Irrigeren met gezuiverd huishoudelijk afvalwater is beloftevol

30 november 2022

Met een reeks droge zomers en wellicht nog heel wat in het vizier kijkt Vlaanderen en ook Europa naar het hergebruik van gezuiverd afvalwater als alternatieve waterbron. Gezuiverd afvalwater is namelijk een constante bron van water, ook tijdens droogte. Binnen het project Irricoli worden specifiek de mogelijkheden van gezuiverd huishoudelijk afvalwater als irrigatiebron voor vollegrondsgroenten onderzocht.

In het voorjaar van 2022 werd er bloemkool geplant op proefvelden bij Inagro. Deze velden werden geïrrigeerd met gezuiverd huishoudelijk afvalwater dat in een open buffer werd gestockeerd.

Intussen zijn de eerste resultaten bekend over de evolutie van de microbiële contaminatie in het gestockeerde water en op het gewas. En deze zijn alvast veelbelovend.

Het gezuiverd huishoudelijk afvalwater afkomstig van rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI water) is niet volledig vrij van microbiologische contaminatie. Ondanks de zuiveringstappen zijn gemiddeld 103 tot 105 E. coli kve/100 ml aanwezig in dit type water.

Binnen het Irricoli-project wordt het RWZI water opgehaald bij Aquafin en vervolgens gestockeerd in een open buffer. Eerdere bevindingen suggereren namelijk dat de microbiële besmettingsgraad afneemt in functie van de stockageperiode. Vandaar dat we in Irricoli de evolutie van de microbiële contaminatie in de open buffer opvolgden gedurende een stockageperiode tot 7 dagen.

Microbiële belading neemt tijdens stockagetijd af

De eerste analyses van de waterstalen bevestigen deze bevinding. Er werd een dalend verloop waargenomen in functie van de stockageperiode voor volgende (pathogene) bacteriën: E. coli, Aeromonas spp., Pseudomonas spp., P. aeruginosa, C. perfringens en Listeria spp..

De reden dat dit relevant is, is het feit dat het stockeren zo mogelijk kan dienen om de nood en dus de kost van ontsmettingstechnieken te drukken. Hoe meer de microbiële belading afneemt gedurende de tijd dat het gestockeerd wordt, hoe beter dus.

Na de bloemkoolproef werd dit onderzoek tijdens het najaar van 2022 verdergezet met spinazie als tweede teelt op het proefperceel. De resultaten daarvan worden op korte termijn verwacht. En om zeker te zijn dat dit dalend verloop zich ook doorzet na 7 dagen werden bij de spinazieproef extra analyses uitgevoerd op RWZI-water dat minstens 20 dagen werd gestockeerd. In 2023 volgt ook nog een proef met groene selder.

gbg
fvvf
Irrigatieproef bloemkool

Het stockeren van het water is één ding. Het effectief gaan beregenen met dit water is nog iets anders. Het proefveld met bloemkool werd geïrrigeerd met RWZI-water dat 0 tot 7 dagen was gestockeerd in een open buffer. Als controle werd een deel van de bloemkolen geïrrigeerd met regenwater. Er werd bij oogst geen verschil waargenomen in grootte en kwaliteit van de bloemkolen na irrigatie met regen- of RWZI-water.

Op verschillende tijdstippen na irrigatie werd vervolgens een staal van de bloemkoolroosjes genomen. Uit de analyse van deze stalen bleek dat overdracht van pathogenen op de bloemkoolroosjes beperkt was. Na een stockageperiode van minstens 4 dagen en een wachttermijn van minstens 7 dagen tussen irrigatie en oogst bleek het risico op overdracht het laagst.

“Gezuiverd afvalwater is een constante bron van water, ook tijdens droogte.”

Bloemkool heeft het voordeel dat de oogstbare delen (bloemkoolroosjes) tijdens de groei deels beschermd worden door te buitenbladeren van de plant. Mogelijk verklaart dit de tot nu toe waargenomen positieve resultaten. Daarom wordt de proef ook herhaald met spinazie en groene selder, die deze bescherming niet hebben. Of de overdracht van pathogenen bij bladgroenten ook beperkt is, zullen we op korte termijn weten.

