Wateroverlast: belangrijk om schade op te meten en door te geven

28 november 2023

Zowel onze leden als de ruimere sector hebben de laatste weken ervaren dat de gevolgen van de wateroverlast groot zijn. West-Vlaanderen werd geconfronteerd met zware overstromingen, maar ook in de rest van Vlaanderen zijn veel velden zo verzadigd dat werkzaamheden niet meer mogelijk zijn. Dit terwijl verschillende najaarsteelten nog moeten worden geoogst. Het is nu al duidelijk: zelfs als het water wegtrekt, zal de schade groot blijven.

De gevolgen van de wateroverlast voor de land- en tuinbouwsector gaan verder dan de directe schade. Al tijdens de crisis moeten land- en tuinbouwers een reeks administratieve verplichtingen in orde brengen om toekomstige problemen te vermijden. Boerenbond nam daarom zelf contact met verschillende administraties om de nodige zaken in beweging te zetten. We vroegen het FAVV om de nodige maatregelen te nemen naar aanleiding van deze wateroverlast. We namen contact op met de Mestbank met de vraag om overmacht in te roepen, want landbouwers kunnen in deze omstandigheden geen granen meer inzaaien, waar ze dit oorspronkelijk gepland hadden. Het Departement Landbouw en Visserij voorziet enkele uitzonderingsmaatregelen en gaat in op de vraag van Boerenbond om het voorschot op de basisbetaling nog dit jaar aan alle landbouwers uit te betalen.

FAVV-derogaties

Het FAVV liet weten dat de beslissingen die werden genomen tijdens de wateroverlast in 2021 uitzonderlijk en tijdelijk ook van toepassing zijn op de huidige situatie. Wat plantaardige productie betreft, gaat het vooral over verhoogde aandacht voor goede werkpraktijken. Zo heb je bijvoorbeeld het respecteren van wachttijden voor oogsten of voor het terug in gebruik nemen van landbouwgrond. Verder ook het controleren van de waterkwaliteit voor irrigatie en het monitoren van kwaliteit en hygiëne van de geoogste producten die worden aangeleverd. Bijkomende analyses kunnen gefinancierd worden door het FAVV. Wat veehouders betreft, kan een verlenging van de afwijking op de huisvesting van de dieren aangevraagd worden tot het probleem is opgelost. Deze afwijking wordt alleen toegestaan als de kudde gehuisvest wordt in de voorzieningen van een ander landbouwbedrijf met hetzelfde sanitair statuut. Daarnaast moet de veehouder ervoor zorgen dat de dieren niet worden samengevoegd. Bij twijfel over de sanitaire toestand van de dieren wordt best contact genomen met de bedrijfsdierenarts en met de erkende vereniging (Arsia en DGZ) voor het nemen van de maatregelen.

Met individuele vragen kan je als lid altijd terecht bij onze dienstbetoonconsulenten of op de advieslijn.

Overmacht mestwetgeving

De Mestbank communiceerde over de equivalente maatregelen dat de wateroverlast het voor getroffen landbouwers onmogelijk maakt om granen of vlas (tijdig) in te zaaien. Landbouwers hoeven hun aanvraag van de maatregel niet in te trekken, maar de Mestbank zal bij de evaluatie van het gerealiseerde doelareaal vanggewassen rekening houden met de situatie van overmacht. Boerenbond stelde enkele bijkomende vragen om nog meer verduidelijking te krijgen. De omstandigheden zijn op dit moment overal slecht om bodembewerkingen te kunnen doen. De gecommuniceerde regeling geldt dan ook overal. De Mestbank gaat er wel van uit dat daar waar het wintergraan nog kan worden ingezaaid, dit toch nog zal gebeuren. Het spreekt voor zich dat een vanggewas dat voor 15 oktober ingezaaid moest worden na een nitraatgevoelige hoofdteelt, wel ingezaaid moet zijn. Mocht een landbouwer ondertussen zijn equivalente maatregel toch hebben afgezegd, dan zal dit via een bezwaarbehandelingsprocedure kunnen ingebracht worden. Indien uit de verzamelaanvraag blijkt dat het doelareaal volledig is ingevuld, is er in principe geen bezwaarprocedure nodig. Via X (voorheen Twitter) liet minister Demir alvast weten veel begrip te hebben voor de situatie. Hopelijk zullen we dit ook merken in de praktijk.

Uitzonderingsmaatregelen

Naast het positieve antwoord op onze vraag naar vervroegde uitbetaling komt het Departement Landbouw en Visserij met enkele uitzonderingsmaatregelen die gelden voor zowel gebieden die onder water staan, hebben gestaan, als voor velden die te nat zijn om te betreden in heel Vlaanderen. Naast de aanpassingen rond het inzaaien van wintergranen of andere nateelten hoeven de landbouwers voor de ecoregeling ‘Verhogen van organischkoolstofgehalte via het teeltplan’ de nateelten opgegeven in de verzamelaanvraag ook niet meer aan te passen. Zelfs als die gewassen niet meer kunnen worden ingezaaid. Voor de landbouwers die in het kader van die ecoregeling de vraag kregen naar een bewijsfoto van korrelmais mag dit ook een foto zijn waar die nog op het veld staat. De foto moet wel nog steeds genomen zijn met de LV-agriLens-app of moet duidelijke herkenningspunten van het perceel bevatten. Voor landbouwers die in 2024 wensen deel te nemen aan de ecoregeling ‘Bufferstroken’, wordt er afgeweken van de verplichting om de grasbufferstrook aan te leggen in het najaar voorafgaand aan het verbintenisjaar, behalve bij erosiestroken. Voor 2024 verwacht het departement dat de bufferstrook zodra het kan, aangelegd wordt en uiterlijk op 30 april 2024 aanwezig is.

