest dan je denkt

Geen dieren zonder mest, en de juiste plaatsing van welke mest waarheen moet,  kan voor hoofdbrekens en een financiële kostenpost zorgen. Maar mest kan soms ook een opportuniteit zijn. Pioniers banen de weg. Veehouders Dries Maenhout uit Poeke en Jonas Vromman uit Meulebeke zijn zo’n pioniers.

Ivan De Clercq

Tijdens een Boerenbond-demodag eind vorig jaar konden bijna 200 geïnteresseerde boeren het bedrijf van Dries en Jonas bezoeken. Dries Maenhout is een melkvee- en varkenshouder in het Oost-Vlaamse Poeke (Aalter). Jonas Vromman houdt braadkippen, vleesvee en zeugen in Meulebeke (Tielt). Beide landbouwers zagen zich geconfronteerd met hoge mestafzetkosten en zochten naar manieren om van een zorgenkind een opportuniteit te maken.

Pocketvergister

Bij de bouw van de melkveestal in 2021 koos Dries voor een ammoniakemissiearme volle vloer met rubberen matten. Een mestschuif schuift de mest op geregelde tijdstippen in een stortput. Deze dagverse mest bood de opportuniteit om er energie uit te halen. Dus koos Dries voor een Biolectric-pocketvergister. Na de pocketvergister volgt er een verdere mechanische mestscheiding. De dikke fractie wordt gebruikt als biobedding in de ligboxen, de dunne fractie gaat naar een volgende stap.

Mest hygiëniseren

Die volgende stap maakt slim gebruik van de elektriciteit en warmte die de pocketvergister (44kw) oplevert. Die warmte wordt opgeslagen in citernes met een totale capaciteit van 20 000 liter warm water en dient vooral voor het hygiëniseren van het digestaat dat uit de pocketvergister komt. Dit proces houdt in dat de mest gedurende één uur op een temperatuur van 70° C wordt gehouden. Door de mest te hygiëniseren, is die makkelijker te exporteren, bijvoorbeeld naar Frankrijk. Zo is de mest officieel verwerkt, en vermijdt Dries een hoge(re) mestafzetkost.

Cirkels sluiten

Na de hygiënisatie scheidt een centrifuge het digestaat in een dunne en dikke fractie. Het is die dikke fosfaatrijke fractie die naar Franse akkerbouwers wordt afgezet. Eventueel zou deze ook later in de tuinaanlegsector afzet kunnen vinden. De dunne stikstofrijke fractie gaat vervolgens naar de stikstofstripper/scrubber (Detricon). Om daar de ammoniak uit de dunne fractie los te krijgen wordt de fractie verwarmd en de pH verhoogd.  De vervluchtigde ammoniak gaat via ventilatoren vervolgens in een gesloten systeem naar de scrubber, waar zwavelzuur de ammoniak uit de lucht wegvangt. De gewassen lucht kan vervolgens weer naar de dunne fractie om – na CO2-stripping – de cirkel te sluiten en opnieuw vervluchtigde ammoniak mee te nemen naar de scrubber. Belangrijk is uiteraard dat het hele systeem gesloten is zodat er geen ammoniakemissie is. Wat overblijft, is enerzijds ammoniumsulfaat dat als renure kunstmest zou kunnen vervangen en anderzijds een stikstofarm effluent dat emissiearm kan uitgereden worden. In afwachting van de officiële erkenning van renure als kunstmestvervanger zit vandaag het grootste terugverdieneffect in een lagere mestverwerkingskost. De pocketvergister haalt het merendeel van het methaan uit de mest. In combinatie met de ammoniakemissiearme vloer in de stal en het te allen tijde afgesloten houden van de meststromen op het bedrijf, zou de stikstofstripper kunnen zorgen voor 60 tot 70% minder stikstofuitstoot. Die metingen – gericht op een erkenning op de PAS-lijst - zijn momenteel aan de gang. Ook Boerenbond maakte middelen vrij in het kader van innovatiesteun voor PAS-oplossingen. 

Nog andere denkpistes

Dries denkt nog aan verdere verfijningen. Zo zou de lucht uit de loods waar de dikke fractie bewaard wordt ook kunnen afgezogen worden naar de stikstofstribber/scrubber. Of het stikstofarm effluent zou kunnen gebruikt worden om de roosters in de stal nog properder te houden. Dat zou kunnen leiden tot nog minder ammoniakemissie in de stal, terwijl het waterverbruik in een dergelijk circulair gebruik niet zou toenemen . Bij Detricon denken ze na over de piste om het zwavelzuur terug uit de renure te halen en zo het stikstofgehalte verder te concentreren zodat die in plaats van als renure ook als grondstof voor de industrie zou kunnen gebruikt worden.

Waterrijke zeugenmest

Varkenshouder Jonas Vromman uit Meulebeke zag zich ook geconfronteerd met hoge mestafzetkosten. Vooral het afvoeren van de erg waterrijke zeugenmest – mede door het reinigen van de zeugenhokken – was hem een doorn in het oog. Net als Dries investeerde Jonas in een pocketvergister. Gezien de lage energie-inhoud van de zeugenmest wordt deze nog verder aangevuld met een energierijk weipermeaat, een bijproduct uit de zuivelindustrie. 

Een derde van het digestaat uit de pocketvergister wordt vervolgens gemengd met tweederde verse zeugenmest. Dit mengsel gaat vervolgens naar een DAF-systeem (Dissolved Air Flotation). Met verrijking door vlokkenmiddelen en met de hulp van opstijgende miniscule luchtbelletjes komt het slib uit dit digestaat in de DAF bovendrijven. Dit slib kan vervolgens afgeschraapt worden waarna het weer naar de vergister gaat. De overblijvende waterige fractie gaat via een papierbandfilder die de resterende zwevende deeltjes uit het water haalt naar een filter die werkt op basis van omgekeerde osmose. Uit die omgekeerde osmose komt enerzijds drinkbaar water dat – aangerijkt met mineralen – als drinkwater terug naar de dieren kan. De andere stroom uit de omgekeerde osmose is een dunne fractie die ook potentieel als renure ingezet zou kunnen worden. Omdat de DAF via het vlokkenmiddel ijzerchloride ook de zwavel uit het digestaat haalt, heeft de wkk-motor bij de pocketvergister minder last van corrosie. De elektriciteit uit de pocketvergister drijft de omgekeerde osmose aan. Ook hier zorgt het sluiten van cirkels voor winst op alle vlakken. Beide installaties zijn opgezet met het doel zichzelf terug te verdienen, maar het spreekt voor zich dat de goedkeuring van renure de techniek interessanter zou kunnen maken voor heel wat andere bedrijven.