En de consument?

Staat de consument wel open voor gewassen beregend met gezuiverd afvalwater? De Vrije Universiteit Brussel voerde onlangs een Vlaamse studie uit naar dit topic. Daaruit bleek dat over het algemeen er acceptatie is om gezuiverd afvalwater waarvan de waterkwaliteit uitvoerig getest is, in te zetten als irrigatiewater. Bij 89% van de deelnemers was er enige acceptatie om deze geïrrigeerde groenten te consumeren. Een positief signaal.

Wettelijke normen

Irrigeren met gezuiverd afvalwater kan echter niet zomaar. De kwaliteit is voor zowel producent als eindgebruiker heel belangrijk. Europa stimuleert het hergebruik van afvalwater aangezien het een constante bron van water is. Ook tijdens droogte. De keerzijde van het plaatje is de aankomende wetgeving. Deze zal hoge eisen stellen aan het water vooraleer het gebruikt mag worden.

In juni 2023 treedt de EU verordening (2020/741/EG) in werking rond de minimumeisen voor hergebruik van water. Juni 2023 is namelijk de deadline voor de lidstaten om deze verordening uit 2020 naar de nationale wetgeving te vertalen. De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) zal deze vertaalslag maken op Vlaams niveau, o.a. op basis van de resultaten uit Irricoli.

In de EU verordening zijn specifieke kwaliteitseisen opgenomen waaraan teruggewonnen water moet voldoen vooraleer het kan ingezet worden als irrigatiewater. In Irricoli ligt de focus op bacteriële contaminatie van het gezuiverd huishoudelijk afvalwater en de mogelijke overdracht van deze pathogenen op het gewas. In de Europese richtlijnen worden hiertoe volgende normen vastgelegd (zie hiernaast).

fvf
fvf

Ter vergelijking: in het lastenboek Standaard voor Primaire Plantaardige Productie van Vegaplan is de huidige norm maximaal 1.000 kve E. coli/100 ml om onder de categorie ‘schoon water’ te vallen, bestemd voor gebruik als irrigatiewater.

Deze normen zijn dus erg strikt voor rauw geconsumeerde groenten waarvan de eetbare delen rechtsreeks in contact komen met het irrigatiewater. Vandaar dat in Irricoli de microbiële contaminatie op drie vollegrondsgroenten wordt opgevolgd die zowel rauw als verwerkt geconsumeerd kunnen worden, namelijk bloemkool, spinazie en groene selder.

Wat zegt Boerenbond?

Met huishoudelijk afvalwater bedoelen we het water afkomstig van de dorpen en steden, geproduceerd door de inwoners. Dit water wordt gezuiverd door Aquafin en vervolgens geloosd op rivieren, beken en grachten. Dit water stoomt uiteindelijk dus naar de zee. Jammer dat dit water wegstroomt, het kan namelijk nuttig ingezet worden in de landbouw. Al is er daar nog een lange weg te gaan.

Het is een logische stap om te kijken naar huishoudelijk afvalwater in de strijd tegen droogte. Het is een constante bron van water. Ook tijdens droogte staan de zuiveringsinstallaties niet stil met het zuiveren van ons afvalwater afkomstig van douches, wc’s, wasmachines,…. Aquafin zuivert op jaarbasis zo’n 800 miljoen m³ rioolwater. Heel wat potentieel dus. In het buitenland wordt deze bron trouwens al langer aangewend.

Voor we effectief de beregeningsinstallaties aansluiten op gezuiverd huishoudelijk afvalwater, zijn we wellicht nog enkele jaren verder. Wettelijk zijn er nog heel wat hindernissen te nemen in het hele hergebruik verhaal.

Bron: Gemma Willems.

Irricoli is een project van Boerenbond in samenwerking met Flanders’ FOOD, Inagro, UGent en Vlakwa.

fgf