Menu

Wie wil het Vlaamse fruit nog plukken?

Terug naar Actualiteit
Wie door de Vlaamse fruitstreek rijdt, kan er dezer dagen niet naast kijken: de fruitpluk is volop aan de gang. Later dan verwacht, want de kwakkelzomer zorgde voor vertraging in de afrijping van de appels en peren. De hardfruitpluk blijft sterk afhankelijk van manuele arbeid, en dit jaar valt op dat die werkkrachten steeds vaker van buiten Europa naar ons land afzakken. We gaan op zoek naar verklaringen en de gevolgen voor Vlaamse fruittelers.

Nele Kempeneers

Na een jaar hard werken is de eindmeet voor de fruitteler in zicht: de pluk is aangebroken. De winterprik in april, het sombere voorjaar en de kletsnatte zomer zorgden voor een latere start van de oogst, maar nu is het alle hens aan dek”, zei Limburgs gedeputeerde Inge Moors bij de start van de pluk in Haspengouw. Zoals elk jaar hebben ook nu de seizoenomstandigheden een impact op het uiteindelijke productieniveau. De late vorst maar ook het sombere weer zorgen ervoor dat er dit jaar minder kilo’s peren worden verwacht, naar schatting zo’n 25% minder dan vorig jaar. Dat is gelijkaardig met de Europese trend. De tegenvallende perenoogst in Italië, dat zijn peren vooral naar Duitsland exporteert, zou kansen kunnen bieden voor de Vlaamse telers. De appeloogst lijkt een ander verhaal, want hier wordt net een grote oogst (zo’n 14%) verwacht. Het appelareaal in België blijft echter wel dalen. In totaal wordt 3% van het Vlaamse landbouwareaal ingenomen door fruitplantages, waarvan 60% zich in Haspengouw bevindt. Vorig jaar kwam dat neer op 394 miljoen euro aan verhandeld fruit.

Weg van Europa

Maar al die appels en peren moeten natuurlijk eerst geplukt worden, en dat gebeurt nog steeds met de hand. Traditioneel wordt er vooral een beroep gedaan op seizoenarbeiders uit Oost-Europa, aangevuld met lokale helpende handen en studenten. Dit jaar merken we echter een opvallende verschuiving in de afkomst van de seizoenarbeiders die naar Vlaanderen afzakken om de handen uit de mouwen te steken. We gingen te rade bij Chris Botterman, hoofd Sociale Zaken bij Boerenbond.

“Het klopt inderdaad dat er een verschuiving merkbaar is”, begint Chris Botterman zijn verhaal. “Het aantal seizoenwerknemers afkomstig uit bijvoorbeeld Polen is sterk verminderd.” En daar is een logische verklaring voor. “Men mag niet vergeten dat Polen al jaren een zeer belangrijke economische groei kent ( +5%) en de economie trekt aan. De lonen zijn gestegen en er is in het land zelf een tekort aan arbeidskrachten. Om die reden kiezen seizoenwerknemers die jaren naar België gekomen zijn, nu voor werk in eigen land.” De vrijgekomen arbeidsplaatsen in België worden nu vooral ingenomen door Roemenen en Bulgaren. We stellen dit jaar ook vast dat er arbeidsvergunningen worden aangevraagd voor mensen van buiten de Europese Unie, vaak uit Oekraïne. Oekraïners kunnen door een bilateraal akkoord vrij gemakkelijk in Polen werken. Maar nu vinden zij ook de weg naar België.”