Het blijft nodig schade te melden

Het zal zaak zijn om de schade binnen de zestig dagen te melden via het e-loket van het Vlaams Rampenfonds. Waar in het verleden de gemeenten zelf de schademeldingen deden, moet dit vanaf 2020 door de getroffenen zelf gebeuren. Gemeenten waaruit geen meldingen binnenkomen, kunnen door het Rampenfonds niet erkend worden. Die melding is dus essentieel omdat de Vlaamse overheid een erkenning van de ramp zou kunnen doen. We roepen ook de landbouwers zonder brede weersverzekering op om hun schade te melden, zodat kan worden nagegaan of aan het financieel criterium van een ramp voldaan is. Pas als er voldoende meldingen binnenkomen, kan de Vlaamse regering de wateroverlast effectief als ramp erkennen en kan je vanaf dan pas een aanvraagdossier indienen met vraag tot vergoeding van de schade. Het KMI, de Vlaamse Milieumaatschappij en het Waterbouwkundig Laboratorium moeten de precieze omvang van de ramp verder concreet bepalen.

Oprichting taskforce

De Vlaamse regering zet ook een taskforce aan het werk die binnen een maand met voorstellen moet komen om dergelijke situaties in de toekomst zo veel mogelijk te vermijden. De taskforce die werd opgericht door Vlaams minister van Mobiliteit en Openbare Werken Lydia Peeters en Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir wacht dus een belangrijke taak. In haar huidige samenstelling bestaat de taskforce uit experten van De Vlaamse Waterweg, de Vlaamse Milieumaatschappij, de Vlaamse Landmaatschappij, de provinciegouverneur van West-Vlaanderen, de polder(s) en de provincie West-Vlaanderen, het Departement Kanselarij en Buitenlandse Zaken, aangevuld met mensen uit de academische wereld. Op 24 november kwam het gezelschap een eerste keer samen, maar helaas werd de belangrijkste partner in dit verhaal vergeten. Ondanks het feit dat 76% van het gebied in gebruik is als landbouwgrond, kregen afgevaardigden uit de landbouwsector geen zetel in deze taskforce. “Onze landbouwers zijn een van de grootste slachtoffers van deze waterramp”, zegt Boerenbondvoorzitter Lode Ceyssens. “Maar ze zijn ongetwijfeld ook deel van de oplossing, zelfs een onmisbaar puzzelstuk in het vermijden van nieuwe waterrampen in het gebied. Een afvaardiging vanuit land- en tuinbouw is niet alleen noodzakelijk, het is de logica zelve.”

Gevolgen voor de oogst

In eerste instantie kwamen vooral de gevolgen voor de aardappeloogst op de voorgrond, maar het wordt meer en meer duidelijk dat dezelfde problemen ook voor onze groentetelers gelden. Normaal draait de oogst van wintergroenten momenteel op volle toeren, maar het is wachten op enkele droge dagen die de situatie eerst wat kunnen stabiliseren. De situatie op het veld is op verschillende plaatsen rampzalig, dat kan je lezen in de getuigenissen van leden op de volgende bladzijden. We hopen allemaal samen op droge dagen en het nog voldoende lang uitblijven van vorst. Je kan met individuele vragen als Boerenbondlid in hoofd- en bijberoep altijd terecht bij onze dienstbetoonconsulenten of op de advieslijn via 016 28 61 61.

Meer info

www.boerenbond.be/wateroverlast-2023

Wat bij schade?

In de eerste plaats is het essentieel om bewijzen te verzamelen van de schade. Dat kan door foto’s te nemen, eventueel zelfs met de LV-AgriLens-app die een link geeft naar de locatie waar je je bevindt. Daarnaast moet je de schade laten vaststellen door de gemeentelijke schattingscommissie. Niet alleen om achteraf een schadevergoeding te kunnen krijgen, maar ook als bewijs in het kader van je fiscale aangifte. De schade vaststellen kan ook door een privé-expert gebeuren. Ten slotte moet je een melding van de geleden schade doen bij het Rampenfonds. Dat is belangrijk om de totale omvang van de schade in beeld te brengen.

Indien je vruchten niet meer kan oogsten of als de kwaliteit sterk gedaald is, moet je ook je afnemer verwittigen. Doe dit zo snel mogelijk vanaf het moment dat duidelijk is dat je schade hebt. Dergelijke verwittiging doe je best schriftelijk via mail (met lees- en/of ontvangstbevestiging) of een (aangetekende) brief.

Laat zeker je schade vaststellen door de gemeentelijke schattingscommissie.