Via via werknemers vinden

Elke fruitteler heeft zo wel zijn eigen contacten om voldoende arbeidskrachten aan te trekken. Maar hoe bereik je ook niet-Europese arbeiders? “In de afgelopen periode zijn seizoenwerknemers meestal gerekruteerd via mond-tot-mondreclame. Er is nooit massaal gewerkt met bemiddelingsbureaus”, weet Chris Botterman. “Aangezien er al heel wat Oekraïners werken in Polen, kan via Poolse werknemers die in België aan het werk zijn het openstaande aanbod voor seizoenwerknemers in België doorgegeven worden.” Maar het is wel opletten geblazen, want er zit af en toe een ‘rotte appel’ in dit systeem. “We hebben in het verleden geregeld gewaarschuwd voor malafide tussenpersonen die soms een commissie opeisen van de buitenlandse seizoenwerknemers. Ook toen de Europese Unie op 1 mei van 2004 uitgebreid werd met tien landen, waaronder onder meer Polen, en nadien wanneer in 2007 Roemenië en Bulgarije lid geworden zijn van de EU, is er vooral via persoonlijk contact gerekruteerd.” Zo waren er in 2004 zo’n 300 arbeidsvergunningen voor Polen; in 2005 waren dat er 600 en vanaf 2006 meer dan 1000. Het aantal niet-Europese werkkrachten is ook in die periode geleidelijk gestegen door informele contacten. Dat zal ook nu het geval zijn, denkt Botterman. “Wij zien vooral Oekraïners omdat het een groot land is dat aan de EU grenst, maar ook wegens het feit dat er nu al heel wat Oekraïners werken in Polen.”

Meer rompslomp?

Moet je als werkgever rekening houden met andere verplichtingen wanneer je niet-Europeanen tewerkstelt? Niet echt, zo blijkt. Nagenoeg alle regels blijven immers dezelfde. Het loon, het feit dat er dagelijks een Dimona-aangifte moet gebeuren … Het gaat over een tewerkstelling in België door een Belgische werkgever. Dit heeft dan ook voor gevolg dat alle in België geldende bepalingen en regels ook van toepassing zijn. Maar er zijn wel aandachtspunten. “Aangezien het vrij verkeer van werknemers alleen geldt binnen de 27 landen van de Europese Unie, moet er voorafgaand een arbeidsvergunning aangevraagd worden bij de Vlaamse overheid. Er moet ook eerst een vacature geplaatst worden om de lokale arbeidsmarkt de mogelijkheid te geven op deze vacature in te gaan. Nog een aandachtspunt is dat Oekraïners die een biometrische ID-kaart hebben (dat is een ID-kaart met een chip) geen visum nodig hebben om naar België te komen, alleen op vertoon van de arbeidskaart B kunnen zij naar ons land komen. Zij moeten ook aangemeld worden bij de gemeente waar zij verblijf houden.”

Wat met corona?

We leven vandaag nog steeds in een wereld waarin corona het nieuws beheerst. Moet je rekening houden met strengere coronaregels als je niet-Europese mensen tewerkstelt? Chris Botterman stelt gerust: “De regels en voorschriften inzake corona zijn ook identiek aan die voor de andere seizoenwerknemers. We raden wel aan om de checklists goed te gebruiken en ook periodiek een temperatuurmeting te doen.”

In de praktijk

Maar niemand die de situatie op het terrein beter kan inschatten dan de fruitteler zelf. Luc Borgugnons uit Kersbeek-Miskom in Vlaams-Brabant is voorzitter van de sectorvakgroep Fruit. Hij werkt met een dertigtal seizoenarbeiders en is volop bezig in de plantage. “Wij zijn een familiebedrijf met een vrij bescheiden areaal, dus we hebben tot nu toe nog geen grote problemen gehad met het vinden van voldoende personeel”, zegt Luc. “Het tekort aan werknemers dat heel wat bedrijven ondervinden, heeft waarschijnlijk diverse oorzaken. De recent zwaardere belastingdruk, de economische vooruitgang in landen als Polen, maar ook het feit dat de oogst dit jaar laat is, heeft zijn invloed. Studenten die normaal in augustus kwamen plukken, haken nu af omdat hun lessen al van start gaan.”

Nijpend tekort

We polsen ook even bij Christ Wolfcarius, lid van het Hoofdbestuur van Boerenbond en grootschalig fruitteler in het West-Vlaamse Dentergem. Hij bevestigt dat het vinden van voldoende arbeidskrachten dit jaar inderdaad een groot probleem is op zijn bedrijf. “Het tekort is nijpend en veel stabiele, betrouwbare werkkrachten hebben dit jaar afgehaakt, wat ons erg zwaar valt”, vertelt hij. De reden hiervoor ligt volgens Christ niet zozeer in de veranderde economische situatie in het land van afkomst, meer eerder aan de aangepaste belastingwetgeving in België. “Heel wat van onze jarenlange seizoenarbeiders merkten dat ze plots zwaarder belast werden, en daardoor wordt België in hun thuisland niet meer als een betrouwbare arbeidsmarkt gezien. Met als gevolg dat men niet meer voor een basisloon Europa wil doorkruisen om hier te komen plukken.”

Verhoogde belastingen?

We leggen de bevindingen uit de praktijk voor aan Chris Botterman, die meer uitleg geeft over de aangepaste belastingopvolging die aangehaald wordt. “Het klopt dat de fiscus sinds 2020 de belastingaangifte van buitenlandse werknemers strikter is gaan opvolgen. Dit is te verklaren door het feit dat de aanslagbrieven tot voorheen vaak ten onrechte bij de werkgever terechtkwamen en er ook maar een beperkt aantal belastingaangiften werden gedaan door buitenlandse seizoenwerknemers. Het gevolg is echter ook dat wanneer de fiscus constateert dat een bepaalde seizoenwerknemer voor de voorbije jaren geen fiscale aangifte gedaan heeft, zij een beslag kan leggen in handen van de werkgever op een deel van het loon dat de werknemer in de toekomst zal verdienen. Dit kan zowel gaan over de vroegere werkgever als de onderneming die in de toekomst werkgever wordt. Op het terrein was er dus wel een probleem. De bevrijdende bedrijfsvoorheffing die geldt voor de inkomsten vanaf maart 2021 heeft voor gevolg dat er geen aangifteformulieren meer onterecht bij de werkgevers terechtkomen en dat de seizoenarbeider minder administratie moet doen, aangezien hij achteraf geen belastingaangifte meer moet doen. De bedrijfsvoorheffing die ingehouden wordt, is ook de eindbelasting. Buitenlandse werknemers die tot hiertoe geen belastingaangifte deden, zullen deze strengere opvolging uiteraard ervaren als een korting op hun loon en vandaar de mindere bereidheid die er kan zijn om naar ons land te komen. We moeten wel er aan toevoegen dat de belastingdruk niet gestegen is voor diegenen die in het verleden wel een aangifte aan de fiscus hebben gedaan.”

Bevrijdende bedrijfsvoorheffing

Chris Botterman: “Boerenbond vindt het principe van de bevrijdende bedrijfsvoorheffing een goede piste, maar we zijn wel ongelukkig met het percentage van 18,725% omdat er met een aantal aspecten geen rekening gehouden wordt. Denk bijvoorbeeld aan de reiskosten die seizoenwerknemers hebben, de kosten van verblijf in België enzovoort. Ook is het merkwaardig dat er ook 7% gemeentelijke toeslag wordt aangerekend voor personen die maar enkele maanden in ons land verblijven. Hopelijk kunnen we dit nog bijsturen in de nabije toekomst. Een groep van buitenlandse seizoenwerknemers kan er wel nog belang kan bij hebben om toch nadien in België een fiscale aangifte als niet-rijksinwoner te doen, namelijk diegenen die bekeken over hun land van herkomst én België méér dan 75% van hun beroepsinkomen in België verdienen. Zij komen in aanmerking voor de toepassing van de belastingvrije som van ± 9000 euro en kunnen op die manier nagenoeg alle ingehouden bedrijfsvoorheffing recupereren.”

Meer informatie